Jak rozliczyć pracującego w systemie równoważnym, który wykonuje zadania rano i po południu

Pracownik zatrudniony na stanowisku kuriera w systemie równoważnym w miesięcznych okresach rozliczeniowych wykonuje pracę w taki sposób, że rozpoczyna zadania o 6.00 rano i rozwozi paczki do ok. 11.00, następnie korzysta z 3 godzin przerwy i kontynuuje rozwożenie przesyłek do adresatów w godzinach od 14.00 do 18.00. Jak prawidłowo rozliczyć jego czas pracy, jeśli pracodawcy zdarza się zlecać mu dodatkowo pracę w nadgodzinach dobowych? Jak traktować nadgodziny w trakcie przerwy występujące między okresami świadczenia pracy i w jaki sposób naliczyć za nie wynagrodzenie i dodatki, jeśli kurier poza pensją zasadniczą w stałej stawce miesięcznej 2000 zł otrzymuje prowizję od liczby dostarczonych paczek?

@RY1@i02/2013/113/i02.2013.113.217000500.802.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Rozliczenie czasu pracownika należy jak zwykle zacząć od kontroli prawidłowości planu pracy. Już na wstępie rzuca się w oczy, iż rozkład czasu pracy zatrudnionego jest zdecydowanie bliższy systemowi przerywanemu niż równoważnemu. Świadczy o tym m.in. to, iż w żadnej dobie pracodawca nie przewidział przedłużonego lub skróconego wymiaru czasu pracy, planując pracę stale w wymiarze równym normie. Z drugiej strony harmonogram przewiduje, że kurier w każdej dobie korzysta z 3 godzin przerwy w wykonywaniu pracy, która dzieli dzienny okres pracy na 2 części. Jest to cecha charakterystyczna dla systemu przerywanego, w którego ramach pracodawca może podzielić okres pracy na 2 części, pomiędzy którymi występuje przerwa nieprzeznaczona na świadczenie pracy.

Z tego względu część pracodawców, u których nie funkcjonują układy zbiorowe pracy, decyduje się stosować system przerywany mimo niewprowadzenia go w wymaganej przepisem formie. Działanie takie nie zwalnia jednak z obowiązku zapłaty za czas przerwy zgodnie z art. 139 par. 1 zdanie drugie k.p. Takie wnioski płyną z analizy wyroku Sądu Najwyższego z 2 października 2012 r. (sygn. akt II PK 311/11, LEX nr 1284751), w którym uznano, że wprowadzenie systemu przerywanego bez zachowania warunków określonych w art. 139 k.p. nie pozbawia pracownika prawa do wynagrodzenia za czas przerwy w pracy w wysokości połowy wynagrodzenia za czas niezawinionego przestoju.

Odnosząc to do przedstawionego przypadku, należy więc przyjąć, że za każdą z 56 godzin przerw (18 dni x 3 godziny) + (2 dni x 1 godzina) pracownikowi przysługuje połowa stawki godzinowej obliczonej z jego pensji zasadniczej. W praktyce oznacza to więc, że stałą stawkę miesięczną trzeba będzie podzielić przez wymiar obliczony dla czerwca 2013 r. zgodnie z regulacją art. 130 k.p., czyli 160 godzin (4 tygodnie x 40 godzin).

Na marginesie należy stwierdzić, że planując pracę na 20 dni po 8 godzin, każdy pracodawca rozplanował pełen wymiar przypadający do przepracowania w danym miesiącu, czyli w tym zakresie postąpił zgodnie z prawem.

Przekroczenie normy dobowej

Przechodząc do porównania planu pracy z wykonaniem, od razu widać, że pracodawca siedmiokrotnie polecił kurierowi dodatkową pracę, za każdym razem w wymiarze 2 godzin ponad plan. Głębsza analiza wskazuje, że pracownik dwukrotnie pracował dłużej w porannej części dniówki (10 i 11 czerwca), co odbyło się w czasie przeznaczonym na przerwę (od 11.00 do 13.00). W kolejnych dniach (12, 13, 14, 17 i 18 czerwca) kurier kontynuował zaś wykonywanie pracy po zakończonej drugiej części dnia pracy, w godzinach 18.00-20.00. Drugi przypadek nie nastręcza żadnych wątpliwości, gdyż owe 10 nadgodzin stanowi typowy przykład przekroczenia normy dobowej. Skoro zaś przypada na porę dzienną, wymaga opłacenia normalnym wynagrodzeniem powiększonym o 50-proc. dodatek.

Rekompensata za pracę w trakcie przerwy

Kłopotliwa jest kwalifikacja przypadków pracy w czasie przeznaczonym na przerwę. Warto zwrócić uwagę, że godziny te przypadają w środku dniówki, więc nie mogą być uznane za typowe przekroczenia dobowe. Wynika to z tego, iż 2 nadgodziny przypadają na 5. i 6. godzinę pracy kuriera w danej dniówce. Przekroczenie normy dobowej występuje dopiero w trakcie dwóch ostatnich godzin pracy, kiedy pracownik faktycznie przekracza wynikające z planu 8 godzin. Z uwagi na te wątpliwości nadgodziny przypadające na czas przerwy należy kwalifikować jako przekroczenia średniotygodniowe. Same w sobie nie powodują przekroczenia normy w dobie pracowniczej, gdyż skutek ten powstaje dopiero w wyniku kontynuowania pracy zgodnie z planem po skróconej przerwie. Traktowanie tych przekroczeń jako nadgodzin średniotygodniowych ma również walor praktyczny, gdyż daje gwarancję, że pracodawcy nie zostanie zarzucone bezpodstawne obniżanie wynagrodzenia za nadliczbową pracę. Pracownik otrzyma za nie 100-proc. dodatek do normalnego wynagrodzenia, więc nawet gdyby inspektor uznał te przekroczenia za naruszające normę dobową, nie ukarze pracodawcy mandatem, skoro ukształtował on sytuację pracownika korzystniej, niż nakazują powszechnie obowiązujące przepisy prawa pracy.

