Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy przy zbiegu tytułów do ubezpieczeń decyduje data wypłaty wynagrodzenia

● Jakie średnie dalsze trwanie życia trzeba zastosować dla osoby, która zgłosiła wniosek o emeryturę w marcu, a wymagany wiek ukończyła w kwietniu

● Przez jaki okres przysługuje okresowa emerytura kapitałowa

● Jeden z naszych pracowników jest jednocześnie zatrudniony w innym zakładzie na podstawie umowy o pracę, z wynagrodzeniem wyższym od minimalnego. Obecnie pracownik ten przebywa u nas na długim urlopie bezpłatnym. Czy jeśli zawrzemy z nim umowę-zlecenie (z innym zakresem obowiązków niż ten, który wynika z umowy o pracę), konieczne będzie opłacanie od tej umowy pełnych składek ZUS?

ekspert od ubezpieczeń

Nie. W takim przypadku z tytułu umowy-zlecenia będzie należna tylko składka na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne. W zakresie ubezpieczeń społecznych umowa-zlecenie będzie stanowić wówczas tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

W okresie urlopu bezpłatnego ulegają zawieszeniu wzajemne prawa i obowiązki stron stosunku pracy. Z tego względu urlop ten stanowi przerwę w pracowniczych ubezpieczeniach społecznych. Pracodawca zawiadamia o niej ZUS, składając raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy 111.

Osoba przebywająca na urlopie bezpłatnym dla potrzeb ubezpieczeń społecznych nie jest traktowana jako pracownik. Nie ma więc do niej zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym za pracownika, w rozumieniu tej ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli zawarła taką umowę z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. W konsekwencji taka osoba z tytułu umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, wykonywanej na rzecz własnego pracodawcy w okresie urlopu bezpłatnego, podlega ubezpieczeniom społecznym na zasadach określonych dla zleceniobiorców. Dotyczy to także ubezpieczenia zdrowotnego, gdyż okres urlopu bezpłatnego stanowi przerwę również w pracowniczym ubezpieczeniu zdrowotnym.

W przypadku, o którym mowa w pytaniu, mamy więc do czynienia ze zbiegiem dwóch tytułów do ubezpieczeń, tj. stosunku pracy (u innego pracodawcy) oraz umowy-zlecenia. Ubezpieczony, który jednocześnie spełnia warunki do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy oraz z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia, jest objęty obowiązkowo tymi ubezpieczeniami tylko jako pracownik, chyba że podstawa wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od minimalnego wynagrodzenia. Natomiast ubezpieczenie zdrowotne jest dla takiej osoby obowiązkowe z obydwu tych tytułów, bez względu na wysokość podstawy wymiaru składek ze stosunku pracy.

W przypadku, o którym mowa w pytaniu, z uwagi na zatrudnienie w innym zakładzie pracy, umowa-zlecenie wykonywana w okresie urlopu bezpłatnego stanowi więc tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1 i 4, art. 8 ust. 2 oraz art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. a i e oraz art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Zleceniobiorca, który był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, poinformował nas, że od 1 kwietnia br. został zatrudniony na podstawie umowy o pracę na pełny etat. Wynagrodzenie za kwiecień w wysokości 2000 zł wypłacono mu 10 maja 2013 r. Czy w tej sytuacji należało wyrejestrować go od daty zawarcia umowy o pracę, czy też od maja, skoro w tym miesiącu uzyskał przychód z umowy o pracę?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Datą ustania obowiązkowych ubezpieczeń społecznych ze zlecenia był 1 kwietnia.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych osoba spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu stosunku pracy oraz jako zleceniobiorca jest obejmowana tymi ubezpieczeniami wyłącznie z tytułu stosunku pracy, jeśli:

ww umowie o pracę ma zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie,

ww razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (co może mieć miejsce w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy) - jeśli podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

