Odszkodowanie za wypadek przy pracy tylko wtedy, gdy został spowodowany przyczyną zewnętrzną

Aby konkretne zdarzenie mogło być uznane za wypadek przy pracy, muszą zostać łącznie spełnione wszystkie cztery warunki, tj.: nagłość zdarzenia, przyczyna zewnętrzna tego zdarzenia, wystąpienie urazu lub śmierci oraz związek zdarzenia z pracą. Brak jednego z nich spowoduje, że zaistniały wypadek nie będzie wypadkiem przy pracy.

Do uznania danego zdarzenia za wypadek przy pracy niezbędne jest ustalenie, że nastąpił on wskutek przyczyny zewnętrznej, choćby współdziałały równocześnie przyczyny wewnętrzne, czyli samoistne schorzenia pracownika (np. choroba serca czy płuc). Wynika to z tego, że przyczyna zewnętrzna wypadku nie musi być wyłączną (jedyną) przyczyną wypadku. Zatem do czynników zewnętrznych skutkujących powstaniem wypadku przy pracy mogą się przyłączać także czynniki tkwiące w organizmie pracownika (wyrok SN z 26 lutego 2001 r., sygn. akt II UKN 225/00, OSNP 2002/19/471).

Nie ma cech wypadku przy pracy nieszczęśliwy wypadek wywołany wyłącznie przyczyną wewnętrzną mającą swoje źródło w stanie chorobowym poszkodowanego. Dlatego też wypadek powstały podczas wykonywania zwykłych obowiązków przez pracownika cierpiącego np. na wysokie nadciśnienie i związane z tym zawroty głowy, który na skutek tych zawrotów przewrócił się na schodach, łamiąc nogę, nie ma cech wypadku przy pracy, gdyż nie wystąpiła tu żadna przyczyna zewnętrzna tego wypadku.

Nadmierny wysiłek

W orzecznictwie sądowym uznaje się, że uszczerbek na zdrowiu pracownika (także jego śmierć) spowodowany czynnikiem samoistnym, wynikającym ze schorzeń pracownika, może stanowić wypadek przy pracy, jeżeli został wywołany nadmiernym w okolicznościach danego wypadku wysiłkiem lub stresem. Nadmierny wysiłek (stres) powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu indywidualnych właściwości pracownika (stanu jego zdrowia, sprawności ustroju) i okoliczności, w jakich wykonywana jest praca. Podobnie wypowiadał się SN w wyroku z 30 czerwca 1999 r. (sygn. akt II UKN 22/99, OSNP 2000/18/696). Zatem nadmierny stres nie jest pojęciem abstrakcyjnym, lecz odnosi się do indywidualnych możliwości psychicznych bądź fizycznych danego pracownika, co musi być uwzględniane przy ocenie konkretnego zdarzenia jako wypadku przy pracy.

Zwykłe czynności

Wykonywanie zwykłych czynności (normalny wysiłek, normalne przeżycia psychiczne) przez pracownika nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy. Musi zatem nastąpić szczególna (nadzwyczajna) okoliczność w przebiegu pracy, aby czynnik samoistny pochodzący z wnętrza organizmu pracownika mógł być uznany za skutek przyczyny zewnętrznej. Oznacza to, że zasadniczo wykonywanie normalnych obowiązków przez pracownika nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy, bowiem zwykła praca nie może stanowić takiej przyczyny wypadku.

Tak też wskazywał SN w wyroku z 4 kwietnia 2012 r. (sygn. akt II UK 181/11, LEX nr 1216850), który podkreślał ponadto, że wykonywanie zwykłych, choćby stresujących lub wymagających znacznego wysiłku fizycznego, czynności przez pracownika, który zmarł w wyniku zasłabnięcia w czasie i miejscu wykonywania zatrudnienia, nie może być uznane za zewnętrzną przyczynę wypadku przy pracy, gdyż sama praca nie może stanowić zewnętrznej przyczyny w rozumieniu definicji wypadku przy pracy, ale może nią być dopiero określona nadzwyczajna sytuacja związana z tą pracą, która staje się współdziałającą przyczyną zewnętrzną.

