Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakiej sytuacji mężczyzna może uzyskać starą emeryturę, mając 20-letni staż ubezpieczeniowy

● Na podstawie jakich dowodów organ rentowy dokonuje przeliczenia świadczenia

● Czy korzyść materialna z tytułu nabycia pakietu medycznego wliczana jest do podstawy wymiaru składek

● Wprowadziliśmy do regulaminu wynagradzania postanowienia określające warunki, na których pracownicy mogą wypożyczać samochody służbowe do celów prywatnych. Pracownik ma prawo także wypożyczyć samochód służbowy do celów prywatnych za opłatą, która na dzień dzisiejszy stanowi jedynie 50 proc. rynkowej ceny wypożyczenia samochodu. Czy od osiąganej przez pracownika korzyść należne są składki ZUS?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nie. Wynikająca z regulaminu wynagradzania korzyść materialna polegająca na uprawnieniu pracownika do wypożyczenia samochodu służbowego w celach prywatnych po cenach niższych niż rynkowe nie powinna być uwzględniania w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężna świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Nie ulega wątpliwości, że wypożyczanie pracownikom samochodów służbowych do celów prywatnych za opłatą, która stanowi 50 proc. ceny rynkowej wypożyczenia samochodu, sprawia, że po stronie tego pracownika powstaje przychód ze stosunku pracy. Nie jest to jednak jeszcze równoznaczne z tym, że tego rodzaju przychód stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika. Należy zauważyć, że wolne od składek na ww. ubezpieczenia są m.in. przychody ze stosunku pracy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Do tych przychodów należą również korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. Jeżeli zatem korzyść materialna polegająca na wypożyczeniu samochodu służbowego w celach prywatnych za opłatą niższą niż rynkowa jest zagwarantowana pracownikowi przepisami regulaminu wynagradzania, nie ma obowiązku uwzględniania jej w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 i art. 21 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

● Urodziłem się we wrześniu 1948 r. Dotychczas udowodniłem 15 lat składkowych oraz 7 lat nieskładkowych. Po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego zamierzam wystąpić z wnioskiem o emeryturę. Czy ZUS przyzna mi to świadczenie mimo, że nie posiadam 25-letniego stażu ubezpieczeniowego?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego mogą nabyć prawo do starej emerytury. Wiek wymagany do przyznania tego świadczenia od mężczyzn urodzonych w IV kwartale 1948 r. wynosi 65 lat i 4 miesiące. Dodatkowym warunkiem uzyskania przez nich takiej emerytury jest udowodnienie stażu ubezpieczeniowego wynoszącego co najmniej 25 lat. Ustalając ten staż, ZUS uwzględnia okresy składkowe i okresy nieskładkowe wymienione w ustawie o emeryturach i rentach (dalej: ustawa), z zastrzeżeniem, że te ostatnie nie mogą przekraczać 1/3 uwzględnionych okresów składkowych. Możliwe jest również zaliczenie, w zakresie uzupełniającym, okresów rolnych przewidzianych w art. 10 ustawy, a w odniesieniu do osób, które utraciły prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy - również okresy pobierania tej renty. ZUS może też zaliczyć okresy ubezpieczenia za granicą w państwach, z którymi Polska ma podpisaną umowę międzynarodową w dziedzinie ubezpieczeń społecznych.

Mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r., którzy nie zdołali udowodnić 25-letniego stażu ubezpieczeniowego, mogą przejść na emeryturę z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego również wtedy, gdy staż ten wynosi co najmniej 20 lat. Warto jedynie pamiętać, że emerytura przyznana w obniżonym stażu nie może być podwyższona przez ZUS do obowiązującej minimalnej kwoty świadczenia (obecnie 831,15 zł), w sytuacji gdy faktycznie wyliczona kwota jest niższa od tej gwarancji.

Podstawa prawna

Art. 5-10, art. 27-28 oraz art. 54 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Urodziłam się w 1947 roku. Od kilku lat pobieram emeryturę, na którą przeszłam w momencie ukończenia 60 lat. Niestety, za pierwszych 10 lat mojej pracy (1968-1978), ZUS nie uwzględnił mi zarobków, a tylko zaliczył je do stażu. Na mój wniosek, w 2009 roku w tych latach ZUS przyjął wynagrodzenia minimalne, ale emerytury mi nie podniósł. Niedawno odnalazłam legitymację ubezpieczeniową dotyczącą lat 1968-1978, więc wystąpiłam do ZUS z wnioskiem o przeliczenie. ZUS mi go odmówił, wyjaśniając, że brak jest do tego podstaw. Czy decyzja jest prawidłowa?

radca prawny

Decyzja ZUS może być właściwa, choć nie musi. Wszystko zależy od tego, co nowego wniosły do sprawy przedłożone dokumenty.

Możliwość ponownego ustalenia emerytury daje art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń. Zgodnie z nim prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość.

Kwestią tą wielokrotnie zajmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z 27 października 2009 r. (sygn. akt II UK 59/09, LEX nr 564798) stwierdził, że zasadą rządzącą stosunkami prawnymi ubezpieczenia społecznego jest to, że zmiana okoliczności lub ujawnienie nowych dowodów zawsze otwiera drogę do ponownego rozpoznania sprawy. W takiej sytuacji organ ubezpieczeń społecznych ponownie rozpatruje uprawnienia, niezależnie od tego, czy ujawnione okoliczności lub przedstawione dowody prowadzą do odmowy, czy do przyznania prawa lub odpowiednio ustalenia albo uchylenia zobowiązania.

