Jak ustalić kwotę wolną od potrąceń

W jaki sposób pracodawca powinien ustalić kwotę wolną od potrąceń dla osoby w pierwszym roku pracy, otrzymującej tylko 80 proc. minimalnego wynagrodzenia?

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Zgodnie z art. 87 kodeksu pracy z wynagrodzenia za pracę - po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - podlegają potrąceniu tylko następujące należności: sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi oraz kary pieniężne przewidziane w art. 108 k.p.

Artykuł 87¹ k.p. zastrzega także, że wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości:

wminimalnego wynagrodzenia za pracę, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

w75 proc. minimalnego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi oraz

w90 proc. minimalnego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 k.p.

W przypadku gdy pracownik jest zatrudniony na część etatu, kwoty te ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Jednocześnie art. 6 ust. 2 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. nr 200 poz. 1679 z późn. zm.) stanowi, że wysokość wynagrodzenia pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy nie może być niższa niż 80 proc. wysokości minimalnej pensji. Do tego rocznego okresu wlicza się wszystkie okresy, za które była opłacana składka na ubezpieczenie społeczne lub zaopatrzenie emerytalne, z wyłączeniem okresów zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Powstaje zatem wątpliwość, czy dla pracowników w pierwszym roku pracy kwotę wolną od potrąceń ustala się w oparciu o całe minimalne wynagrodzenie, czy jego 80 proc.?

STANOWISKA URZĘDÓW

Państwowa Inspekcja Pracy:

W piśmie Głównego Inspektoratu Pracy z 16 października 2007 r. (GPP-416-4560-465/07/PE) stwierdzono, że kwotę wolną od potrąceń - o której mowa w art. 87¹ k.p. - dla pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy oblicza się na podstawie minimalnego wynagrodzenia przysługującego takiemu zatrudnionemu, czyli 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalanego na podstawie ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę.

Zgodnie z art. 6 tej ustawy wysokość wynagrodzenia pracownika zatrudnionego w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy nie może być niższa od wysokości minimalnego wynagrodzenia ustalonego w trybie art. 2 i art. 4 z następującym zastrzeżeniem: wysokość wynagrodzenia pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy nie może być niższa niż 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Uwzględniając to, że dla poszczególnych pracowników kwota wolna od potrąceń może nie być taka sama ze względu na możliwe zróżnicowanie wysokości odliczonych składek ubezpieczeniowych i zaliczki na podatek, GIP przyjął, że kwotę wolną od potrąceń - o której mowa w art. 87¹ k.p. - dla pracownika w okresie jego pierwszego roku pracy ustala się na podstawie 80 proc. wysokości minimalnego wynagrodzenia.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:

W wyjaśnieniach resortu (pismo DPR-V-079-591-BW/07) stwierdzono, że każdego roku ogłaszana jest jedna kwota minimalnego wynagrodzenia (w 2013 r. jest to 1600 zł), a wynagrodzenie dla osób w pierwszym roku pracy to jedynie jego część. Nie jest to zaś odrębne wynagrodzenie, na które powołują się przepisy prawa pracy. Zmniejszenie płacy minimalnej dla tej grupy pracowników nie oznacza zatem, że kwotę wolną od potrąceń należy liczyć od 80 proc. minimalnej płacy.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Różnicowanie uprawnień zgodne z prawem

@RY1@i02/2013/153/i02.2013.153.217000300.803.jpg@RY2@

Izabela Nowacka, ekspert ds. wynagrodzeń

Przy dokonywaniu potrąceń - zarówno ustawowych, jak i dobrowolnych - stosuje się kwoty wolne jako element ochronnej polityki wobec pracowniczego wynagrodzenia. Kwoty wolne ustala się na bazie stawki minimalnego wynagrodzenia za pracę, z tym że w wartości netto - po odliczeniu obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek, finansowanych przez pracownika. Kwoty wolne, a więc w wysokości pełnego minimalnego wynagrodzenia netto lub jego procentu, w zależności od rodzaju potrącanej należności, oblicza się z uwzględnieniem właściwych pracownikowi kosztów uzyskania przychodów oraz kwoty zmniejszającej podatek, o ile pracownik złożył w firmie oświadczenie PIT-2 w tej sprawie. Wątpliwości budzi kwestia ustalania kwot wolnych dla początkujących pracowników, których płaca w pierwszym roku zatrudnienia może stanowić 80 proc. pełnej stawki, czyli 1280 zł w 2013 r. Powstaje pytanie, czy kwoty wolne trzeba naliczyć od danej im zmniejszonej stawki (czyli ustalić netto od 1280 zł), czy od pełnej stawki (1600 zł) tak jak u pracowników z dłuższym stażem. Kodeks pracy tego nie rozstrzyga, gdyż mówi tylko o minimalnym wynagrodzeniu ustalanym na podstawie odrębnych przepisów, dla pracowników pełnoetatowych. Nie ma więc oddzielnego odwołania do pracowników rozpoczynających pracę zawodową. Resort pracy uważa, że jest jedno wynagrodzenie minimalne, ustanawiane na każdy rok, a dla osób w pierwszym roku pracy wynagrodzeniem jest tylko jego część. Stąd, dla wszystkich pracowników pełnoetatowych, bez względu na długość okresu zatrudnienia, obowiązuje jedno wynagrodzenie minimalne jako kwota wolna, tj. pełna stawka. Przeciwny pogląd wyraża GIP, który optuje za liczeniem kwot wolnych od stawki 80 proc.

Korzystniejsze dla pracownika jest stanowisko resortu, gdyż oznacza wyższą kwotę wolną. Jednak nie zawsze należy hołdować zasadzie uprzywilejowania pracownika. Przychylam się do stanowiska inspekcji pracy i zapewnieniu w tej sytuacji kwot wolnych od 80-proc. stawki minimalnej. Co prawda jest jedno minimalne wynagrodzenie, ale dwie stawki - 80 i 100 proc.

Na początku kariery komornik może zabrać więcej

@RY1@i02/2013/153/i02.2013.153.217000300.804.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski, ekspert ds. wynagrodzeń

Kwota wolna od potrąceń zależy przede wszystkim od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz rodzaju potrącenia (w przypadku alimentów ograniczenie to nie istnieje). Określa ją art. 871 k.p. Po dokonaniu potrąceń pracownikowi powinna zostać wypłacona kwota wynosząca co najmniej kwotę netto wynikającą z:

● minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

● 75 proc. tego wynagrodzenia - przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

● 90 proc. tego wynagrodzenia - przy potrącaniu kar pieniężnych nakładanych przez pracodawcę.

Jeżeli jednak pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, wskazane wyżej kwoty ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy.

Jednocześnie, zgodnie z art. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, pełną wysokość minimalnego wynagrodzenia osiąga się dopiero od drugiego roku pracy. W pierwszym roku wynosi ona 80 proc. kwoty minimum. W 2013 r. oznacza to brutto 1280 zł w pierwszym roku i 1600 zł w latach następnych.

Konsekwencją zróżnicowania wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę jest zróżnicowanie kwoty wolnej od potrąceń. Tymczasem dość łatwo wyobrazić sobie sytuację, gdy pracownik A w pierwszym roku pracy będzie zarabiał tyle samo, co pracownik B, który przepracował już rok - dajmy na to obydwaj będą zarabiać po 3000 zł. Obaj będą mieli niealimentacyjne zajęcia komornicze na mocy tytułu wykonawczego na kwotę 5000 zł. Okazuje się, że wysokość potrąceń będzie inna, mimo że znajdują się w takiej samej sytuacji faktycznej, a jedyną różnicą będzie to, że jeden pracuje np. od 10 miesięcy, a drugi od 13 miesięcy. Wydaje się to niesprawiedliwe, ale takie stanowisko znajduje potwierdzenie w wyjaśnieniach PIP.

PRZYKŁAD

Pani Dorota ukończyła studia i znalazła pracę na cały etat w firmie konsultingowej. Na początek dostała wynagrodzenie w wysokości 1255,91 zł netto (podwyższone koszty uzysku, prawo do ulgi podatkowej). Ma zajęcie komornicze niealimentacyjne, gdyż nie spłaciła pożyczki bankowej. Kwota zadłużenia sięga 2000 zł. Jednak komornik nie może zabrać jej więcej niż połowę pensji, tj. 627,96 zł. Ponadto pracodawca musi pozostawić jej kwotę wolną, która wynosi 963,10 zł:

1600 zł x 80 proc. = 1280 zł (wynagrodzenie dla pierwszego roku pracy),

1280 zł - 13,71 proc. = 1104,51 zł (podstawa wymiaru składki zdrowotnej po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne),

1104,51 zł x 9 proc. = 99,41 zł (składka zdrowotna dla ZUS),

1104,51 zł x 7,75 proc. = 85,60 zł (składka zdrowotna do odliczenia od zaliczki na podatek),

1104,51 zł - 139,06 zł = 965,45 zł; po zaokrągleniu 965 zł (podstawa opodatkowania),

(965 zł x 18 proc.) - 46,33 zł = 127,37 zł (zaliczka na podatek),

127,37 zł - 85,60 zł = 41,77 zł; po zaokrągleniu - 42 zł (zaliczka na podatek po odliczeniu składki zdrowotnej),

netto: 1104,51 zł - 99,41 zł - 42 zł = 963,10 zł.

Po zatrzymaniu kwoty wolnej (100 proc. powyższego minimum płacowego) na poczet pożyczki pracodawca może przekazać 292,81 zł (1255,91 zł - 292,81 zł = 963,10 zł). Gdyby przyjąć stanowisko resortu pracy, kwota wolna wyniosłaby 1186,38 zł, tj. 100 proc. wynagrodzenia netto od 1600 zł, dla zamiejscowych kosztów uzyskania przychodów i z kwotą ulgi podatkowej. Wówczas komornik ściągnąłby tylko 69,53 zł (1255,91 zł - 69,53 zł = 1186,38 zł).

NASZA RADA

Wysokość kwoty wolnej od potrąceń nie jest jednakowa dla wszystkich pracowników. Wobec braku jednoznacznych regulacji w kodeksie pracy oraz stanowiska prezentowanego przez Państwową Inspekcją Pracy wydaje się, że kwota wolna dla zatrudnionych w pierwszym roku pracy powinna być liczona od 80 proc. płacy minimalnej.

Opracowały Anna Puszkarska, Izabela Nowacka