W jaki sposób można łączyć obowiązki rodzicielskie ze służbowymi po tegorocznych zmianach w kodeksie pracy

@RY1@i02/2013/128/i02.2013.128.217000600.802.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert od wynagrodzeń

Od 17 czerwca tego roku mamy trzy rodzaje urlopów:

1) urlop macierzyński podstawowy - w wymiarze 20 tygodni przy urodzeniu jednego dziecka (przy urodzeniu bliźniąt - 31 tygodni, a każde kolejne dziecko więcej urodzone przy jednym porodzie daje o 2 tygodnie więcej wolnego),

2) urlop macierzyński dodatkowy - w wymiarze 6 tygodni lub 8 tygodni - przy urodzeniu większej liczby dzieci,

3) urlop rodzicielski - w wymiarze 26 tygodni

Przeznaczenie urlopu macierzyńskiego jest jasne. Urlop ten służy nie tylko dojściu do równowagi i odzyskaniu sił po porodzie, lecz także zaopiekowaniu się noworodkiem, który wymaga nieustannej obecności matki. Dlatego w zasadzie - choć kodeks pracy tego wprost nie zabrania - podjęcie aktywności zawodowej w tym czasie nie jest wskazane i przeczy istocie urlopu. Kodeks dopuszcza jednak wszczęcie działalności zarobkowej w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego oraz nowego urlopu rodzicielskiego. Pracownica może bowiem wrócić do pracy do pracodawcy, który udzielił urlopu, ale nie przerywając tego uprawnienia czy rezygnując z niego, lecz łącząc urlop z etatem. Pracownik może powiązać korzystanie z dodatkowego/rodzicielskiego urlopu z wykonywaniem pracy u pracodawcy, ale w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy. Tak wynika z art. 182¹ par. 5 oraz 182^1a par. 6 k.p.

Powrót na wniosek

Pracownik, który chce podjąć pracę, musi złożyć podanie do pracodawcy w terminie nie krótszym niż 14 dni przed rozpoczęciem wykonywania pracy. We wniosku pracownik wskazuje wymiar czasu pracy oraz okres, przez który zamierza łączyć zatrudnienie z korzystaniem z dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego. Pracodawca uwzględnia wniosek pracownika, chyba że nie jest to możliwe ze względu na organizację pracy lub rodzaj pracy wykonywanej przez pracownika. O przyczynie odmowy uwzględnienia wniosku pracodawca informuje pracownika na piśmie. I tu pojawia się zmiana w stosunku do poprzednich przepisów w tym zakresie. Mianowicie pracodawca nie musi bezwzględnie akceptować powrotu pracownika do pracy w okrojonym wymiarze. Może odmówić, motywując swoją decyzję np. racjami ekonomicznymi, jeśli praca w zmniejszonej liczbie godzin na danym stanowisku będzie niemożliwa lub po prostu nieuzasadniona.

Łączenie urlopu z pracą

O powrót do zajęć w pracy w czasie przebywania na dodatkowym urlopie macierzyńskim/urlopie rodzicielskim można się ubiegać będąc zatrudnionym zarówno w pełnym, jak i niepełnym wymiarze czasu pracy. Zatem osoba pełnoetatowa może np. pracować na 1/4, 1/8, czy 1/3, ale maksymalnie na 1/2 etatu. Z kolei pracownik niepełnoetatowy może przeplatać swoje firmowe obowiązki z urlopem, o ile jego wymiar czasu pracy jest nie niższy niż 1/2 etatu, czyli taki, że po obniżeniu pozostanie przynajmniej ta połówka. Chodzi bowiem o to, by urlop razem z tym mniejszym etatem dał łącznie wymiar czasu pracy wykonywany przed rozpoczęciem urlopu macierzyńskiego. Innymi słowy, pracownik podejmuje zadania służbowe w ograniczonej skali, a urlopu udziela się wtedy na tę pozostałą liczbę godzin z wymiaru czasu pracy. [przykład]

