Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy następuje przedawnienie należności z tytułu nieopłaconych składek

● Jakie ulgi w zakresie ubezpieczeń społecznych przysługują niepełnosprawnemu przedsiębiorcy

● Moja 22-letnia córka rozpoczęła studia zaoczne. Obecnie nie ma pracy ani nie jest zarejestrowana jako bezrobotna w urzędzie pracy. Czy mój pracodawca może zgłosić ją do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka mojej rodziny?

Tak. Dziecko własne, które nie ukończyło 26 lat i dalej się kształci, może być zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.

Członkowie rodziny osoby ubezpieczonej podlegają ubezpieczeniu zdrowotnemu. Należy jednak wyjaśnić, że zgłoszenie w tym trybie nie dotyczy tych członków rodziny, którzy posiadają tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego (np. pracują w ramach stosunku pracy, wykonują pracę na podstawie umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług czy prowadzą pozarolniczą działalność). Trzeba również pamiętać, że posiadanie statusu członka rodziny zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 17-20, 26-28a, 30 i 33 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (z wyjątkiem małżonka, wobec którego orzeczono separację prawomocnym wyrokiem sądu).

Na osobie, która jest objęta ubezpieczeniem zdrowotnym obowiązkowo lub dobrowolnie, spoczywa obowiązek zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego członków rodziny. Osoby, które nie zgłaszają się do ubezpieczenia zdrowotnego same, o konieczności zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego członka rodziny informują płatnika składek, w terminie 7 dni od dnia zaistnienia okoliczności powodujących konieczność dokonania takiego zgłoszenia. Członkowie rodziny uzyskują prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dopiero od dnia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, za członka rodziny uważa się:

wdziecko własne, dziecko małżonka, dziecko przysposobione, wnuka albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli kształci się dalej - do ukończenia 26 lat, w przypadku zaś, gdy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku, a także

wmałżonka lub

wwstępnych pozostających z ubezpieczonym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Jeżeli zatem dziecko własne pracownika nie ukończyło 26 lat i rozpoczęło studia zaoczne, może być zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek jego rodziny, pod warunkiem że nie posiada tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, który wyłącza podleganie temu ubezpieczeniu jako członek rodziny.

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 2 pkt 5 i 6, art. 5 pkt 3, art. 66 ust. 2 i 3, art. 67 ust. 3 i 3a oraz art. 68 ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● W wyniku kontroli wewnętrznej stwierdziliśmy, że w dokumentach rozliczeniowych złożonych za sierpień 2006 roku nie wykazaliśmy jednego z przychodów osiągniętych przez naszych pracowników. Spowodowało to, że jesteśmy zadłużeni w ZUS. Termin płatności tych należności przypadał na 15 września 2006 r. Czy stosuje się do nich 5-letni termin przedawnienia?

Należności z tytułu składek, o których jest mowa w pytaniu, są objęte 10-letnim terminem przedawnienia.

Od 1 stycznia 2012 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Wcześniej, tj. w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r., termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat i również był liczony od dnia, w którym te należności stały się wymagalne. Należności z tytułu składek stają się wymagalne po upływie terminu ich płatności. Przedawnienie sprawia zaś, że zobowiązanie składkowe wygasa.

Do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r., zasadniczo stosuje się 5-letni termin przedawnienia, ale należy zauważyć, że bieg tego terminu rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r., a nie od dnia, w którym tego rodzaju należności stały się wymagalne. Od tej zasady został ponadto przewidziany istotny wyjątek. Mianowicie do należności z tytułu składek, które zgodnie z przepisami obowiązującymi przed 1 stycznia 2012 r. przedawniłyby się wcześniej, stosuje się dotychczasowy termin przedawnienia.

Oznacza to, że do przedawnienia należności z tytułu składek, które stały się wymagalne po upływie terminu ich płatności przypadającego na 15 września 2006 r., stosuje się 10-letni termin przedawnienia. Zastosowanie tego terminu sprawi bowiem, że przedawnienie omawianych należności z tytułu składek nastąpi wcześniej niż w przypadku zastosowania 5-letniego terminu przedawnienia, ale liczonego od 1 stycznia 2012 r.

Podstawa prawna

Art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. nr 232, poz. 1378).

● Jestem osobą zaliczoną do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Noszę się z zamiarem rozpoczęcia działalności gospodarczej. Czy niepełnosprawny przedsiębiorca ma prawo do jakichś ulg w zakresie opłacania składek ZUS?

Przedsiębiorcy zaliczonemu do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje refundacja składek na ubezpieczenia społeczne, na zasadach określonych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jeżeli przychody uzyskiwane przez niego z pozarolniczej działalności gospodarczej nie przekraczają miesięcznie 50 proc. kwoty najniższej emerytury lub opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej, nie ma także obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu tej działalności.

Osoba niepełnosprawna wykonująca pozarolniczą działalność gospodarczą opłaca składki na ubezpieczenia społeczne w takiej wysokości jak pozostali przedsiębiorcy. Nie oznacza to jednak, że nie może ona liczyć na żadne wsparcie ze środków publicznych. Z art. 25a ust. 1 pkt 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wynika bowiem, że Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) refunduje osobie niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota określona w art. 18 ust. 8 oraz w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości. W przypadku osób zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności taka refundacja przysługuje w wysokości 60 proc. kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Osoba zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności może także liczyć na zwolnienie z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotnego z tytułu wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej. Taka osoba nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu pozarolniczej działalności, jeżeli spełnia co najmniej jeden z poniższych warunków: przychody z tytułu pozarolniczej działalności nie przekraczają miesięcznie 50 proc. kwoty najniższej emerytury lub podatek dochodowy z tytułu pozarolniczej działalności jest opłacany w formie karty podatkowej.

Informacja o posiadaniu przez ubezpieczonego orzeczonego stopnia niepełnosprawności powinna być zgłoszona do ZUS. Zgłoszenia dokonuje się przy wykorzystaniu formularza ZUS ZUA, w którym podaje się m.in. kod tytułu ubezpieczenia. W szóstym znaku zawiera on informację o tym, czy ubezpieczony posiada stopień niepełnosprawności oraz jaki.

Podstawa prawna

Art. 25a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.).

Art. 18 ust. 8 i art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 82 ust. 9 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych