Czy za średniotygodniowe nadgodziny z niedzieli lub święta trzeba wypłacić dwa dodatki

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Praca wykonywana ponad obowiązujące zatrudnionego normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego daną osobę systemu i rozkładu czasu pracy, stanowi pracę w godzinach nadliczbowych.

W myśl art. 151¹ kodeksu pracy (dalej: k.p.) za pracę w nadgodzinach dobowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, należy się dodatek w wysokości:

w100 proc. wynagrodzenia - w razie nadgodzin przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla zatrudnionego dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy bądź w dniu wolnym od pracy udzielonym zatrudnionemu w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy,

w50 proc. wynagrodzenia - w przypadku nadgodzin przypadających w innym dniu.

Dodatek w wysokości 100 proc. przysługuje także za każdą godzinę pracy nadliczbowej z tytułu przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, chyba że przekroczenie tej normy nastąpiło w wyniku nadgodzin dobowych wynagradzanych na zasadach opisanych powyżej.

Zasady rekompensowania pracy w niedziele i święta określa natomiast art. 151¹¹ k.p. Zasadą jest, że w takich przypadkach trzeba zapewnić zatrudnionemu inny dzień wolny od pracy. W zamian za pracę w niedzielę powinien on zostać udzielony w okresie 6 dni kalendarzowych poprzedzających lub następujących po takiej niedzieli, a jeśli nie jest to możliwe - do końca okresu rozliczeniowego.

W zamian za pracę w święto dnia wolnego trzeba udzielić w ciągu okresu rozliczeniowego. Dopiero w sytuacji, gdy nie jest to możliwe pracodawca wypłaca dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w niedzielę lub święto. Przysługuje on w wysokości określonej w art. 151¹ par. 1 pkt 1 k.p., czyli 100 proc.

Przepisy nie rozstrzygają jednak, ile dodatków należy się za pracę w niedzielę lub święto, które nie są dla zatrudnionego dniami pracy zgodnie z jego rozkładem czasu pracy, w sytuacji, gdy nie otrzymał w zamian dnia wolnego. Zazwyczaj dochodzi wówczas do przekroczenia normy średniotygodniowej w okresie rozliczeniowym, a tym samym do wystąpienia pracy nadliczbowej.

STANOWISKA URZĘDÓW

Zdaniem Państwowej Inspekcji Pracy (stanowiska Głównego Inspektoratu Pracy z 18 października 2012 r. oraz z 9 lutego 2005 r.) pracownikowi przysługują dwa 100-proc. dodatki - jeden z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej, a drugi z racji pracy w niedzielę/święto. Taki pogląd wyraził również departament prawa pracy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (pismo nr PP III - 4102 -714/MF/04).

Odmienne jest natomiast stanowisko Sądu Najwyższego. Zdaniem SN w razie nieudzielania przez pracodawcę innego dnia wolnego w zamian za dozwoloną pracę świadczoną w niedziele i święta pracownik nabywa prawo tylko do jednego dodatku - na podstawie art. 151¹¹ par. 2 lub 3 k.p. (za pracę w niedzielę/święto). Natomiast nie nabywa prawa do dodatku z tytułu art. 151¹ par. 2 k.p. (uchwała SN z 15 lutego 2006 r., sygn. akt II PZP 11/05, OSNP 2006/11-12/170). SN potwierdził to również w wyroku z 4 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III PK 2/07, OSNP 2008/9-10/127).

Zdaniem SN nie ma podstaw prawnych do wypłaty dodatkowego 200-procentowego wynagrodzenia. Ewentualne ustanowienie uprawnień do uzyskania dwóch 100-procentowych dodatków do wynagrodzenia za pracę byłoby na tyle wyjątkowe, że musiałoby mieć, zdaniem SN, wyraźną podstawę w przepisach k.p. Oznacza to, że w razie nieudzielenia przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy w zamian za pracę świadczoną w niedzielę lub święto, pracownikowi za każdą godzinę takiej pracy przysługuje tylko jeden dodatek przewidziany w art. 151¹¹ par. 2 lub 3 k.p., w wysokości określonej w art. 151¹ par. 1 pkt 1 k.p. Natomiast w razie udzielenia przez pracodawcę dnia wolnego od pracy w zamian za pracę w niedzielę lub święto pracownikowi przysługuje jeden dodatek tylko za godziny nadliczbowe przepracowane ponad obowiązujący go dobowy wymiar czasu pracy, które wpłynęły na przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym i są dodatkowo wynagradzane na podstawie art. 151¹ par. 2 k.p. z tytułu przekroczenia tygodniowej normy czasu pracy w obowiązującym okresie rozliczeniowym.

ZDANIEM EKSPERTÓW

@RY1@i02/2013/138/i02.2013.138.217000600.805.jpg@RY2@

Joanna Kaleta specjalista z zakresu prawa pracy

Bez dublowania uprawnień

Dodatkowa praca w niedzielę lub święto, która nie została zrekompensowana dniem wolnym od pracy, na koniec okresu rozliczeniowego może się okazać pracą w godzinach nadliczbowych. Konsekwencją tego, w ocenie niektórych komentatorów, jest obowiązek wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia za wszystkie przepracowane w niedzielę lub święto godziny oraz dwóch 100-proc. dodatków do tego wynagrodzenia:

● jednego z tytułu pracy nadliczbowej z przekroczenia średniotygodniowego, która powstaje poprzez polecenie pracownikowi pracy w dniu dla niego wolnym oraz

● drugiego z tytułu niezrekompensowania dniem wolnym pracy w niedzielę.

Taka forma rekompensaty wynika z założenia, że oba 100-proc. dodatki wynikają z różnych podstaw prawnych, wobec czego należą się pracownikom łącznie.

