Jak rozliczyć dodatkową pracę niepełnoetatowca

Dla pracownika zatrudnionego na 1 etatu w podstawowym systemie czasu pracy przewidziano w umowie o pracę limit godzin ponadwymiarowych. Po przekroczeniu 35 godzin tygodniowo otrzymuje dodatki w wysokości dodatków za nadgodziny. Pracownik ma planowaną pracę po 8 godzin. Pracuje w poszczególnych tygodniach miesięcznego okresu rozliczeniowego przez 2 lub 3 dni. W styczniu ze względu na liczne zachorowania na grypę od 14 do 31 stycznia pracował od poniedziałku do piątku po 10 godzin (nie pracował w nocy), zastępując chorych kolegów. Jak zapłacić pracownikowi za dodatkową pracę, jeśli zarabia on 2000 zł?

Rozliczenie czasu pracy zaczynamy od weryfikacji planu. Wymiar czasu pracy w styczniu dla 1 etatu wynosi 88 godzin [4 x 40 godz. + (3 x 8 godz. - 1 x 8 godz.) = 176 godz.; 176 godz. x 1 etatu = 88 godz.]. Plan przewidywał 11 dni po 8 godzin, czyli prawidłową liczbę godzin dla 1 etatu.

Rozliczając nadgodziny niepełnoetatowca, należy pamiętać, że w jego przypadku mogą równolegle wystąpić klasyczne nadgodziny będące konsekwencją przekroczenia norm czasu pracy - dobowej 8-godzinnej oraz tygodniowej 40-godzinnej oraz tzw. godziny ponadwymiarowe. Te drugie są skutkiem przekroczenia wymiaru czasu pracy obliczanego proporcjonalnie do etatu zatrudnionego.

Zasady postępowania

Pierwszeństwo w rozliczeniu ma zawsze norma dobowa, której przekroczenia są widoczne od razu po zakończeniu dnia pracy. Następnie rozlicza się przekroczenie przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Jest to jednak możliwe tylko w przypadku przekroczenia wymiaru czasu pracy dla pełnego etatu. Ustala się je, odejmując od czasu faktycznie przepracowanego nadgodziny dobowe. Nie powstają one, gdy otrzymany wynik jest niższy od wymiaru czasu pracy dla całego etatu, który w styczniu 2013 r. wynosi 176 godzin.

Godziny ponadwymiarowe

Kolejnym krokiem będzie rozliczenie godzin ponadwymiarowych, które odbywa się w oparciu o limit wynikający z treści umowy o pracę zawartej z danym pracownikiem. Gdyby takiego limitu w umowie nie było, to wszystkie godziny pracy powyżej etatu z umowy do pełnego etatu, czyli w naszym przypadku od 89 godziny do 176 godziny pracy (z wyjątkiem nadgodzin dobowych) płatne byłyby tylko stawką normalnego wynagrodzenia bez żadnych dodatków za nadgodziny. Stanowisko takie wynika z wyroku Sądu Najwyższego z 9 lipca 2008 r. (I PK 315/07, OSNP 2009/23-24/310). SN uznał, że w razie braku porozumienia stron co do dopuszczalnej liczby godzin pracy ponad określony w umowie wymiar czasu pracy, których przekroczenie uprawnia pracownika, zgodnie z art. 151 par. 5 k.p. do dodatku, o którym mowa w art. 151¹ par. 1 k.p., dodatek ten pracownikowi nie przysługuje. Nabędzie on zatem dopiero prawo do dodatku za nadgodziny po przekroczeniu powszechnie obowiązujących norm czasu pracy - 8-godzinnej dobowej i 40-godzinnej średniotygodniowej.

Dodatek za nadgodziny dobowe w porze dziennej w dniach od poniedziałku do piątku to 50 proc. stawki godzinowej wynagrodzenia zasadniczego pracownika, a w przypadku nadgodzin średniotygodniowych 100 proc. powyższej stawki.