Zasiłek należny, ale niższy

Za czas urlopu macierzyńskiego, również tego dodatkowego, przysługuje 100-proc. zasiłek macierzyński. Natomiast 26-tygodniowy urlop rodzicielski jest opłacany 60-proc. zasiłkiem macierzyńskim. Inna wysokość zasiłku, tj. 80 proc., przysługuje za okres wszystkich tych urlopów, jeśli pracownica w ciągu 14 dni po porodzie od razu zadeklaruje chęć wykorzystania tych urlopów w pełnych wymiarach. Jednak powrót do pracy w czasie dodatkowego/rodzicielskiego urlopu oznacza zmniejszenie kwoty zasiłku. Podstawa jego wymiaru jest taka sama jak dla zasiłku za urlop podstawowy, czyli nie ulega przeliczeniom. Jest to zgodne z zasadą, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków (zarówno tego samego rodzaju, jak i innego rodzaju) nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe. Wysokość zasiłku macierzyńskiego pobieranego w czasie łączenia go z pracą pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub urlopu rodzicielskiego) z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu, na zasadach określonych w art. 182¹ par. 5 k.p. Prościej mówiąc, wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona z zastosowaniem proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu dodatkowego/rodzicielskiego do wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem macierzyńskim.

Przykładowo pracownica zatrudniona na pełny etat w czasie dodatkowego urlopu chce pracować w 1/4 wymiaru. Wówczas zasiłek macierzyński powinien być zmniejszony o 1/4, co wynika z ułożonej proporcji 1/4 : 1. Analogicznie ustala się proporcję w przypadku pracowników, którzy przed urlopem macierzyńskim byli zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy i zamierzają jednocześnie pracować i korzystać z danego urlopu. Zasada jest taka: wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona o część, jaka wynika z wyliczenia proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu do zwykłego wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem macierzyńskim.

Pracownicy, która łączy urlop z pracą, przysługuje:

1) wynagrodzenie za pracę - powinno być obniżone proporcjonalnie do tego mniejszego wymiaru czasu pracy

2) zasiłek macierzyński w odpowiednio niższej wysokości.

Pracownica, o której mowa w pytaniu pracuje na 3 etatu, z wynagrodzeniem 1890 zł. Jednak w czasie dodatkowego urlopu macierzyńskiego chce przychodzić do pracy. Będzie to prawidłowe, jeśli z 3/4 pracownica zejdzie do 1/8 etatu. Pracodawca, uznając wniosek, udzieli pracownicy dodatkowego urlopu macierzyńskiego na pozostałą część wymiaru czasu pracy - 5/8 etatu. Obniżenie wielkości etatu powinno pociągnąć za sobą odpowiedni spadek wynagrodzenia. Można sprowadzić je proporcjonalnie do nowej części etatu, czyli do kwoty 236,25 zł (1890 zł x 1/8). Natomiast zasiłek macierzyński przysługuje pracownicy w wysokości zmniejszonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej w czasie urlopu dodatkowego, tj. zmniejszonej o 1/6 (1/8 : 3/4 = 1/6, tj. 0,17). Za okres urlopu, czyli za 42 dni, pracownica otrzyma zasiłek macierzyński w kwocie:

1630,88 zł - podstawa wymiaru zasiłku (1890 zł - 13,71 proc.),

1630,38 zł : 30 = 54,36 zł - pełna dniówka zasiłku macierzyńskiego,

54,36 zł x 0,17 = 9,24 zł - kwota zmniejszenia dniówki zasiłku,

54,36 zł - 9,24 zł = 45,12 zł - nowa dniówka zasiłku,

45,12 zł x 42 dni urlopu = 1895,04 zł - zasiłek za dodatkowy urlop macierzyński.

Załóżmy, że od 11 lipca (czyli od początku trwania urlopu dodatkowego) pracownica będzie już pracować po 5 godzin tygodniowo, w następującym rozkładzie: środa 3 godziny, czwartek - 2 godziny. Zatem za lipiec powinna otrzymać:

wwynagrodzenie za okres pracy od 11 do 31 lipca,

wzasiłek macierzyński 100 proc. z pełnej dniówki za okres trwania podstawowego urlopu macierzyńskiego - od 1 do 10 lipca,

wzasiłek macierzyński 100 proc. z obniżonej dniówki za okres trwania dodatkowego urlopu macierzyńskiego połączonego z pracą - od 11 do 31 lipca.

- Obliczenie wynagrodzenia za pracę w lipcu.

