Wysokość pensji nauczyciela zależy od gminy, która prowadzi jego szkołę

Nauczyciel nabywa prawo do wynagrodzenia od dnia nawiązania stosunku pracy. Jest ono wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu miesiąca. Jeżeli pierwszy dzień miesiąca jest dniem ustawowo wolnym od pracy, wynagrodzenie wypłacane jest w dniu następnym. Natomiast składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jednie na podstawie wykonanych prac (np. za godziny ponadwymiarowe), wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu w ostatnim dniu miesiąca.

Wynagrodzenie nauczycieli składa się z następujących elementów:

● wynagrodzenia zasadniczego,

● dodatków: za wysługę lat, motywacyjnego, funkcyjnego oraz za warunki pracy,

● wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw,

● nagród i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy.

Prawo do wynagrodzenia gaśnie z ostatnim dniem miesiąca kalendarzowego, w którym nastąpiło wygaśnięcie lub rozwiązanie stosunku pracy.

Wysokość wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela uzależniona jest od stopnia awansu zawodowego, posiadanych kwalifikacji oraz wymiaru zajęć obowiązkowych. Minimalne stawki wynagrodzenia zasadniczego corocznie określa w rozporządzeniu minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy oraz po zasięgnięciu opinii Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego.

Najniższą stawkę otrzymują nauczyciele stażyści, których średnie wynagrodzenie stanowi 100 proc. kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej. Natomiast średnie wynagrodzenie pozostałych nauczycieli wynosi:

● nauczyciel kontraktowy - 111 proc. kwoty bazowej,

● nauczyciel mianowany - 144 proc. kwoty bazowej,

● nauczyciela dyplomowany - 184 proc. kwoty bazowej.

Kwota bazowa wynosi od 1 września 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. - 2.286,75 zł. Od 1 września 2010 r. będzie to kwota - 2 446,82 zł.

Nauczyciel dokumentuje prawo do określonej stawki wynagrodzenia zasadniczego poprzez przedstawienie oryginalnych dokumentów (aktów nadania stopnia awansu zawodowego, świadectw, dyplomów) albo uwierzytelnionych odpisów tych dokumentów. Zmiana wysokości wynagrodzenia w związku z uzyskaniem przez nauczyciela kolejnego stopnia awansu zawodowego nauczyciela następuje, z uwzględnieniem pewnych wyjątków, z pierwszym dniem roku szkolnego następującego po roku szkolnym, w którym nauczyciel uzyskał wyższy stopień awansu. Zmiana wysokości wynagrodzenia z innych przyczyn następuje z pierwszym dniem najbliższego miesiąca kalendarzowego, jeżeli inne przyczyny nie nastąpiły od pierwszego dnia danego miesiąca kalendarzowego.

Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw pracy oraz po zasięgnięciu opinii Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego, określa w rozporządzeniu:

● wykaz stanowisk oraz sprawowanych funkcji uprawniających nauczyciela do dodatku funkcyjnego,

● ogólne warunki przyznawania nauczycielom dodatku motywacyjnego,

● sposób ustalania wysokości wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy.

Jednak wspomniane rozporządzenie ustala jedynie ramowe warunki nabywania prawa do wskazanych w nim dodatków. Konkretną wysokość dodatków, o których mowa w art. 30 ust. 1 pkt 2 Karty nauczyciela, określają samorządy lokalne prowadzące poszczególne szkoły. Ponadto samorządy określają w regulaminie warunki obliczania i wypłacania wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe oraz godziny doraźnych zastępstw, a także wysokość i warunki wypłaty nagród oraz innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy.

Samorządy mają również możliwość dostosowania wynagradzania zatrudnianych nauczycieli do lokalnego rynku pracy oraz pozyskiwania nauczycieli szczególnie pożądanych w poszczególnych placówkach, przez oferowanie im wyższego wynagrodzenia niż wynikające z ogólnych przepisów płacowych. Jednostka samorządu jako organ prowadzący szkołę jest bowiem uprawniona do zwiększenia środków na wynagrodzenia nauczycieli, w tym podwyższenia stawek minimalnego wynagrodzenia zasadniczego określonych w rozporządzeniu, pod warunkiem, że środki na zwiększenie wynagrodzeń pochodzą ze środków własnych danej jednostki samorządowej. Ponadto jednostki samorządowe mogą upoważniać dyrektorów szkół, aby w indywidualnych przypadkach i w granicach ustalonego planu finansowego szkoły przyznawali minimalną stawkę wynagrodzenia zasadniczego wyższą niż określona w rozporządzeniu lub nawet stawki podwyższonej przez samorząd.

W praktyce najwyższym z dodatków otrzymywanym przez nauczycieli jest dodatek motywacyjny. Przy ustalaniu prawa do dodatku motywacyjnego uwzględniane są następujące okoliczności:

● osiągnięcia w realizowanym procesie dydaktycznym,

● osiągnięcia wychowawczo-opiekuńcze,

● wprowadzanie innowacji pedagogicznych, skutkujących efektami w procesie kształcenia i wychowania,

● zaangażowanie w realizację czynności i zajęć wynikających z zadań statutowych szkoły,

● szczególnie efektywne wypełnianie zadań i obowiązków związanych z powierzonym stanowiskiem,

● realizowanie w szkole zadań edukacyjnych, wynikających z przyjętych przez organ prowadzący priorytetów w realizowanej lokalnej polityce oświatowej.

Dodatek funkcyjny otrzymują tylko nauczyciele zajmujący stanowisko dyrektora lub wicedyrektora szkoły albo inne stanowisko kierownicze przewidziane w statucie szkoły. Ponadto jest on wypłacany nauczycielom sprawującym funkcje: wychowawcy klasy, doradcy metodycznego, nauczyciela-konsultanta oraz opiekuna stażu.

Nauczycielowi przeniesionemu do pracy w innej miejscowości przysługuje na czas przeniesienia specjalny dodatek za uciążliwość pracy w wysokości 20 proc. wynagrodzenia zasadniczego.

Dodatek stażowy przysługuje w wysokości 1 proc. wynagrodzenia zasadniczego za każdy rok pracy i wzrasta corocznie do osiągnięcia 20 proc. wynagrodzenia zasadniczego.

Dodatek za wysługę lat przysługuje każdemu nauczycielowi z tytułu osiągnięcia określonego stażu zatrudnienia. Do okresów pracy uprawniających do dodatku za wysługę lat wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Dodatek za wysługę wypłacany jest w okresach miesięcznych, poczynając od czwartego roku pracy, przy uwzględnieniu nie tylko stażu pracy nauczycielskiej, ale całego podlegającego zaliczeniu stażu pracy (wyrok SN z 6 października 2005 r., II PK 65/05, OSNP 2006/15-16/241).

Prawo do dodatku za pracę w warunkach trudnych i uciążliwych przysługuje nauczycielom, którzy wykonują jedną z kilkunastu prac szczegółowo wyliczonych w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.

Średnie wynagrodzenie nauczycieli określone w regulaminie danej jednostki samorządu terytorialnego nie może być niższe niż średnie wynagrodzenia ustalone w art. 30 ust. 3 Karty nauczyciela. W celu zagwarantowania tych kwot nauczycielom, na samorządy nałożono obowiązek corocznego kontrolowania poziomu średniego wynagrodzenia na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w prowadzonych przez nich placówkach.

Organ prowadzący szkołę, będący jednostką samorządu terytorialnego, zobowiązany jest do przeprowadzenia do dnia 20 stycznia każdego roku analizy poniesionych w poprzednim roku wydatków na wynagrodzenia nauczycieli w odniesieniu do wysokości średnich wynagrodzeń określonych w art. 30 ust. 3 Karty nauczyciela oraz średniorocznej struktury zatrudnienia nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego.

Jeżeli nie osiągnięto w roku podlegającym analizie wymaganego poziomu średnich wynagrodzeń, w składnikach wskazanych w art. 30 ust. 1 Karty nauczyciela ustala się kwotę różnicy między wydatkami poniesionymi na wynagrodzenia nauczycieli w danym roku w składnikach, o których mowa w art. 30 ust. 1 karty nauczyciela, a iloczynem średniorocznej liczby etatów nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego oraz średnich wynagrodzeń nauczycieli określonych w art. 30 ust. 3 Karty nauczyciela ustalonych w danym roku.

Następnie kwotę różnicy dzieli się między nauczycieli zatrudnionych i pobierających wynagrodzenie w roku, dla którego ustalono kwotę różnicy, w szkołach prowadzonych przez jednostkę samorządu oraz wypłaca nauczycielom w formie dodatku uzupełniającego, ustalanego proporcjonalnie do okresu zatrudnienia oraz osobistej stawki wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela, do 31 stycznia roku kalendarzowego następującego po roku, dla którego ustalono kwotę różnicy.

Jednostki samorządu zobowiązane są do sprawozdania z przeprowadzenia powyższej procedury kontroli regionalnej izby obrachunkowej oraz przedkładania go organom stanowiącym jednostek samorządu, dyrektorom szkół i związkom zawodowym zrzeszającym nauczycieli.

Nauczyciele pracujący ponad obowiązkowy wymiar godzin otrzymują wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych.

Liczba godzin ponadwymiarowych przydzielonych nauczycielowi nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczyciela, a za jego zgodą 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Ponadto nauczyciel otrzymuje wynagrodzenie także za godziny doraźnych zastępstw za nieobecnych nauczycieli.

Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy.

Nauczyciel, który uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego w ciągu dwóch lat od dnia podjęcia pierwszej pracy zawodowej w życiu w szkole i posiada kwalifikacje wymagane do zajmowania danego stanowiska, otrzymuje na swój wniosek w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia jednorazowy zasiłek na zagospodarowanie w wysokości dwumiesięcznego otrzymywanego wynagrodzenia zasadniczego.

Nauczyciel prowadzi zajęcia w klasach łączonych szkoły podstawowej. Z tego tytułu przysługuje mu dodatek za trudne warunki pracy.

@RY1@i02/2010/092/i02.2010.092.168.010a.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 19 ust. 2 pkt 2, art. 30-40 i art. 61 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późń. zm.)

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej i sportu z 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagrodzenia za pracę w dniu wolnym od pracy (Dz.U. nr 22, poz. 181 z późn.zm.)