Ważna treść umowy

Sposób rozliczenia dodatkowej pracy powyżej etatu umownego jest ściśle powiązany z treścią umowy o pracę konkretnego pracownika. Przepisy powszechnie obowiązujące nie określają bowiem konkretnej metody wpisywania do umowy limitów godzin ponadwymiarowych. Dlatego przyjmuje się, że mogą one w związku z powyższym zostać określone na różne sposoby, oby mieściły się w przedziale pomiędzy etatem zatrudnionego a pełnym etatem.

PIP od początku obowiązywania tej regulacji kwestionuje określanie powyższego limitu na poziomie pełnego etatu (postanowienie w umowie: praca powyżej 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w tygodniu), słusznie twierdząc, że taka praca to po prostu nadgodziny, a regulacja umowna byłaby martwa, nic nie dając pracownikowi.

Limit godzin ponadwymiarowych może być określony zatem na kilka sposobów, z których najpowszechniej stosowane są:

wodwołanie się do liczby godzin pracy na dobę,

wodwołanie się do liczby godzin pracy na tydzień (tak jak w analizowanej sytuacji),

wodwołanie się do wyższego wymiaru etatu.

W przypadku wielkości tygodniowych należy sprawdzać, czy są one określone sztywno, czy w sposób przeciętny, co zmienia bowiem w praktyce diametralnie sposób ich rozliczenia.

W przypadku wielkości średniej powinna być ona rozliczana w skali przyjętego okresu rozliczeniowego lub krótszej (np. 1-miesięcznej), gdy będzie to ściśle wynikało z treści zawartej umowy o pracę. W przypadku wielkości sztywnych każdy tydzień powinien być rozpatrywany oddzielnie i duża ilość pracy w 1 tygodniu, pomimo niedużego przekroczenia czasu pracy w skali 3-miesięcznego okresu rozliczeniowego spowoduje i tak konieczność wypłacenia dodatków jak za nadgodziny za czas przekraczający ustalony limit.

Limity tygodniowe

Przy sztywnych limitach tygodniowych bierze się pod uwagę wszystkie godziny przepracowane w takim okresie, ale trzeba od nich odjąć nadgodziny dobowe, które powinny zostać rozliczone w pierwszej kolejności. Należy przy tym pamiętać, że w czasie pracy tygodnie liczone są nie od poniedziałku do niedzieli (jak jest kalendarzowo), ale od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego po 7 kolejnych dni kalendarzowych, co wynika z art. 128 par. 3 pkt 2 k.p.

Dodatek do wynagrodzenia

Godziny dodatkowej pracy mieszczące się pomiędzy wymiarem etatu danego pracownika a limitem umownym są wynagradzane zwykłą stawką godzinową, która jest obliczana analogicznie jak normalne wynagrodzenie za nadgodziny. Dopiero godziny przekraczające limit umowny są rozliczane jak nadgodziny. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że nie są to godziny nadliczbowe w ścisłym rozumieniu, a tylko godziny wynagradzane dodatkiem w wysokości dodatków za nadgodziny, czyli płatne analogicznie jak nadgodziny. Godzin tych nie wlicza się zatem do rocznego limitu nadgodzin i nie można ich również rekompensować przez oddawanie czasu wolnego, gdyż ta forma rekompensaty została powiązana tylko z pracą nadliczbową.

Dodatki za godziny ponadwymiarowe są ustalane analogicznie jak dodatki za nadgodziny, a więc mogą one wynosić 50 proc. albo 100 proc. wynagrodzenia. W przypadku określania limitów godzin ponadwymiarowych przez odwołanie się do wielkości tygodniowych przyjmuje się najczęściej analogię do nadgodzin średniotygodniowych i wysokość dodatku ustala na poziomie 100 proc. wynagrodzenia.

Obliczając stawkę normalnego wynagrodzenia za dodatkową pracę czy dodatku za nadgodziny lub godziny ponadwymiarowe w przypadku pracowników zatrudnionych na część etatu, należy pamiętać, aby ich pensję trzeba podzielić przez wymiar czasu pracy nie dla pełnego etatu, tylko zmniejszony proporcjonalnie do wielkości zatrudnienia. W przeciwnym razie zaniżymy wynagrodzenie zatrudnionemu.

Udzielenie dnia wolnego

Niezrekompensowanie pracownikowi zatrudnionemu na część etatu pracy w sobotę będącą dniem wolnym z tytułu 5-dniowego tygodnia pracy (5 stycznia) może być uznane za wykroczenie przeciwko prawom pracownika, co grozi mandatem w razie kontroli PIP. Art. 151³ k.p. nie przewiduje innej formy rekompensaty za pracę w takim dniu wolnym, zobowiązując ściśle do oddania innego dnia wolnego od pracy w terminie uzgodnionym z pracownikiem.

Grafik pracy w styczniu 2013 r.

	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16
	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr
	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	27	28	29	30	31
	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw	Pt	Sob	Nd	Pon	Wt	Śr	Czw

Wyliczenia

Normalne wynagrodzenie za każdą dodatkową godzinę pracy	ustalamy liczbę dodatkowych godzin pracy obliczamy wynagrodzenie za każdą dodatkową godzinę	6 dni x 8 godz. + 14 dni x 10 godz. = 188 godz. 188 godz. - 88 godz. (plan) = 100 godz. dodatkowej pracy do rozliczenia 2000 zł : 88 godz. = 22,73 zł; 22,73 zł x 100 godz. = 2273 zł
Dodatki za godziny nadliczbowe	Ustalamy nadgodziny dobowe - po przekroczeniu 8 godzin Ustalamy, czy wystąpiły przekroczenia średniotygodniowe - praca powyżej pełnego etatu Obliczamy dodatek - za nadgodziny dobowe (50 proc.)	14 dni x 2 godz. = 28 godz. 6 dni x 8 godz. + 14 dni x 10 godz. = 188 godz. 188 godz. - 28 godz. = 160 godz., czyli poniżej etatu (wymiar czasu pracy w styczniu 2013 r. - 176 godz.), a więc nie wystąpiły nadgodziny średniotygodniowe 2000 zł : 88 godz. = 22,73 zł (100 proc.) 28 godz. x 11,37 zł (50 proc.) = 318,36 zł
Dodatki za godziny ponadwymiarowe	Ustalamy godziny ponadwymiarowe ogółem - praca powyżej 88 godzin bez nadgodzin dobowych Ustalamy godziny ponadwymiarowe z dodatkiem - praca powyżej 35 godzin na tydzień Obliczmy 100 proc. dodatek płatny za godziny ponadwymiarowe powyżej 35 godz. na tydzień	188 godz. - 28 godz. = 160 godz. 160 godz. - 88 godz. = 72 godz. I i II tydzień - brak III i IV tydzień - 50 godz. - 10 nadgodzin dobowych = 40 godz. - 35 godz. (limit) = 5 godz. 2000 zł : 88 godz. = 22,73 zł (100 proc.) 10 godz. x 22,73 zł (100 proc.) = 227,30 zł
Ogółem do wypłaty	Pensja + normalne wynagrodzenie za dodatkową pracę + dodatki	2000 zł + 2273 zł + 318,36 zł + 227,30 zł = 4818,66 zł

UWAGA

Pierwszeństwo w rozliczeniu mają zawsze nadgodziny, które wynikają z mocy prawa, a więc w podstawowym systemie czasu pracy każda godzina pracy powyżej ósmej w danej dobie. Dopiero po rozliczeniu nadgodzin pozostałe godziny traktuje się jako ponadwymiarowe

@RY1@i02/2013/017/i02.2013.017.217000900.804.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek, asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Art. 128 par. 3, art. 151, art. 151¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).