Normalne wynagrodzenie i dodatek

Po właściwym zakwalifikowaniu poszczególnych przekroczeń i ustaleniu ich liczby pracodawcy pozostaje jedynie prawidłowo naliczyć i wypłacić pensję. Wynagrodzenie kuriera jest dwuskładnikowe, gdyż poza pensją zasadniczą otrzymuje on jeszcze prowizję od liczby dostarczonych paczek. Ten składnik wynagrodzenia ma charakter zmienny, więc nie trzeba go uwzględniać przy obliczaniu normalnego wynagrodzenia za nadgodziny. Wykładnię tę potwierdził SN w postanowieniu z 15 lutego 2012 r. (sygn. akt I PK 156/11, LEX nr 1215264), uznając, że przez normalne wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie w zwykłych warunkach i terminach wypłat. W ocenie SN obejmuje ono również dodatkowe składniki pensji o charakterze stałym, jeśli pracownik ma do nich prawo w oparciu o obowiązujące w zakładzie przepisy płacowe. W skład normalnego wynagrodzenia może również wchodzić premia, jeśli ma ona stały charakter i nie jest uzależniona od uzyskania konkretnych osiągnięć w pracy.

Odnosząc powyższe do prowizyjnego składnika pensji kuriera, jest on niewątpliwe uzależniony od uzyskania określonych osiągnięć (dostarczenia wymaganej liczby przesyłek czy przekroczenia kolejnego progu). W związku z tym jego wysokość zmienia się w poszczególnych miesiącach, co przesądza o zmiennym charakterze tego świadczenia. W efekcie podstawą obliczania dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych i normalnego wynagrodzenia za tę pracę będzie jedynie stawka zasadnicza kuriera w kwocie 2000 zł.

Warto pamiętać, że obliczając każde z tych świadczeń, podstawę tę trzeba będzie podzielić przez wymiar przypadający do przepracowania w danym miesiącu, czyli w przypadku czerwca 2013 r. przez 160 godzin. Błąd w tym zakresie polegający na podzieleniu podstawy przez liczbę faktycznie przepracowanych godzin spowoduje zaniżenie stawki, a co za tym idzie również kwoty wynagrodzenia za nadgodziny. To z kolei stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika, zagrożone zgodnie z art. 282 par. 1 pkt 1 k.p. grzywną w kwocie od 1000 do 30 000 zł

Ważne

Artykuł 139 par. 3 k.p. stawia przed pracodawcą wymóg wprowadzenia przerywanego systemu czasu pracy w układzie zbiorowym. Wyjątek od tej zasady występuje jedynie u pracodawców będących osobami fizycznymi, prowadzących działalność rolniczą lub hodowlaną, u których nie działają związki zawodowe, gdyż mogą oni wprowadzić takie rozwiązanie w treści umowy o pracę

Czerwiec 2013 rok

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Sob

Nd

Pon

Wt

Śro

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

Wt

Śro

Czw

Pt

Sob

Nd

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-13; 14-18

7-13; 14-18

7-11; 14-20

7-11; 14-20

7-11; 14-20

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

Pon

Wt

Śro

Czw

Pt

Sob

Nd

Pon

Wt

Śro

Czw

Pt

Sob

Nd

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-20

7-11; 14-20

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

7-11; 14-18

Wyliczenia

Normalne wynagrodzenie za każdą dodatkową godzinę pracy	Krok 1. Ustalamy liczbę dodatkowych godzin pracy. Krok 2. Obliczamy normalne wynagrodzenie za dodatkowe godziny.	160 godz. + (2 dni x 2 godz.) + (5 dni x 2 godz.) = 174 godz. (wymiar przekroczony o 14 godz.) 2000 zł : 160 godz. = 12,50 zł/godz. 14 godz. x 12,50 = 175 zł
Wynagrodzenie za czas przerw z systemu przerywanego czasu pracy	Krok 1. Ustalamy liczbę godzin przerw w pracy kuriera i ich wymiar w poszczególnych dobach. Krok 2. Obliczamy wynagrodzenie należne za czas przerw.	(18 dni x 3 godz.) + (2 dni x 1 godz.) = 54 godz. + 2 godz. = 56 godz. (2000 zł : 160 godz.) x 50 proc. = 12,50 zł x 50 proc. = 6,25 zł/godz. 56 godz. x 6,25 zł = 350 zł
Dodatki za nadgodziny dobowe	Krok 1. Ustalamy nadgodziny dobowe po przekroczeniu zaplanowanego wymiaru. Krok 2. Obliczamy dodatek za nadgodziny dobowe.	5 dni x 2 godz. = 10 godz. (2000 zł : 160 godz.) x 50 proc. = 12,50 zł x 50 proc. = 6,25 zł 6,25 zł x 10 godz. = 62,50 zł
Dodatek za nadgodziny średniotygodniowe	Krok 1. Ustalamy, czy wystąpiły przekroczenia średniotygodniowe. Krok 2. Obliczamy dodatek za przekroczenia średniotygodniowe.	174 godz. - 10 nadgodz. dobowych - 160 godz. wymiaru = 4 godz. 2000 zł : 160 godz. = 12,50 zł/ godz. 4 godz. x 12,50 zł = 50 zł
Ogółem do wypłaty	Pensja + normalne wynagrodzenie za nadgodziny + wynagrodzenie za czas przerw + dodatki	2000 zł + 175 zł + 350 zł + 62,50 zł + 50 zł = 2637,50 zł

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 139 i 151¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).