Zatem zasadniczo normalna praca nie może być uznana za przyczynę wypadku przy pracy, jeśli więc pracownik lub członek jego rodziny nie wykaże, że do wypadku doszło wskutek nadzwyczajnych okoliczności związanych z pracę, zdarzenie nie zostanie zakwalifikowane jako wypadek przy pracy i brak będzie podstaw do uzyskania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego.

Zalecenia lekarza

Za przyczynę zewnętrzną wypadku przyjmuje się również sytuację, gdy pracodawca nie uwzględnił zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego, że z uwagi na zły stan zdrowia pracownika istnieją przeciwwskazania do wykonywania danego rodzaju pracy. Dopuszczenie pracownika do pracy na podstawie ważnego zaświadczenia lekarskiego może więc mieć charakter przyczyny zewnętrznej wypadku przy pracy w sytuacji, w której pracodawca nakazuje daną pracę, nie uwzględniając treści zaświadczenia obejmującej przeciwwskazania do jej wykonywania. Przykładowo, gdyby pracodawca zignorował zaświadczenie lekarskie zawierające przeciwwskazania do pracy na wysokościach i zatrudnił pracownika do montażu rusztowań na wieżowcu, co spowodowało, że wskutek zawrotów głowy spadł on z wysokości. Warto tu wskazać na wyrok SN z 16 kwietnia 1997 r. (sygn. akt II UKN 66/97, OSNP 1998/2/53), według którego wykonywanie przez pracownika cierpiącego na chorobę wieńcową zwykłych obowiązków nie stanowi przyczyny zewnętrznej wypadku, chyba że pracodawca nie uwzględnił zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez pracownika stwierdzającego, że z uwagi na stan zdrowia istnieją przeciwwskazania do wykonywanej pracy.

Ważne

W orzecznictwie sądowym uznaje się, że uszczerbek na zdrowiu pracownika spowodowany czynnikiem samoistnym, wynikającym z jego schorzeń, może stanowić wypadek przy pracy, jeżeli został wywołany nadmiernym wysiłkiem lub stresem

Brak definicji

Przepisy nie zawierają ustawowej definicji przyczyny zewnętrznej wypadku. Dlatego też tak istotna jest w tym zakresie rola orzecznictwa sądowego.

● Powszechnie przyjmuje się, że zewnętrzną przyczyną wypadku przy pracy może być każdy czynnik pochodzący spoza organizmu poszkodowanego pracownika, mogący wywołać szkodliwe skutki, w tym także doprowadzić do pogorszenia się stanu zdrowia chorego pracownika (np. urazy powstałe wskutek działania maszyn, pojazdów czy innych osób, np. współpracowników, oddziaływania energii elektrycznej, wysokiej lub niskiej temperatury, hałasu lub drgań).

● Za przyczynę zewnętrzną uznaje się również nadmierny wysiłek fizyczny (np. dźwignięcie znacznego ciężaru), powodujący uszkodzenie organu wewnętrznego pracownika dotkniętego schorzeniem samoistnym, jeżeli przyśpieszył on lub pogorszył istniejący stan chorobowy.

● Przyczyną zewnętrzną wypadku przy pracy może być też szczególne (nadzwyczajne, nietypowe) przeżycie wewnętrzne (stres, uraz psychiczny) w postaci emocji o znacznym nasileniu powstałe wskutek okoliczności nietypowych dla normalnych stosunków pracowniczych. Towarzyszący wykonywaniu pracy stres musi być istotnym ogniwem w łańcuchu przyczynowo-skutkowym, prowadzącym do gwałtowanego pogorszenia stanu zdrowia pracownika. Tak również wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 28 marca 2012 r. (sygn. akt II PK 182/11, LEX nr 1211182).

@RY1@i02/2013/202/i02.2013.202.217000800.803.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 1 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).