Jak zadbać o emeryturę za pracę w UE

Złożenie wniosku emerytalnego w instytucji ubezpieczeń społecznych jednego z państw członkowskich powoduje wszczęcie postępowań we wszystkich instytucjach każdego z państw członkowskich, w których osoba zainteresowana podlegała ubezpieczeniom społecznym. Data złożenia wniosku jest wiążąca dla instytucji tych państw, jeżeli zainteresowany wskazał na okresy ubezpieczenia w danym państwie. Postępowanie toczy się równolegle, a instytucje współpracują ze sobą, wymieniając się informacjami niezbędnymi do rozpatrzenia wniosku o świadczenia.

Każda instytucja ubezpieczeniowa, na podstawie obowiązujących w danym państwie przepisów, ustala uprawnienia do świadczeń emerytalno-rentowych, określa wysokość świadczeń i wypłaca przyznane świadczenia. Na wniosek osoby zainteresowanej emerytura może być transferowana do miejsca zamieszkania w innym państwie członkowskim.

Art. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 284).

W momencie zgłaszania do ZUS wniosku o emeryturę z tytułu okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce i w innych państwach członkowskich należy podać szczegółowo przebieg kariery zawodowej (stosowany jest formularz E207, który po wypełnieniu należy załączyć do formularza wniosku o emeryturę ZUS Rp-1E), podając wszystkie państwa członkowskie, w których osoba pracowała, bądź podlegała ustawodawstwu z tytułu zamieszkiwania (dotyczy głównie państw skandynawskich, w których uprawnienia do świadczeń zależą od zamieszkiwania w danym państwie). Jeśli ubezpieczony nie ma takiego zaświadczenia, to ZUS wystąpi do zagranicznego organu rentowego o wydanie odpowiedniego zaświadczenia.

Art. 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 284).

Po zakończeniu postępowania instytucja koordynująca postępowania emerytalno-rentowe przekazuje osobie zainteresowanej zbiorcze zestawienie decyzji emerytalno-rentowych podjętych przez wszystkie zainteresowane instytucje w sprawie danej osoby, w którym to zestawieniu wskazuje na prawo do przeglądu decyzji wynikające z rozporządzenia 987/2009. W Polsce taką funkcję w odniesieniu do osób zamieszkałych w Polsce, ubiegających się o emeryturę lub rentę na podstawie okresów ubezpieczenia w Polsce i okresów ubezpieczenia lub zamieszkania przebytych w innych państwach członkowskich pełni ZUS. W myśl tego rozporządzenia, w przypadku gdy po otrzymaniu zestawienia decyzji okaże się, że wzajemne oddziaływanie decyzji podjętych przez dwie instytucje lub więcej może wpłynąć w sposób niekorzystny na prawa wnioskodawcy, wnioskodawca ma prawo do tego, by decyzje te zostały ponownie rozpatrzone przez zainteresowane instytucje w terminie określonym w stosowanym przez nie ustawodawstwie krajowym. Bieg terminów rozpoczyna się z dniem otrzymania streszczenia. O wynikach ponownego rozpatrzenia decyzji wnioskodawca zostaje powiadomiony na piśmie.

Art. 48 rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 284).

Osoba zamieszkała w Polsce wniosek o emeryturę może złożyć bezpośrednio do właściwej jednostki ZUS, albo też za pośrednictwem najbliższej placówki ZUS w miejscu swojego zamieszkania. Ustalenia prawa do emerytury dokonuje jedna z sześciu terenowych jednostek ZUS wyznaczonych do realizacji spraw emerytalno-rentowych podlegających koordynacji wspólnotowej, tj.:

● I Oddział ZUS w Łodzi - właściwy dla pracujących na Cyprze, w Grecji, w Hiszpanii, na Malcie, w Portugalii albo we Włoszech;

● Oddział ZUS w Nowym Sączu I - właściwy dla pracujących w Czechach albo na Słowacji;

● Oddział ZUS w Nowym Sączu II - właściwy dla pracujących w Austrii, w Liechtensteinie, w Słowenii, na Węgrzech albo w Szwajcarii;

● Oddział ZUS w Opolu - właściwy dla pracujących w Niemczech;

● Oddział ZUS w Szczecinie - właściwy dla pracujących w Danii, w Estonii, w Finlandii, w Islandii, na Litwie, na Łotwie, w Norwegii albo w Szwecji;

● I Oddział ZUS w Warszawie - właściwy dla pracujących w Belgii, w Bułgarii, we Francji, w Holandii, Irlandii, Luksemburgu, Rumunii albo w Wielkiej Brytanii.

Wniosek do ZUS można złożyć na formularzu ZUS Rp-1E Wniosek o emeryturę. Formularz jest dostępny w każdej jednostce ZUS oraz na stronach internetowych ZUS: www.zus.pl.

Art. 115 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Obowiązek udowodnienia okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce ciąży na osobie ubiegającej się o świadczenia. Jeżeli zainteresowany nie posiada dokumentacji potwierdzającej okresy zatrudnienia oraz wysokość osiąganych zarobków, a zakład pracy został zlikwidowany i nie ma prawnego następcy, może zwrócić się do jednostki przechowującej dokumenty zlikwidowanego zakładu pracy (np. organu założycielskiego, organu nadrzędnego, archiwum). Taka jednostka na podstawie posiadanej dokumentacji może wystawić zaświadczenie o okresach zatrudnienia i wysokości płacy albo może sporządzić kserokopię dokumentów, odpisy, wypisy lub wyciągi. Informację o miejscu przechowywania dokumentacji zlikwidowanych zakładów pracy można uzyskać w opracowanym przez ZUS wykazie zlikwidowanych zakładów pracy. Jest on dostępny w każdym oddziale lub inspektoracie ZUS i na stronie internetowej Zakładu. ZUS może potwierdzić na podstawie własnej dokumentacji okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne do końca 1998 r., a także wysokość podstawy wymiaru składek osobom zatrudnionym w firmach, które przed 1999 r. rozliczały składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w deklaracjach imiennych.

Art. 116 i art. 125a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Jeśli ZUS ustalił nową emeryturę z FUS i OFE w kwocie niższej od najniższej polskiej emerytury, obliczona zostanie dopłata do kwoty najniższej polskiej emerytury. Dopłatę tę będzie stanowić różnica między kwotą najniższej polskiej emerytury a sumą kwot polskiej emerytury z FUS i OFE i irlandzkiej emerytury, otrzymywanych przez zainteresowanego.

Art. 58 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 166/1).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl