Dodatek za pracę w nocy dla każdego taki sam

Piekarz pracuje w systemie podstawowym w ramach 1/2 etatu w miesięcznych okresach rozliczeniowych, a pracodawca planuje większość jego zadań w porze nocnej. Z uwagi na charakter wykonywanych zadań piekarz rozpoczyna pracę o 21.00 i kończy ją co do zasady o 5.00 nad ranem. Zdarza się jednak, że piekarz musi pozostać w pracy po godzinach, aby przygotować jeszcze jedną partię produktu. Taki przypadek wystąpił: 3, 5, 13 i 27 marca, z kolei 31 marca pracodawca przedłużył mu dniówkę do 8 godzin. Ponadto został wezwany do pracy na 11 godzin w wolną środę 14 marca. Pracodawca udzielił piekarzowi zgody na jedno wyjście prywatne w środę, 19 marca w wymiarze 4 godzin, które odpracowywał on na raty, po 2 godziny 21 i 24 marca. Pracownik pełnił ponadto dwa dyżury zakładowe w porze nocnej, w wymiarze 8 godzin każdy. Jak rozliczyć jego pracę i naliczyć wynagrodzenie, jeśli pracownik otrzymuje stałą miesięczną pensję w wysokości 1000 zł, a obowiązująca w zakładzie pora nocna obejmuje godz. 23.00-7.00? Umowa o pracę piekarza przewiduje, że wynagrodzenie jak za nadgodziny przysługuje mu po przekroczeniu wymiaru ustalonego dla 3/4 etatu.

ODPOWIEDŹ

Wstępem do rozliczenia czasu pracy piekarza musi być kontrola realizowanego przez niego planu pracy, która wymaga ustalenia wymiaru czasu pracy przypadającego do przepracowania w marcu 2014 r. w ramach umówionej części etatu. W tym miesiącu przypadają 4 pełne tygodnie oraz jeden dzień powszedni wystający poza pełne tygodnie, więc w ramach pełnego etatu pracownik mógłby przepracować 168 godzin. Skoro jednak piekarz pracuje na pół etatu, pracodawca mógł zaplanować mu zgodnie z umową 84 godziny pracy. Taką wartość obejmuje plan ujęty w grafiku przewidujący 10 dni pracy po 8 godzin każdy oraz 1 uzupełniający wymiar dzień 4-godzinny. Przedstawiony nierównomierny rozkład pracy jest dopuszczalny, skoro w żadnej dobie nie zaplanowano mu przekroczenia 8-godzinnej normy czasu pracy, obowiązującej niezależnie od ustalonego wymiaru zatrudnienia. Wskutek planowania pracy na 8-godzinne dniówki piekarz korzysta z większej niż wymagana liczby dni wolnych, więc plan pracy należy uznać za prawidłowy.

W jednej wysokości

To, iż pracodawca planuje wykonywanie przez piekarza pracy w porze nocnej przez 6 godzin w każdej dobie, powoduje, że musi on być kwalifikowany jako pracujący w nocy. Jego praca nie wiąże się jednak z dużym wysiłkiem fizycznym czy umysłowym, a tym bardziej nie jest to praca szczególnie niebezpieczna, więc nie ma przeszkód, by w niektórych dobach jego czas pracy przekroczył 8 godzin. Pracownik ten może jednak żądać, by pracodawca poinformował właściwego okręgowego inspektora pracy o zatrudnianiu osób pracujących w nocy.

Wykonywanie pracy w porze nocnej wiąże się z prawem pracownika do dodatku za pracę w nocy. Przysługuje on w wysokości 20 proc. stawki godzinowej z minimalnego wynagrodzenia za pracę za każdą godzinę przepracowaną w ramach pory nocnej i zgodnie z najnowszym stanowiskiem Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej z 19 marca 2014 r. obowiązująca płaca minimalna stanowi podstawę obliczania gwarantowanej przez ustawodawcę wysokości omawianego dodatku. Innymi słowy dodatek za pracę w porze nocnej jako składnik płacy jest oderwany od wysokości uzyskiwanego przez pracownika wynagrodzenia, zajmowanego stanowiska czy wreszcie wymiaru zatrudnienia i ma mieć jednakową wysokość dla ogółu pracowników.