Ponieważ niższe wynagrodzenie spowodowane zmianą wymiaru czasu pracy obowiązuje dopiero od 11 lipca, stałą stawkę wynagrodzenia trzeba podzielić przez liczbę godzin do przepracowania w lipcu dla 1/8 etatu, tj. 23 godziny (184 godz. x 1/8), a otrzymaną stawkę za jedną godzinę pracy pomnożyć przez liczbę godzin przepracowanych przez pracownicę w okresie od 11 do 31 lipca:

236,25 zł : 23 godziny = 10,27 zł

10,27 zł x 15 godzin = 154,05 zł

- Obliczenie zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu macierzyńskiego

54,36 zł (100-proc. dniówka zasiłku) x 10 dni = 543,60 zł

- Obliczenie zasiłku macierzyńskiego za okres dodatkowego urlopu macierzyńskiego

45,12 zł x 21 dni = 947,52 zł

Łącznie kwota zasiłku za lipiec wynosi 1491,12 zł.

PRZYKŁAD

Na pozostałą liczbę godzin z wymiaru czasu pracy

Pracownica zatrudniona na pół etatu zakończy urlop macierzyński w wymiarze 20 tygodni 10 lipca. Od 11 lipca zacznie urlop dodatkowy na podstawie złożonego wniosku, w wymiarze 6 tygodni. 26 czerwca złożyła podanie o zgodę na podjęcie w tym czasie pracy, tj. od 11 lipca do 21 sierpnia (42 dni), w wymiarze 1/8 etatu. Pracodawca zaakceptował wniosek. Oznacza to, że udzielił pracownicy dodatkowego urlopu macierzyńskiego na pozostałą część dobowego wymiaru czasu pracy, tj. na 3/8 etatu.

Zasady obliczania wynagrodzenia

1. Ustal wynagrodzenie za pracę stosownie do zmniejszonej wielkości etatu, o który wnioskował pracownik podczas trwania dodatkowego urlopu macierzyńskiego.

2. Oblicz, o ile zmniejszysz wysokość dniówki zasiłkowej za okres łączenia pracy z urlopem.

3. Jeżeli pracownik podjął zatrudnienie w czasie urlopu dodatkowego lub rodzicielskiego w trakcie miesiąca, oblicz wysokość wynagrodzenia za faktycznie wykonaną pracę (ze stawki godzinowej ustalonej odpowiednio według nowej części etatu).

4. Jeżeli jesteś płatnikiem zasiłków, oblicz część zasiłku macierzyńskiego za okres podstawowego urlopu macierzyńskiego z pełnej dniówki oraz za okres dodatkowego urlopu z dniówki okrojonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy podczas dodatkowego urlopu.

Lista płac dla pracownicy za lipiec (podstawowe koszty uzyskania przychodów, prawo do ulgi podatkowej)

Przychód	1645,17 zł	154,05 zł + 1491,12 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne	21,12 zł	podstawa wymiaru - 154,05 zł składka emerytalna - 154,05 zł x 9,76 proc. = 15,04 zł składka rentowa - 154,05 zł x 1,5 proc. = 2,31 zł składka chorobowa - 154,05 zł x 2,45 proc. = 3,77 zł łączna kwota składek - 21,12 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne do zapłaty do ZUS odliczana od podatku	11,96 zł 10,30 zł	podstawa wymiaru - 132,93 zł (154,05 zł po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenia społeczne - 21,12 zł) 132,93 zł x 9 proc. = 11,96 zł 132,93 zł x 7,75 proc. = 10,30 zł
Zaliczka na podatek dochodowy	216 zł	przychód do opodatkowania - 1645,17 zł podstawa opodatkowania po zaokrągleniu - 1513 zł [154,05 zł (przychód) - 111,25 zł (koszty uzyskania przychodów) - 21,12 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] + 1491,12 zł zaliczka do US po zaokrągleniu - 216 zł (1513 zł x 18 proc.) - 46,33 zł = 226,01 zł 226,01 zł - 10,30 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne) = 216 zł
Kwota do wypłaty	1396,09 zł	1645,17 zł - (21,12 zł + 11,96 zł + 216 zł)

Podstawa prawna

Art. 182¹ par. 5, par. 6, art. 182^1a par. 6, art. 184 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 29 ust. 7 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).