Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy osoba z wcześniejszą emeryturą może złożyć wniosek o ustalenie jej wysokości na nowych zasadach

● Któremu ustawodawstwu podlega osoba wykonująca w różnych państwach UE pracę najemną i pracę na własny rachunek

● Z jakim kodem powinien zgłosić się do ZUS prowadzący działalność, który chce opłacić składki od wyższej podstawy

● Przez kilka miesięcy pomimo braku takiego obowiązku opłacaliśmy składki na FP i FGŚP za pracownika, który ukończył 60 lat. Czy po skorygowaniu deklaracji rozliczeniowych i wykazaniu nadpłaty składek na FP i FGŚP będzie można zaliczyć je na poczet należnych składek na ubezpieczenia społeczne?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Nadpłata składek na Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) w zakresie, w jakim nie podlega zaliczeniu na poczet zaległych należności na te fundusze, jest zaliczana przez ZUS na poczet należnych składek na ubezpieczenia społeczne, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

Zgodnie z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) do składek na FP i FGŚP w zakresie ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Dotyczy to m.in. art. 24 ust. 6a ustawy systemowej, z którego wynika, że nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek.

Tym samym ustawa systemowa przewiduje, że nadpłata składek na FP i FGŚP jest zaliczana przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, ale nie daje odpowiedzi na pytanie, czy dotyczy to również składek na ubezpieczenia społeczne. W tym zakresie nieodzowne jest sięgnięcie do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: rozporządzenie), które reguluje postępowanie ZUS m.in. w przypadku, gdy płatnik składek dokonał wpłaty składek na FP i FGŚP w kwocie wyższej niż kwota należnych składek z tego tytułu. Z par. 16 rozporządzenia wynika, że ZUS kwotę nadpłaty składek na FP i FGŚP, wynikającą z rozliczenia dokonanego w deklaracji za dany miesiąc kalendarzowy, zalicza w pierwszej kolejności proporcjonalnie na pokrycie zaległych należności tych funduszy, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności. Dopiero gdy płatnik składek nie posiada zadłużenia w tym zakresie, napłata składek jest kolejno zaliczana:

a) proporcjonalnie na pokrycie należności funduszu emerytalnego i otwartych funduszy emerytalnych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności,

b) proporcjonalnie na pokrycie należności funduszu rentowego, funduszu chorobowego i funduszu wypadkowego, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności,

c) należności z tytułu składek na Fundusz Emerytur Pomostowych, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności,

d) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, począwszy od zobowiązań o najwcześniejszym terminie płatności.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 6a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Par. 16 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 78, poz. 465 z późn. zm.).

● Mam przyznaną emeryturę od 1 września 2011 r. (od miesiąca zgłoszenia wniosku o przyznanie emerytury wcześniejszej). Udokumentowałam 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych do 31 grudnia 2008 r., a także osiągnęłam 55 lat oraz jestem całkowicie niezdolna do pracy. Nie pobierałam emerytury, ponieważ nie rozwiązałam stosunku pracy. Pobieram emeryturę dopiero od 1 kwietnia 2013 r., tj. od miesiąca, w którym nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy i złożenie przeze mnie wniosku o podjęcie wypłaty emerytury. Wysokość mojej emerytury to 3 612,80 zł. Czy stracę na tym, że złożyłam wniosek o kolejną emeryturę w sierpniu 2013 roku? Osiągnęłam powszechny wiek emerytalny. Po podjęciu emerytury wcześniejszej już nie pracowałam.

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

W pani przypadku nie ma przeszkód do złożenia wniosku o emeryturę. Z pytania wynika, że spełniła pani do niej prawo w dniu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Jeżeli emerytura na nowych zasadach okaże się świadczeniem wyższym niż ta emerytura wcześniejsza, to ZUS będzie pani wypłacał emeryturę ustaloną na nowych zasadach.

Podkreślić należy, że o wysokości nowej emerytury decydować będą: podstawa obliczenia emerytury oraz średnie dalsze trwanie życia. Podstawa obliczenia emerytury (tj. kwota składek z uwzględnieniem waloryzacji oraz kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego) zostanie pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę pobranych emerytur w okresie od 1 kwietnia do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, wynoszącą łącznie 14 451,20 zł (3612,80 zł x 4).

Jeżeli emerytura obliczona na nowych zasadach okazałaby się świadczeniem niższym, to zgodnie z art. 95 ustawy emerytalnej ZUS będzie w dalszym ciągu wypłacał emeryturę wcześniejszą. Jeżeli jednak nowa emerytura okazałaby się świadczeniem wyższym, ZUS będzie wypłacał nową emeryturę.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 1a, art. 95 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Jestem zatrudniony w Polsce na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem wyższym niż minimalne. Jednocześnie prowadzę działalność gospodarczą w innym państwie członkowskim UE. Czy z tytułu działalności gospodarczej powinienem opłacać składkę zdrowotną w Polsce?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Tak. Działalność na własny rachunek wykonywana w innym państwie członkowskim UE jest traktowana do celów stosowania polskiego ustawodawstwa z zakresu zabezpieczenia społecznego, tak jak gdyby była wykonywana w Polsce.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (dalej: rozporządzenie nr 883) osoba, do której stosuje się jego przepisy, a więc m.in. obywatel polski, podlega ustawodawstwu z zakresu zabezpieczenia społecznego tylko jednego państwa członkowskiego. Z kolei właściwe ustawodawstwo ustala się zgodnie z art. 11-16 rozporządzenia nr 883. Osoba, która normalnie wykonuje pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich, podlega ustawodawstwu państwa członkowskiego, w którym wykonuje swoją pracę najemną. Istotne przy tym jest to, że na mocy art. 13 ust. 5 rozporządzenia nr 883 osoby, które normalnie wykonują pracę najemną i pracę na własny rachunek w różnych państwach członkowskich, traktowane są, do celów stosowania ustawodawstwa określonego zgodnie z przepisami tego rozporządzenia, tak jak gdyby wykonywały swoją pracę najemną lub pracę na własny rachunek i jakby uzyskiwały cały swój dochód w zainteresowanym państwie członkowskim. Oznacza to, że dla osoby, o której mowa jest w pytaniu, właściwe jest polskie ustawodawstwo z zakresu zabezpieczenia społecznego, a działalność gospodarcza wykonywana w innym państwie członkowskim UE dla potrzeb stosowania tego ustawodawstwa jest traktowana, tak jak gdyby była wykonywana w Polsce.

Osoba prowadząca działalność gospodarczą, która jednocześnie jest pracownikiem i z tytułu stosunku pracy jej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w przeliczeniu na miesiąc jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia, podlega obowiązkowo tylko pracowniczym ubezpieczeniom społecznym. Z art. 9 ust. 1 i 1a oraz art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że w takim przypadku działalność gospodarcza stanowi tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Ubezpieczenie zdrowotne dla takiej osoby jest jednak obowiązkowe z tytułu działalności gospodarczej nawet wówczas, gdy z przedmiotową działalnością nie jest związany obowiązek ubezpieczeń społecznych. Wynika to z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Oznacza to, że obywatel polski zatrudniony w Polsce na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem wyższym od minimalnego, z tytułu wykonywanej w innym państwie członkowskim UE działalności gospodarczej powinien w Polsce opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 11 ust. 1 i art. 13 ust. 3 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE. L nr 166, poz. 1 z późn. zm.).

Art. 8 ust. 6 pkt 1 i art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Osoba prowadząca działalność gospodarczą spełnia warunki do preferencyjnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ale chce opłacać je od wyższej podstawy niż minimalna. Z jakim kodem powinna zgłosić się do ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Osoby, które rozpoczynają prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, przez 24 miesiące kalendarzowe od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności mogą opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od zadeklarowanej przez siebie kwoty, nie niższej jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. W 2013 roku podstawa ta wynosi 480 zł (1600 zł x 30 proc.). Z preferencyjnych zasad opłacania składek mogą skorzystać osoby, które prowadzą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych i:

ww okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziły pozarolniczej działalności,

wnie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Prawo do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia przysługuje przez 24 miesiące kalendarzowe.

Osoba, która rozpoczyna prowadzenie działalności gospodarczej i spełnia podane wyżej warunki, zgłasza się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z kodem tytułu ubezpieczeń 05 70 xx.

Należy jednocześnie podkreślić, że z tym kodem zgłasza się każda osoba, która prowadzi działalność gospodarczą i spełnia podane wyżej warunki, niezależnie od tego, czy chce skorzystać z możliwości opłacania składek od minimalnej podstawy (czyli obecnie 480 zł), czy też składki na ubezpieczenia społeczne chce opłacać od wyższej podstawy niż minimalna. Podstawę wymiaru składek stanowi bowiem zadeklarowana kwota, a ustawodawca określa tylko jej minimalny pułap.

Jeżeli osoba prowadząca działalność (przez pierwsze 24 miesiące) za dany miesiąc chce składki na ubezpieczenia społeczne opłacić od wyższej podstawy, np. 6000 zł, to taką kwotę deklaruje do podstawy i od tej kwoty opłaca składki. Jednak składki wykazuje w składanych za siebie dokumentach rozliczeniowych z kodem tytułu ubezpieczeń 05 70 xx. przez cały okres, w którym spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru.

Zmiana kodu tytułu do ubezpieczeń z 05 70 xx na 05 10 xx nastąpi dopiero po upływie 24 miesięcy kalendarzowych. Wówczas należy złożyć do ZUS formularz ZUS ZWUA wyrejestrowania z ubezpieczeń z kodem 05 70 xx i następnie zgłoszenie do ubezpieczeń z kodem 05 10 xx.

Po upływie 24 miesięcy kalendarzowych składki na ubezpieczenia społeczne muszą być już opłacane od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. W 2013 roku kwota ta wynosi 2227,80 zł.

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 6 pkt 1, art. 18 ust. 8, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585).