Obliczenie wysokości dodatku za pracę w nocy wymaga podzielenia minimalnego wynagrodzenia przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w danym miesiącu. Uzyskana kwota to stawka godzinowa dodatku za pracę w nocy, więc należy ją następnie pomnożyć przez liczbę godzin przepracowanych w ramach pory nocnej. Dodatek w takiej wysokości przysługuje za każdą godzinę faktycznie przepracowaną w porze nocnej. Dotyczy to zarówno godzin pracy planowanej, jak i polecanych na bieżąco nadgodzin. Dodatek nie przysługuje jednak za okres dyżuru pełnionego w nocy, skoro piekarz nie został zobowiązany do wykonywania w tym czasie pracy.

Bez naruszenia limitu

Piekarz został kilkukrotnie zobowiązany do pozostania w pracy po godzinach, przepracowując dodatkowe 2 godziny w poniedziałek 3 marca oraz po 1 godzinie w środę 5 marca, czwartki 13 i 27 marca. Są to typowe nadgodziny dobowe, skoro piekarz miał w tych dniach zaplanowane 8 godzin pracy i normę tę uprzednio wykonał. Skoro zaś wszystkie 5 godzin przypada w ramach obowiązującej w piekarni pory nocnej, pracownik ma za nie prawo do 100-proc. dodatku, uzupełniającego normalne wynagrodzenie za pracę.

Jednocześnie pracownik został zobowiązany do stawienia się w pracy w wolny piątek 14 marca w wymiarze 11 godzin. Pierwszych 8 godzin to godziny ponadwymiarowe, za które nabędzie on prawo do normalnego wynagrodzenia za pracę, gdyż nie doprowadzą one do przekroczenia określonego w umowie limitu godzin ponadwymiarowych. Pozostałe 3 godziny to jednak nadgodziny dobowe, z których dwie przypadają w ramach pory nocnej, ostatnia natomiast już za dnia. W efekcie za pierwsze dwie nadgodziny piekarz ma prawo do 100-proc. dodatku do normalnego wynagrodzenia, za ostatnią natomiast przysługuje mu 50-proc. dodatek. W sumie daje to więc 8 nadgodzin dobowych, z czego 7 przypada w porze nocnej, uprawniając piekarza do 100-proc. dodatku do normalnego wynagrodzenia, jedna natomiast w porze dziennej, więc poza normalnym wynagrodzeniem przysługuje za nią 50-proc. dodatek.

Ostatecznie pracodawca zobowiązał piekarza do pozostania w pracy o 4 godziny dłużej ostatniego dnia marca. Zgodnie z planem miał on w tym dniu pracować przez 4 godziny, ale faktycznie zakończył pracę po 8 godzinach. Owe 4 dodatkowe godziny pracy wykraczają ponad wymiar zatrudnienia, podobnie jak pierwszych 8 godzin pracy w dniu wolnym, ale nie spowodują przekroczenia limitu takiej pracy, więc piekarz ma za nie prawo jedynie do normalnego wynagrodzenia.

Pracodawca określił limit godzin ponadwymiarowych dla przyjętego okresu rozliczeniowego na poziomie 3/4 etatu. Oznacza to, że aby przekroczyć ten limit i uzyskać prawo do omawianego dodatku piekarz musiałby przepracować więcej niż 126 godzin, czyli ponad 42 godziny ponadwymiarowe. Skoro zaś pracodawca zaplanował mu zgodnie z wymiarem 84 godziny pracy, a na etapie wykonania polecił dodatkowo 12 godzin ponadwymiarowych, przepracował on jedynie 96 godzin.

Stawka godzinowa

Pracownik pełnił również dwa dyżury, każdy w wymiarze 8 godzin, podczas których biernie oczekiwał na wezwanie do pracy. Pracodawca nie udzielił za nie czasu wolnego, więc z końcem okresu rozliczeniowego piekarz nabywa prawo do wynagrodzenia wynikającego z jego osobistego zaszeregowania za wszystkie 16 godzin dyżuru. Skoro zaś jego pensja jest jednoskładnikowa i obejmuje wynagrodzenie zasadnicze w stawce miesięcznej, podstawa obliczania wynagrodzenia za dyżur będzie taka sama, jak w przypadku normalnego wynagrodzenia i dodatku za nadgodziny. Wszystkie te świadczenia będzie się obliczać na podstawie stawki godzinowej, obliczonej poprzez podzielenie pensji zasadniczej pracownika przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w marcu w ramach obowiązującego go wymiaru zatrudnienia.