Warto jednak zwrócić uwagę, że przyznanie pracownikom prawa do dwóch dodatków różnicowałoby sytuację osób wykonujących dodatkową pracę w niedziele i święta, z tytułu której nie otrzymali innego dnia wolnego, oraz osób wykonujących pracę w dniu wolnym udzielonym im w zamian za pracę w niedzielę lub święto. W tym ostatnim przypadku pracownikom bezspornie należy się bowiem tylko jeden dodatek (zgodnie z art. 1511 par. 2 k.p.).

Nie można również pominąć zdania Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z 15 lutego 2006 r. (sygn. akt II PZP 11/05, OSNP 2006/11-12/170), zgodnie z którą w razie nieudzielania przez pracodawcę w okresie rozliczeniowym innego dnia wolnego od pracy w zamian za dozwoloną pracę świadczoną w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje za każdą godzinę takiej pracy tylko jeden dodatek przewidziany w art. 15111 par. 2 lub 3 k.p. Wydaje się więc, że pracodawcy - powołując się na przytoczoną uchwałę - mogą wypłacać zatrudnionym wykonującym pracę w niedziele i święta, za którą nie otrzymali innego dnia wolnego od pracy, tylko jeden 100-proc. dodatek do wynagrodzenia za każdą godzinę pracy w tych dniach. Również w przypadku kontroli PIP uchwała ta może być argumentem na rzecz wypłacania pracownikom tylko jednego dodatku.

@RY1@i02/2013/138/i02.2013.138.217000600.806.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert od wynagrodzeń

Należności za czas po modyfikacji

Przychylam się do stanowiska GIP oraz MPiPS, które w rozpatrywanej sytuacji są za przyznaniem pracownikowi dwóch 100-proc. dodatków - jednego z tytułu niezrekompensowanej dniem wolnym pracy w niedzielę lub święto, a drugiego z powodu przekroczenia średniotygodniowej normy czasu pracy. Kwestia liczby dodatków za niedzielną pracę jest sporna ze względu na niekorzystne dla pracowników orzecznictwo Sądu Najwyższego. W uchwale z 15 lutego 2006 r. (sygn. akt II PZP 11/05, OSNP 2006/11-12/170) i w wyroku z 4 kwietnia 2007 r. (sygn. akt III PK 2/07, OSNP 2008/9-10/127) SN opowiedział się za jednorazowym dodatkiem w wysokości 100 proc. z tytułu pracy w niedzielę lub święto, a więc na podstawie art. 15111 par. 2 lub 3 k.p. Uznał ten przepis za szczególny, odsyłający w zakresie wysokości dodatku tylko do art. 1511 par. 1 k.p. o pracy nadliczbowej, a nie do art. 1511 par. 2 k.p. o przekroczeniu normy średniotygodniowej. Moim zdaniem rozdział k.p. dotyczący pracy w niedziele i święta i jej wynagradzania jest dodatkową regulacją i nie wyklucza stosowania jednocześnie przepisów dotyczących pracy w godzinach nadliczbowych. Są to więc dwie odrębne podstawy prawne do wypłaty 100-proc. dodatków. Stanowisko to potwierdził departament prawny GIP w piśmie z 18 października 2012 r. w sprawie dodatków za pracę nadliczbową w niedziele i święta, tym samym przypieczętowując zbieg prawa do dwóch dodatków (taki pogląd wyrażono również we wcześniejszym piśmie GIP z 2005 r.). Reasumując, jeśli pracownik nie otrzymał dnia wolnego za pracę w niedzielę lub święto, które nie są dla niego rozkładowymi dniami pracy, to przysługuje mu:

● normalne wynagrodzenie za każdą godzinę pracy,

● 100 proc. dodatek za każdą godzinę pracy w niedzielę lub święto oraz

● 100 proc. dodatek za każdą godzinę pracy w granicach dobowej normy tj. 8 godzin (z tytułu przekroczenia normy średniotygodniowej) oraz 100 proc. dodatek za każdą następną godzinę (z tytułu przekroczenia normy dobowej).

PRZYKŁAD

Pracownik jest zatrudniony w podstawowym systemie czasu pracy, od poniedziałku do piątku po 8 godzin, w 1-miesięcznym okresie rozliczeniowym. Załóżmy, że w niedzielę 28 lipca, na polecenie pracodawcy, zjawi się w firmie, przepracuje 5 godzin i nie otrzyma w zamian dnia wolnego. Wymiar czasu pracy w lipcu to 184 godziny, a faktycznie pracownik przepracuje 189 godzin. Za 5-godzinną pracę w niedzielę zatrudniony powinien otrzymać normalne wynagrodzenie za 5 godzin pracy oraz 100 proc. dodatek do wynagrodzenia za 5 godzin pracy z tytułu nieodebrania dnia wolnego w zamian za pracę w niedzielę.

Jeśli zaś przychylić się do opinii PIP i resortu pracy, pracownik powinien otrzymać jeszcze drugi 100-proc. dodatek do wynagrodzenia za przekroczenie normy średniotygodniowej.

NASZA RADA

W związku z rozbieżnościami pomiędzy stanowiskiem PIP i resortu oraz Sądu Najwyższego do pracodawcy należy decyzja, jak rozliczyć się z pracownikiem. Inspekcja pracy, która w razie kontroli stwierdzi, że pracodawca wypłacał tylko jeden dodatek, będzie najprawdopodobniej respektować własne stanowisko. Pracodawca może jednak wówczas powołać na orzecznictwo NSA, z którego wynika, że inspektorzy mają co prawda prawo stosować nakazy płacowe do wypłaty należnego wynagrodzenia, ale nie dotyczy to świadczeń pracowniczych o charakterze spornym (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 791/09, LEX nr 595538).

Opracowały:

Anna Puszkarska

Izabela Nowacka