Znaczenie ma więc wynagrodzenie określone w umowie o pracę. W przypadku opisanym w pytaniu pracodawca nie wypłacił w kwietniu wynagrodzenia, w związku z czym przychód za ten miesiąc wyniósł zero. Pomimo to już w tym miesiącu - z uwagi na zatrudnienie (na pełny etat) - zleceniobiorca z umowy-zlecenia podlegał obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, a ubezpieczenia emerytalne i rentowe miały dobrowolny charakter. Zleceniodawca powinien zatem złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podając jako datę ustania ubezpieczeń 1 kwietnia 2013 r. oraz z tą samą datą zgłosić zleceniobiorcę wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA (o ile zleceniobiorca nie chce przystąpić ze zlecenia do dobrowolnych ubezpieczeń). W konsekwencji od wynagrodzenia z umowy-zlecenia należnego za kwiecień składki na ubezpieczenia społeczne nie mają obowiązkowego charakteru. Jeśli płatnik naliczył za kwiecień składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne, powinien złożyć korektę dokumentów rozliczeniowych.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

● Pod koniec marca br. zgłosiłam do ZUS wniosek o przyznanie emerytury obliczanej na nowych zasadach. Wymagany powszechny wiek emerytalny (60 lat i 1 miesiąc) ukończyłam jednak dopiero w kwietniu. Niedawno otrzymałam decyzję, w której ZUS zastosował do obliczenia świadczenia nowe średnie dalsze trwanie życia z tablicy obowiązującej od 1 kwietnia. Czy w związku z tym, że wniosek o emeryturę zgłosiłam jeszcze w czasie obowiązywania dotychczasowej tablicy, można uznać, że decyzja ta jest nieprawidłowa?

ekspert od emerytur i rent

Nie. W przypadku opisanym w pytaniu ZUS słusznie zastosował średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku 60 lat i 1 miesiąca, zgodnie z tablicą obowiązującą od 1 kwietnia 2013 r. Wynosi ono 254,5 miesięcy i jest nieco wyższe od dotychczas obowiązującego dla tego wieku (254,1 miesięcy).

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. nabywają, co do zasady, prawo do emerytury obliczanej na tzw. zreformowanych zasadach. Stanowi ona wynik podzielenia podstawy jej obliczenia przez tzw. średnie dalsze trwania życia ustalone dla wieku przejścia na emeryturę w ukończonych latach i miesiącach. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata tego świadczenia, z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Średnie dalsze trwanie życia jest ustalane przez ZUS dla wieku wnioskodawcy ukończonego:

wna dzień osiągnięcia wieku emerytalnego (jeżeli wniosek o emeryturę złożył on w miesiącu osiągnięcia tego wieku lub przed tym miesiącem albo emerytura przyznawana jest z urzędu od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego),

wna dzień złożenia wniosku o emeryturę (jeśli ubezpieczony złożył wniosek o emeryturę po miesiącu, w którym osiągnął wiek emerytalny),

wna dzień, od którego została przyznana z urzędu emerytura (jeśli emerytura ta została przyznana od miesiąca, od którego podjęta byłaby wypłata renty).

Ustalając średnie dalsze trwanie życie właściwe dla wieku ubezpieczonego (wyrażonego w ukończonych latach i miesiącach) ZUS stosuje zasadę, zgodnie z którą miesiąc liczy się od dnia urodzin do dnia poprzedzającego ten dzień w kolejnych miesiącach.

Średnie dalsze trwanie życia dla konkretnego wieku przejścia na emeryturę podawane jest corocznie w formie tablicy ogłaszanej przez prezesa GUS w Monitorze Polskim. Tablica ta właściwa jest dla osób, które wnioski o przyznanie świadczenia zgłaszają od 1 kwietnia danego roku kalendarzowego do 31 marca następnego roku. Od tej zasady jest jednak jeden wyjątek. W przypadku bowiem, gdy przed 1 kwietnia danego roku wniosek o emeryturę zgłosiła osoba, która wiek emerytalny osiąga po 31 marca tego roku, ZUS ustala średnie dalsze trwanie życia w oparciu o tablicę obowiązującą od 1 kwietnia.

Podstawa prawna

Art. 24-26 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 23 marca 2012 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn (M.P. z 2012 r. poz. 182).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 26 marca 2013 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia (M.P. z 2013 r. poz. 193).