Prywatne wyjścia

Piekarz korzystał ponadto z wyjścia prywatnego, zwalniając się z pracy o 4 godziny wcześniej w środę 19 marca. W zamian za to pracodawca zobowiązał go do dodatkowych 2 godzin pracy w dniach 21 i 25 marca. Ta praca nie może być kwalifikowana jako nadgodziny, więc pracownik nie nabywa za nią prawa do dodatku, a jedynie zachowuje prawo do pełnego miesięcznego wynagrodzenia. Warto dodać, że skoro 4 dodatkowe godziny pracy przypadają w porze nocnej, piekarz ma także za nie prawo do 20-proc. dodatku za pracę w nocy.

Grafik pracy w marcu 2014 r.

Data	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11	12	13	14	15	16
Dzień	Sob.	Nd.	Pon.	Wt.	Śr.	Czw.	Pt.	Sob.	Nd.	Pon.	Wt.	Śr.	Czw.	Pt.	Sob.	Nd.
Plan			21-5		21-5		21-5				21-5		21-5
Wykonanie			21-7		21-6	D 21-5	21-5				21-5		21-6	21-8
Data	17	18	19	20	21	22	23	24	25	26	27	28	29	30	31
Dzień	Pon.	Wt.	Śr.	Czw.	Pt.	Sob.	Nd.	Pon.	Wt.	Śr.	Czw.	Pt.	Sob.	Nd.	Pon.
Plan	21-5		21-5		21-5				21-5		21-5				21-1
Wykonanie	21-5	D 21-5	21-1 WP		21-7 O WP				21-7 O WP		21-6				21-5

WP - wyjście prywatne, O _WP - odpracowanie wyjścia prywatnego, D _21-5 - dyżur zakładowy w godzinach 21.00-7.00

Wyliczenia

	Krok 1. Ustalamy stawkę godzinową normalnego wynagrodzenia za pracę Krok 2. Obliczamy wynagrodzenie należne za przepracowane godziny ponadwymiarowe	1000 zł : 84 godz. = 11,90 zł/godz. 12 godz. x 11,90 zł = 142,80 zł
	Krok 3. Ustalamy normalne wynagrodzenie za nadgodziny dobowe Krok 4. Obliczamy wynagrodzenie za przepracowane nadgodziny	1000 zł : 84 godz. = 11,90 zł/godz. 8 godz. x 11,90 zł = 95,20 zł
	Krok 5. Ustalamy dodatki za nadgodziny dobowe 50-proc. Krok 6. Obliczamy wartość należnego dodatku 50-proc.	(1000 zł : 84 godz.) x 50 proc. = 11,90 zł x 50% = 5,95 zł 1 godz. x 5,95 zł = 5,95 zł
	Krok 7. Ustalamy dodatki za nadgodziny dobowe 100-proc. Krok 8. Obliczamy wartość należnego dodatku 100-proc.	1000 zł : 84 godz. = 11,90 zł/godz. 7 godz. x 11,90 zł = 83,30 zł
	Krok 9. Ustalamy stawkę wynagrodzenia za dyżur Krok 10. Obliczamy wartość należnego wynagrodzenia za dyżur	1000 zł : 84 godz. = 11,90 zł/godz. 16 godz. x 11.90 zł = 190,40 zł
	Krok 11. Ustalamy stawkę godzinową dodatku Krok 12. Obliczamy wartość dodatku	(1680 zł : 168 godz.) x 20 proc. = 10 zł x 20% = 2 zł 79 godz. x 2 zł = 158 zł
	Pensja zasadnicza + wynagrodzenie za przepracowane godziny ponadwymiarowe + normalne wynagrodzenie za nadgodziny dobowe + dodatki za nadgodziny dobowe + wynagrodzenie za dyżur + dodatek za pracę w nocy	1000 zł + 142,80 zł + 95,20 zł + 5,95 zł + 83,30 zł + 190,40 zł + 158 zł = 1675,65 zł

@RY1@i02/2014/070/i02.2014.070.217000900.802.jpg@RY2@

Łukasz Prasołek asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Łukasz Prasołek

asystent sędziego w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego

Podstawa prawna

Par. 4b rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 ze zm.),

Art. 129 par. 5, art. 130, art. 151 par. 5, art. 151¹, art. 151⁵, art. 151⁷, art 151⁸ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.).