Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakiej sytuacji przysługuje zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego po ustaniu zatrudnienia

● Czy można pobierać emeryturę przyznaną z urzędu zamiast renty z niezdolności do pracy, bez konieczności rozwiązania stosunku pracy

● Rozpocząłem wykonywanie jednoosobowej działalności gospodarczej 1 lipca 2013 r. Spełniałem warunki do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach. Jednak do ubezpieczeń zgłosiłem się z kodem 05 10 00 i opłacałem składki od kwoty 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Czy mogę od 1 listopada 2013 r. opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach? W jaki sposób powinienem przerejestrować się w ZUS na kod 05 70 00? Czy mogę skorygować już złożone deklaracje ZUS DRA w zakresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z kwoty 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego na 30 proc. minimalnego wynagrodzenia?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Przedsiębiorca może w okresie 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach. O ile nie zachodzą w stosunku do niego okoliczności z art. 18a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s). Zasada ta ma zastosowanie nawet, jeśli przez kilka pierwszych miesięcy kalendarzowych opłacał on składki od kwoty 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia.

Prowadzący działalność gospodarczą, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia jej rozpoczęcia ma prawo opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z art. 18a ust. 2 u.s.u.s. wynika, że uprawnienie takie nie przysługuje jednakże przedsiębiorcy, który:

1) w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności prowadził pozarolniczą działalność w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych;

2) wykonuje działalność na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem jej rozpoczęcia (w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym) wykonywał w ramach stosunku pracy (także spółdzielczego) czynności wchodzące w jej zakres.

Wynika z tego, że przedsiębiorca (co do którego nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 18a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) może w okresie 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach, nawet, jeżeli przez kilka pierwszych miesięcy kalendarzowych opłacał składki od kwoty 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W tym celu przedsiębiorca powinien wyrejestrować się z ubezpieczeń z kodem tytułu ubezpieczenia - 05 10 00. A następnie na nowo zgłosić się z kodem - 05 70 00. Jeżeli zamierza opłacać składki na ubezpieczenia społeczne na preferencyjnych warunkach od 1 listopada 2013 r., to wyrejestrowanie i następnie zgłoszenie do ubezpieczeń powinno być dokonane z tym dniem.

Nie jest jednak możliwe dokonanie korekty już złożonych w ZUS z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 00, deklaracji rozliczeniowych - ZUS DRA, która to korekta polegałaby na zastąpieniu kwoty 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia kwotą 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Trzeba mieć na uwadze, że deklarację rozliczeniową korygującą ZUS DRA płatnik składek ma obowiązek złożyć w ZUS, jeżeli zachodzi konieczność korekty danych podanych w tej deklaracji, z uwagi na stwierdzone w niej nieprawidłowości. Taką nieprawidłowością nie jest jednak podanie w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA (złożonej z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 00), jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, kwoty 60 proc. prognozowanego wynagrodzenia. Osoba, która spełnia warunki do opłacania składek na preferencyjnych warunkach, może zgłosić się do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 00 i opłacać przedmiotowe składki od kwoty 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Poza tym korekty dokumentów rozliczeniowych dokonuje się zawsze w ramach tego samego tytułu ubezpieczenia, a kwota 30 proc. minimalnego wynagrodzenia nie może być wykazana jako podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w deklaracji rozliczeniowej z kodem tytułu ubezpieczenia 05 10 00.

Podstawa prawna

Art. 18a, 36 ust. 14 i art. 47 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Do 31 sierpnia 2013 r. byłam zatrudniona na umowę o pracę. Od 4 sierpnia przebywam na zwolnieniu lekarskim, ponieważ w tym dniu uległam wypadkowi w pracy. Do końca trwania umowy zakład pracy wypłacał mi wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy. Po ustaniu zatrudnienia 1 września 2013 r. otrzymałam dokumentację od pracodawcy, którą miałam przesłać do ZUS wraz ze zwolnieniem, żeby to organ rentowy wypłacał mi zasiłek chorobowy. Otrzymałam jednak pismo, w którym ZUS poinformował, że w związku ze złożonym wnioskiem w sprawie ustalenia procentowego uszczerbku na zdrowiu oraz wypłacenia jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy konieczne jest przedłożenie dokumentacji potwierdzającej udzielenie pierwszej pomocy. Nie składałam wniosku o ustalenie uszczerbku na zdrowiu, ponieważ nie zakończyłam jeszcze leczenia. Czy należy mi się w takiej sytuacji zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS? Czy zostaje tylko odszkodowanie?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Ustalenie okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy, jakiemu uległ ubezpieczony będący pracownikiem, następuje w trybie określonym przepisami ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm., dalej: k.p.). Z art. 234 k.p. wynika, że w razie wypadku przy pracy pracodawca ma obowiązek:

wpodjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie,

wzapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym,

wustalić okoliczności i przyczyny wypadku,

wpowiadomić właściwego inspektora pracy i prokuratora o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy.

Zgodnie z par. 9 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz.U. nr 105, poz. 870) po ustaleniu okoliczności i przyczyn wypadku zespół powypadkowy sporządza protokół powypadkowy nie później niż w ciągu 14 dni od uzyskania zawiadomienia o wypadku. Protokół taki jest dokumentem potwierdzającym, że zdarzenie zostało uznane za wypadek przy pracy.

Stosownie do art. 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ubezpieczonemu, którego niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, przysługuje zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego. Zasiłek ten wynosi 100 proc. podstawy jego wymiaru. Przysługuje od pierwszego dnia niezdolności do pracy i to niezależnie od długości okresu podlegania ubezpieczeniom.

W czasie trwania zatrudnienia, czyli gdy umowa o pracę nie została jeszcze rozwiązana, zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego wypłaca pracodawca (oczywiście przy założeniu, że pracodawca był uprawniony do wypłaty zasiłków). Sytuacja ulega zmianie po ustaniu stosunku pracy, tj. od 1 września 2013 r. Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia przysługuje, jeżeli niezdolność do pracy trwała bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:

1) nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego;

2) nie później niż w ciągu 3 miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.

W takiej sytuacji zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego wypłaca ZUS. W tym celu płatnik (pracodawca) przekazuje do niego formularz ZUS - Z 3 zaświadczenie płatnika składek, a pracownik ZUS Z-10 - oświadczenie, że dana osoba spełnia warunki do otrzymywania świadczenia po rozwiązaniu umowy o pracę.

ZUS odmawia przyznania świadczeń wypadkowych w następujących sytuacjach:

1) nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub karty wypadku;

2) nieuznania w protokole powypadkowym lub karcie wypadku zdarzenia za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy;

3) gdy protokół powypadkowy lub karta wypadku zawierają stwierdzenia bezpodstawne.

ZUS może prowadzić postępowanie wyjaśniające, kierować pytania i prosić o wyjaśnienia, tak pracodawcę, jak i pracownika. A to w celu ustalenia, czy dane zdarzenie miało miejsce i czy jego przebieg był taki, jak to opisano w protokole oraz czy zdarzenie prawidłowo zostało zakwalifikowane za wypadek przy pracy. Pismo, które otrzymała pani, dotyczy z pewnością prowadzonego w tym zakresie postępowania wyjaśniającego.

ZUS może uznać, że zdarzenie nie było wypadkiem przy pracy. Wówczas wyda decyzję o odmowie wypłaty zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego. Decyzja ta jest przekazywana także płatnikowi. Strona niezadowolona z decyzji może wnieść odwołanie do sądu.

Jeżeli decyzja się uprawomocni, to w konsekwencji nastąpi zmiana kalifikacji prawnej także świadczeń, które wcześniej w okresie trwania stosunku pracy wypłacił pracodawca. Ze świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego na świadczenia z ubezpieczenia chorobowego. Oczywiście, jeżeli od 4 sierpnia 2013 r. była to pierwsza niezdolność do pracy w tym roku, to od tego dnia przysługuje wówczas wynagrodzenie za czas choroby finansowane ze środków płatnika. Dopiero po upływie 33 dni lub 14 dni niezdolności do pracy (gdy pracownik ukończył 50 lat) przysługuje zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego. Pracodawca będzie wówczas zobowiązany złożyć korektę dokumentów rozliczeniowych oraz ewentualnie opłacić składki wraz z odsetkami za zwłokę. W takiej sytuacji za okres po ustaniu zatrudnienia pracownik miałby prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego, który jest niższy od zasiłku wypadkowego.

Oddzielną kwestią jest prawo do jednorazowego odszkodowania. Takie świadczenie przysługuje ubezpieczonemu, który wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji. Dopiero wtedy pracownik może wystąpić o to świadczenie.

Podstawa prawna

Art. 8, 7, 22 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

● Jestem uprawniona do renty z częściowej niezdolności do pracy, która przyznana została na stałe. Od dwóch lat dorabiam do świadczenia, pozostając w zatrudnieniu. W listopadzie 2013 roku ukończę powszechny wiek emerytalny. Emerytura będzie wyższa od dotychczas pobieranej renty. Obawiam się jednak, że aby ją otrzymać, będę musiała rozwiązać stosunek pracy, czego chciałabym uniknąć. Czy pomimo kontynuowania zatrudnienia będę mogła w takiej sytuacji pobierać emeryturę?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Osobom pobierającym rentę z tytułu niezdolności do pracy, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny i przynajmniej przez jeden dzień podlegały ubezpieczeniu społecznemu (przed 1 stycznia 1999 r.) lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (po 31 grudnia 1998 r.), ZUS z urzędu przyznaje emeryturę od dnia osiągnięcia tego wieku. Nowe świadczenie przyznawane jest zamiast pobieranej renty. W razie ustalenia uprawnień do emerytury w tym trybie świadczeniobiorca traci prawo do otrzymywanej renty.

Osoba pobierająca rentę z tytułu z niezdolności do pracy, która ukończyła powszechny wiek emerytalny, może uniknąć utraty uprawnień do dotychczasowego świadczenia. Jeśli do końca miesiąca, w których osiągnęła ten wiek, wystąpi z wnioskiem o emeryturę, ZUS nie przyzna świadczenia z urzędu, lecz na wniosek. W takim przypadku, o ile świadczeniobiorca ma stwierdzoną niezdolność do pracy na dłuższy okres niż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, pomimo ustalenia prawa do emerytury, nie straci uprawnień do pobieranej dotychczas renty. Świadczeniobiorca może w takim przypadku wybrać, które ze świadczeń chce pobierać.

Należy jednak podkreślić, że w przypadku, gdy ZUS przyznaje emeryturę w wyniku rozpatrzenia złożonego wniosku, pełne zastosowanie ma art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten przewiduje zawieszenie prawa do emerytury dla osób, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Zawieszenie następuje niezależnie od wysokości przychodu osiąganego z tytułu kontynuowanego zatrudnienia. Obowiązek rozwiązania stosunku pracy dotyczy również tych osób, które ukończyły już powszechny wiek emerytalny. Mogą one wprawdzie dorabiać bez żadnych konsekwencji dla wypłacanego świadczenia, ale dopiero wtedy, gdy rozwiążą stosunek pracy kontynuowany po przejściu na emeryturę.

Przepis przewidujący zawieszenie świadczenia w przypadku trwającego stosunku pracy nie ma z kolei zastosowania do emerytury przyznanej przez ZUS z urzędu. Ustawodawca uznał, że skoro nabycie prawa do świadczenia następuje w tym przypadku niezależnie od woli świadczeniobiorcy, nie można od niego wymagać, aby rozwiązał stosunek pracy nawiązany przed uzyskaniem prawa do świadczenia.

Z przygotowanych wyliczeń wynika, że emerytura będzie wyższa od dotychczas pobieranej renty i zamierza pani kontynuować dotychczasowy stosunek pracy. Przyznanie więc przez ZUS z urzędu emerytury (z jednoczesną utratą prawa do renty) będzie korzystne. Jeśli więc chce pani pobierać emeryturę bez konieczności rozwiązania stosunku pracy, nie należy składać wniosku o to świadczenie.

Podstawa prawna

Art. 24a, 27a, 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).