Jak wyliczyć wynagrodzenie dla pracownika zleceniobiorcy przy zbiegu potrąceń i wypłacie dodatkowych świadczeń

Najlepiej sporządzić odrębną listę płac dla nagrody kwartalnej, która w całości zostanie przeznaczona na poczet alimentów oraz drugą listę na wynagrodzenie za pracę, z którego należy ująć zarówno resztę alimentów, jak i należność niealimentacyjną, zachowując przy tym zasady ochronne wynikające z kodeksu pracy. W przypadku umowy-zlecenia zleceniobiorca sporządza rachunek i z niego powinno wynikać, że cała kwota wynagrodzenia netto również przechodzi na wierzyciela.

Kolejność i granica

Z wynagrodzenia za pracę, po odliczeniu obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy, bez zgody pracownika potrąca się tylko:

wsumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych,

wsumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,

wzaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,

wkary pieniężne przewidziane w art. 108 kodeksu pracy.

Powyższe należności są potrącalne w wymienionej kolejności z wynagrodzenia netto pracownika. Wynagrodzeniem, z którego wolno odzyskiwać wierzytelności, jest nie tylko wynagrodzenie za wykonywaną pracę, lecz także inne jego dodatkowe składniki oraz świadczenia ze stosunku pracy, jak m.in.: premie, nagrody.

Potrącenia mogą być dokonywane w następujących granicach:

ww razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości trzech piątych wynagrodzenia,

ww razie egzekucji innych należności lub potrącenia zaliczek pieniężnych - do wysokości połowy wynagrodzenia.

W razie zbiegu alimentów z innymi należnościami opatrzonymi tytułem wykonawczym granica potrącenia to 3/5 (wyższy wskaźnik procentowy). Nagroda z zakładowego funduszu nagród, a także dodatkowe wynagrodzenie roczne (tzw. trzynastka) podlegają egzekucji na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych do pełnej wysokości. Potrąceń należności z wynagrodzenia pracownika w miesiącu, w którym są wypłacane jego składniki za okresy dłuższe niż 1 miesiąc (czyli np. kwartalne), dokonuje się od łącznej kwoty uwzględniającej te składniki wynagrodzenia.

Przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż alimenty wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Zatem kwotą wolną jest tu 100 proc. płacy minimalnej netto. Dla alimentów nie ustanowiono żadnej kwoty wolnej, jedynym ogranicznikiem jest 3/5 pensji netto.

Przy dokonywaniu potrąceń postępowanie pracodawcy obejmuje następujące czynności:

- ustalenie wynagrodzeń podlegających potrąceniom, uzyskanych przez pracownika w danym miesiącu i sprowadzenie ich do wartości netto;

- wyznaczenie granicy potrącenia oraz kwoty wolnej, z uwzględnieniem rodzaju należności;

- obliczenie ostatecznej kwoty do wypłaty pracownikowi w danym miesiącu.

Realizacja zlecenia

Organ egzekucyjny - komornik sądowy - dokonując zajęcia wynagrodzenia za pracę, wzywa pracodawcę dłużnika, aby w ciągu tygodnia przedstawił m.in. za okres trzech miesięcy poprzedzających zajęcie (za każdy miesiąc oddzielnie) zestawienie periodycznego wynagrodzenia dłużnika za pracę oraz oddzielnie jego dochodu ze wszystkich innych tytułów. Jeśli więc oprócz umowy o pracę dłużnika łączy z pracodawcą również dodatkowa umowa-zlecenie, to wynagrodzenie z tej umowy również należy wskazać komornikowi. Jeżeli wynagrodzenie z etatu nie pokryje w pełni wierzytelności, komornik może sięgnąć po zapłatę ze zlecenia. Wynagrodzenie z dodatkowej umowy cywilnej nie podlega ochronie przed potrąceniami. Nie mają tu zastosowania przepisy kodeksu pracy.

Wynagrodzenie z umowy-zlecenia zawartej z własnym pracownikiem podlega w pełni oskładkowaniu. Przychód z umowy-zlecenia stanowi przychód z działalności wykonywanej osobiście. Zaliczkę na podatek ustala się poprzez:

- naliczenie od wynagrodzenia uzyskanego w danym miesiącu składki na ubezpieczenia społeczne (łącznie 13,71 proc.);

- ustalenie podstawy wymiaru składki zdrowotnej, pomniejszając wynagrodzenie o składki na ubezpieczenia społeczne;

- ustalenie kwoty składki zdrowotnej do przekazania do ZUS oraz kwoty do odliczenia od zaliczki na podatek;

- ustalenie dochodu do opodatkowania, pomniejszając przychód o składki na ubezpieczenia społeczne oraz o 20-proc. koszty uzyskania przychodów; koszty ustala się od przychodu pomniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne;

- naliczenie od dochodu (po zaokrągleniu do pełnych złotych) zaliczki w wysokości 18 proc., pomniejszając ją o składkę zdrowotną (maks. 7,75 proc.); zaliczkę do zapłaty do urzędu skarbowego zaokrągla się do pełnych złotych;

- ustalenie kwoty do wypłaty.

Świadczenie z zfśs

Świadczenia pochodzące z zfśs też nie korzystają z ochrony i pracodawca może w całości przekazać je na poczet zadłużenia (oczywiście po odliczeniu podatku dochodowego, jeśli świadczenie mu podlega). Nie są one bowiem związane z wykonywaniem pracy, lecz ich przyznanie zależy od osobistej sytuacji pracownika i jego rodziny. Jednak świadczenia te wolno zająć tylko wówczas, jeśli egzekucja obejmuje nie tylko wynagrodzenie za pracę, lecz także inne wierzytelności. Gdy w treści pisma o zajęciu jest mowa tylko o wynagrodzeniu za pracę, to nie można nic ująć ze wsparcia socjalnego (interpretacja MPiPS i MS z 21 czerwca 2011 r.).

Przy założeniu, że zajęcie komornicze dotyczy tylko wynagrodzenia za pracę, wartość świadczenia nie podlega żadnym uszczupleniom.

Lista płac za wrzesień 2012 r. (dla nagrody kwartalnej)

Przychód	2100 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne	287,91 zł	podstawa wymiaru - 2100 zł składka emerytalna - 2100 zł x 9,76 proc. = 204,96 zł składka rentowa - 2100 zł x 1,5 proc. = 31,50 zł składka chorobowa - 2100 zł x 2,45 proc. = 51,45 zł suma składek - 287,91 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne - odliczana od podatku - przekazywana do ZUS	140,44 zł 163,09 zł	podstawa wymiaru - 1812,09 zł (po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenia społeczne - 287,91 zł) 1812,09 zł x 7,75 proc. = 140,44 zł 1812,09 zł x 9 proc. = 163,09 zł
Zaliczka na podatek dochodowy	119 zł	podstawa opodatkowania - 1700,84 zł (po zaokrągleniu 1701 zł) [2100 zł (przychód) - 111,25 zł (koszty uzyskania przychodów) - 287,91 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] zaliczka do US, po zaokrągleniu 119 zł [(1701 zł x 18 proc.) - 46,33 zł (ulga podatkowa) - 140,44 zł (składka zdrowotna)]
Kwota netto	1530 zł	2100 zł - 287,91 zł (składki na ubezpieczenia społeczne) - 163,09 zł (składka zdrowotna do ZUS) - 119 zł (zaliczka na podatek)
Potrącenie	1530 zł	Brak kwoty wolnej oraz ograniczenia do 3/5; całość nagrody na poczet alimentów
Kwota do wypłaty	0 zł	1530 zł - 1530 zł

Lista płac za wrzesień 2012 r. (dla wynagrodzenia za pracę) - obliczenia bez zastosowania kosztów uzyskania przychodów oraz ulgi podatkowej, gdyż zostały już odliczone przy nagrodzie

Przychód	3400 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne	466,14 zł	podstawa wymiaru - 3400 zł składka emerytalna - 3400 zł x 9,76 proc. = 331,84 zł składka rentowa - 3400 zł x 1,5 proc. = 51 zł składka chorobowa - 3400 zł x 2,45 proc. = 83,30 zł suma składek - 466,14 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne - odliczana od podatku - przekazywana do ZUS	227,37 zł 264,05 zł	podstawa wymiaru - 2933,86 zł (po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenia społeczne - 466,14 zł) 2933,86 zł x 7,75 proc. = 227,37 zł 2933,86 zł x 9 proc. = 264,05 zł
Zaliczka na podatek dochodowy	301 zł	podstawa opodatkowania - 2933,86 zł; po zaokrągleniu 2934 zł [3400 zł (przychód) - 466,14 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] zaliczka do US, po zaokrągleniu 301 zł [(2934 zł x 18 proc.) - 227,37 zł (składka zdrowotna)]
Kwota netto	2368,81 zł	3400 zł - 466,14 zł (składki na ubezpieczenia społeczne) - 264,05 zł (składka zdrowotna do ZUS) - 301 zł (zaliczka na podatek)
Potrącenia - alimentów - należności innej niż alimenty	470 zł 786,95 zł	2368,81 zł x 3/5 = 1421,29 (maksymalna kwota do potrącenia); z tego - 470 zł na alimenty (470 zł + 1530 zł z nagrody = 2000 zł) kwota wynagrodzenia netto po odliczeniu alimentów - 1898,81 zł (2368,81 zł - 470 zł) 1898,81 zł - 1111,86 zł (kwota wolna od potrącenia) = 786,95 zł Kwota do potrącenia na poczet innej należności niż alimenty, z zachowaniem kwoty wolnej: 470 zł + 786,95 zł = 1256,95 zł < 1421,29 zł
Świadczenia dodatkowe (z zfśs)	300 zł
Kwota do wypłaty	1411,86 zł	(2368,81 zł - 470 zł - 786,95 zł) + 300 zł (świadczenie socjalne)

Rachunek do umowy-zlecenia

Wynagrodzenie	500 zł
Składki na ubezpieczenia społeczne	68,55 zł podstawa wymiaru - 500 zł składka emerytalna - 500 zł x 9,76 proc. = 48,80 zł składka rentowa - 500 zł x 1,5 proc. = 7,50 zł składka chorobowa - 500 zł x 2,45 proc. = 12,25 zł suma składek - 68,55 zł
Składka na ubezpieczenie zdrowotne - odliczana od podatku - przekazywana do ZUS	podstawa wymiaru - 431,45 zł (po pomniejszeniu o składki na ubezpieczenia społeczne - 68,55 zł) 431,45 zł x 7,75 proc. = 33,44 zł 431,45 zł x 9 proc. = 38,83 zł
Koszty uzyskania przychodu	(500 zł - 68,55 zł) x 20 proc. = 86,29 zł
Zaliczka na podatek dochodowy	podstawa opodatkowania - 345,16 zł; po zaokrągleniu 345 zł [500 zł (przychód) - 86,29 zł (koszty uzyskania przychodów) - 68,55 zł (składki na ubezpieczenia społeczne)] zaliczka do US, po zaokrągleniu 29 zł [(345 zł x 18 proc.) - 33,44 zł (składka zdrowotna)]
Kwota netto	363,62 zł 500 zł - 68,55 zł (składki na ubezpieczenia społeczne) - 38,83 zł (składka zdrowotna do ZUS) - 29 zł (zaliczka na podatek)
Potrącenie na rzecz innej należności niż alimenty	363,62 zł (brak kwoty wolnej oraz granicznej)
Kwota do wypłaty	0 zł

Obowiązujące zasady

● potrąceń z wynagrodzenia ze stosunku pracy dokonuje się po odliczeniu obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne oraz składki zdrowotnej, a także zaliczki na podatek dochodowy,

● potrąceniami przymusowymi, realizowanymi bez zgody pracownika mogą być tylko te wymienione w art. 87 par. 1 kodeksu pracy; w razie zbiegu ustawowych potrąceń należy zachować kolejność, co oznacza np., że najpierw pokrywane są alimenty, następnie inne należności opatrzone tytułem wykonawczym, potem pobrane i nierozliczone zaliczki, a na końcu kary porządkowe,

● w ramach ochrony wynagrodzenia za pracę stosuje się granice ujęć oraz kwoty wolne (przy alimentach nie obowiązuje kwota wolna; nagrody lub trzynastki podlegają w całości przejęciu na poczet alimentów),

● wynagrodzenie ze zlecenia wykonywanego przez pracownika podlega egzekucji w pełnej wysokości,

● świadczenia socjalne nie korzystają z takiej ochrony jak wynagrodzenie i mogą być w pełni przeznaczone dla wierzyciela - pod warunkiem że zajęcie egzekucyjne obejmuje wynagrodzenie za pracę oraz inne wierzytelności.

@RY1@i02/2012/193/i02.2012.193.217001000.802.jpg@RY2@

Izabela Nowacka, ekspert ds. wynagrodzeń

Izabela Nowacka

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 881, art. 882 par. 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn.zm.).

Art. 87 - 87¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 12 ust. 1, 13 pkt 8, art. 21 ust. 1 pkt 67, art. 32, art. 41 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 361 z późn. zm.).

Art. 18 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).