● Urodziłam się w marcu 1952 r. Po ukończeniu 60 lat nabyłam prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz emerytury z II filaru. Ta ostatnia została mi przyznana do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat. Czy w związku ze zmianą przepisów od 1 stycznia br. oraz stopniowym wydłużaniem wieku emerytalnego okresowa emerytura kapitałowa będzie przysługiwać mi przez dłuższy okres?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Takie świadczenie będzie przysługiwać czytelniczce do ukończenia 66 lat i 5 miesięcy.

Do końca 2012 r. okresowa emerytura kapitałowa (tzw. emerytura z II filaru), ustalana ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS, była przyznawana kobietom, które: były członkami otwartego funduszu emerytalnego, ukończyły 60 lat, miały ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 24 ust. 1 lub art. 24a ustawy emerytalnej, a kwota ich środków zgromadzonych na rachunku w funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego była przyznana emerytura, odpowiadała co najmniej 20-krotności obowiązującej w tym dniu wysokości dodatku pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2013 r., w związku z wprowadzeniem stopniowego podwyższania powszechnego wieku emerytalnego wymaganego do nabycia emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, takiemu samemu podwyższeniu uległ również wiek, od którego może być przyznana okresowa emerytura kapitałowa. W odniesieniu do kobiet, które do 31 grudnia 2012 r. nie ukończyły wieku 60 lat uprawniającego dotychczas do uzyskania okresowej emerytury kapitałowej, emerytura ta jest przyznawana po osiągnięciu odpowiednio wydłużonego wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1a ustawy emerytalnej.

Zgodnie z przepisami obowiązującymi do 31 grudnia 2012 r. okresowa emerytura kapitałowa była przyznawana do dnia poprzedzającego dzień, w którym członek otwartego funduszu emerytalnego ukończy 65 lat. Prawo do tej emerytury mogło wygasnąć wcześniej w przypadku śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego, wyczerpania środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS lub ustania prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przysługującej na podstawie art. 24 ust. 1 lub art. 24a ustawy emerytalnej. Od 1 stycznia 2013 r. wiek, do osiągnięcia którego przysługuje okresowa emerytura kapitałowa, został jednak odpowiednio wydłużony. Docelowo, po 31 sierpnia 2020 r. ma wynosić 67 lat. Wiek, do osiągnięcia którego przysługuje okresowa emerytura kapitałowa, został wydłużony zgodnie z tym samym harmonogramem, według którego wydłużeniu uległ wiek uprawniający mężczyznę do uzyskania emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Odpowiednio podwyższony został również wiek wymagany do nabycia dożywotniej emerytury kapitałowej.

Oznacza to, że wiek, do osiągnięcia którego kobiety mogą pobierać okresową emeryturę kapitałową i po osiągnięciu którego mają możliwość nabycia prawa do dożywotniej emerytury kapitałowej, jest ustalany zgodnie z podwyższonym wiekiem uprawniającym mężczyznę do uzyskania emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Kobiety mające 1 stycznia 2013 r. ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej, zachowują prawo do tej emerytury do dnia poprzedzającego osiągnięcie wieku uprawniającego do dożywotniej emerytury kapitałowej - chyba że prawo do okresowej emerytury kapitałowej wygaśnie przed tym dniem.

Z pytania wynika, że czytelniczka urodziła się w I kwartale 1952 r. W tym przypadku stosujemy taki sam podwyższony wiek emerytalny jak dla mężczyzn urodzonych w tym kwartale i wynosi on 66 lat i 5 miesięcy. Jeśli nie zajdą okoliczności skutkujące ustaniem prawa do okresowej emerytury kapitałowej, to do czasu ukończenia tego wieku czytelniczka będzie mogła pobierać to świadczenie, a następnie wystąpić o dożywotnią emeryturę kapitałową.

Podstawa prawna

Art. 1, art. 12 i art. 17 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

Art. 8-9 ustawy z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. nr 228, poz. 1507 z późn. zm.).