Ponowne rozpoznanie sprawy nie oznacza automatycznie podwyższenia świadczenia. Nie wystarczy przedstawienie nowego dokumentu - ważne, czy jego treść pozwala na zmianę prawa do świadczenia lub jego wysokości.

Przepisy są bardziej liberalne, jeśli chodzi o udowadnianie stażu pracy niż zarobków. Kwestie te regulują par. 21 i 22 rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe. Zasadniczo środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania oraz spółdzielczej umowy o pracę jest świadectwo pracy, zaświadczenie płatnika składek lub innego właściwego organu, wydane na podstawie posiadanych dokumentów lub inny dokument, w tym w szczególności legitymacje ubezpieczeniowa, służbowa, związku zawodowego, a także umowa o pracę, wpis w dowodzie osobistym oraz pisma kierowane przez pracodawcę do pracownika w czasie trwania zatrudnienia. Niekiedy nie trzeba posiadać nawet takich dokumentów. Gdy ustawa przewiduje możliwość udowodnienia zeznaniami świadków okresu składkowego, od którego zależy prawo lub wysokość świadczenia, dowód ten dopuszcza się pod warunkiem złożenia przez zainteresowanego oświadczenia w formie pisemnej lub ustnej do protokołu, że nie może przedłożyć odpowiedniego dokumentu potwierdzającego ten okres.

Trudniej jest w wypadku zarobków. Powołane rozporządzenie stanowi, że środkiem dowodowym stwierdzającym ich wysokość są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia.

Jeśli więc czytelniczka przedstawiła legitymację ubezpieczeniową, ale na jej podstawie nie można ustalić jej faktycznego wynagrodzenia, to nie ma podstaw do przyjęcia innego niż dotychczas uwzględnione minimalne. A sam fakt zatrudnienia był już przecież udowodniony - prawdopodobnie innymi środkami, np. świadectwami pracy, umowami o pracę.

Jeśli zaś chodzi o zaliczanie wynagrodzenia minimalnego w miejsce okresów zerowych (czyli takich, w których udowodniono zatrudnienie, ale nie udowodniono zarobków), to możliwość ta istnieje od 1 stycznia 2009 r. na podstawie wprowadzonego wówczas art. 15 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy.

Warto dodać, że w sytuacji gdy zainteresowany chce przeliczenia emerytury i dostarczy dowody poświadczające nieudowodnione dotychczas zarobki, to nie ma gwarancji, że dostanie wyższe świadczenie. Czytelniczka urodziła się w 1947 roku, co oznacza, że jej emerytura jest liczona w całości według starych zasad. Do podstawy wymiaru przyjmuje się zarobki z 10 kolejnych lat mieszczących się w ciągu ostatnich 20 lat przed zgłoszeniem wniosku emerytalnego albo z 20 lat dowolnie wybranych z całego okresu pracy. Wykazane teraz zarobki nie zostaną włączone do tych obliczeń, jeśli nie da to wyższego wskaźnika podstawy wymiaru niż był dotychczas. W rezultacie emerytura nie wzrośnie. Inaczej, jeśli chodzi o udowodnienie stażu. W tym wypadku każdy miesiąc pracy, który uda się udowodnić, będzie uwzględniony przy przeliczaniu emerytury i spowoduje jej wzrost.

Podstawa prawna

114 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 21 i 22 rozporządzenia z 11 października 2011 r. ministra pracy i polityki społecznej w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe z 11 października 2011 r. (Dz.U. nr 237, poz. 1412).

● Pracodawca zawarł z firmą medyczną umowę, na mocy której pracownicy mogą po cenach niższych niż rynkowe nabywać pakiety medyczne. Pracownik w zależności od wybranego pakietu medycznego finansuje od 20 proc. do 50 proc. jego ceny, a prawo do dofinansowania nabycia pakietu medycznego ze środków pracodawcy zostało zagwarantowane pracownikom w układzie zbiorowym pracy. Czy korzyść, którą w ten sposób osiąga pracownik, powinna być oskładkowana?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nie. Korzyść materialna polegająca na nabyciu pakietu medycznego po cenach niższych niż detaliczne, wynikająca z postanowień układu zbiorowego pracy, nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.). Przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężna świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Sądy administracyjne stoją na stanowisku, że obejmowanie pracowników opieką medyczną w ramach wykupionych przez pracodawcę pakietów powoduje powstanie u pracownika przychodu i nakłada na pracodawcę obowiązek odprowadzania z tego tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych (np. wyrok NSA z 29 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1527/10, LEX nr 1137515; wyrok NSA z 8 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1437/10, LEX nr 1135449; uchwała NSA z 24 października 2011 r., sygn. akt II FPS 7/10, LEX nr 1001125).

Powyższe nie oznacza jednak, że w każdym przypadku objęcia pracownika opieką medyczną współfinansowaną ze środków pracodawcy pracownik osiąga przychód ze stosunku pracy stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Wolne od składek są bowiem m.in. przychody ze stosunku pracy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Do tych przychodów należą korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. Nie ulega wątpliwości, że zakresem tego zwolnienia objęta jest również korzyść materialna polegająca na nabyciu pakietu medycznego po cenach niższych niż detaliczne, zagwarantowana pracownikowi postanowieniami układu zbiorowego pracy.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 i art. 21 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).