Kiedy przysługują świadczenia wypadkowe

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Nie, osoba poszkodowana w wypadku przy pracy nie uzyska świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, jeśli do wypadku doszło wyłącznie wskutek naruszenia przez nią przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, które nastąpiło umyślnie lub z powodu jej rażącego niedbalstwa.

Wyłączenie prawa do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego wynika z art. 21 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej ustawa), w myśl którego świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną wypadków, o których mowa w art. 3, było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Świadczenia, które może stracić poszkodowany na skutek rażącego niedbalstwa, określone w ustawie, to przede wszystkim: zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne, zasiłek wyrównawczy, jednorazowe odszkodowanie - dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu oraz dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, a także renta.

Należy podkreślić, że pojęcie "rażącego niedbalstwa" nie zostało nigdzie zdefiniowane w ustawie. Dlatego też zastosowanie tej przesłanki powoduje w praktyce wiele kontrowersji. Powszechnie przyjmuje się, że rażące niedbalstwo stanowi najwyższą postać winy nieumyślnej graniczącą z winą umyślną sprawcy.

W orzecznictwie sądowym ukształtowanym przez stanowisko Sądu Najwyższego zawarte przede wszystkim w wyroku z 6 sierpnia 1976 r. (III PRN 19/76, OSNCP 1977/3/55) przyjęto, że przez działanie z rażącym niedbalstwem należy rozumieć takie sytuacje, w których poszkodowany zdaje sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa, gdyż zwykle występuje ono w danych okolicznościach faktycznych, tak że każdy człowiek o przeciętnej przezorności ocenia je jako ewidentne, a mimo to z naruszeniem przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy naraża się na to niebezpieczeństwo, ignorując następstwa własnego zachowania. Zatem tylko takie zawinione zachowania poszkodowanego, które graniczą z jego umyślnym działaniem przy wysokim stopniu naganności jego postępowania, można uznać za dokonane z rażącym niedbalstwem. Ponadto rażące niedbalstwo określa się także jako szczególnie naganne zachowanie danej osoby odbiegające w sposób drastyczny od modelu należytego zachowania, powodujące powstanie szkody, choć sprawca szkody mógł i powinien postąpić prawidłowo. Warto też zwrócić uwagę na trafne określenie rażącego niedbalstwa przez Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 15 stycznia 1998 r. (III Aua 418/97, OSA 1998/11/44), gdzie podniesiono, iż rażące niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy poszkodowany zachowuje się w sposób odbiegający jaskrawo od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia. Zatem w każdym przypadku określenie, czy można pozbawić osobę poszkodowaną świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, musi uwzględniać to, czy naruszyła ona przepisy dotyczące ochrony życia i zdrowia, a jeśli tak, czy to naruszenie było wyłączną przyczyną wypadku. Następnie zaś należy ustalać, czy poszkodowanemu można przypisać winę mającą postać umyślności lub rażącego niedbalstwa. W razie stwierdzenia tych okoliczności osoba poszkodowana nie uzyska świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Art. 21 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).