Kto ma świadczenie przedemerytalne, musi się rozliczyć z ZUS

Obowiązek poinformowania ZUS o zarobkach uzyskanych w poprzednim roku rozliczeniowym w terminie do końca maja ciąży na osobach uprawnionych do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych. Na podstawie przedłożonego zaświadczenia lub oświadczenia ZUS dokona rozliczenia wykazanego przychodu.

Dodatkowa działalność

Przyznanie świadczenia przedemerytalnego jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy. Po nabyciu uprawnień można jednak ponownie podjąć aktywność zawodową i uzyskiwać z tego tytułu przychód. Należy jednak pamiętać, aby nie był on zbyt wysoki, gdyż w przeciwnym razie ZUS może zawiesić lub zmniejszyć wypłacane świadczenie.

Obowiązujące przepisy przewidują dwa progi zarobkowe dla osób dorabiających do świadczeń lub zasiłków przedemerytalnych z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych (np. zatrudnienia w ramach stosunku pracy, działalności gospodarczej) lub z tytułu służby. Pierwszy limit to 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji (tzw. graniczna kwota przychodu). Przekroczenie tego progu skutkuje zawieszeniem świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego. Drugi limit obowiązujący świadczeniobiorców to tzw. dopuszczalna kwota przychodu (25 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia). Jeśli przychód świadczeniobiorcy przekracza ten próg zarobkowy, a jest niższy od górnego limitu, świadczenie lub zasiłek podlegają zmniejszeniu. Zmniejszenie to jest równe kwocie przekroczenia niższego progu zarobkowego, z tym ograniczeniem, że świadczenie po zmniejszeniu nie może być niższe od określonej przepisami gwarantowanej kwoty.

Dopuszczalna i graniczna kwota przychodu, a także minimalna gwarantowana kwota świadczenia obowiązują w całym okresie rozliczeniowym trwającym od 1 marca danego roku kalendarzowego do końca lutego następnego roku kalendarzowego. Poniżej prezentujemy ich wysokość w poprzednim i obecnie trwającym roku rozliczeniowym. [tabela]

Przekazanie danych

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych, które podejmują działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, muszą niezwłocznie powiadomić ZUS o wysokości swoich zarobków. Na tej podstawie, jeśli deklarowany przychód jest zbyt wysoki, ZUS może wstrzymać wypłatę świadczenia lub odpowiednio zmniejszyć jego wysokość.

Na tym jednak nie kończą się obowiązki świadczeniobiorców. Niezależnie od przekazanej w trakcie roku informacji o deklarowanych zarobkach, po zakończeniu okresu rozliczeniowego do końca maja, muszą oni powiadomić ZUS o kwocie przychodu uzyskanego w tym okresie. Forma przekazania tej informacji zależy od tego, czy osoba uprawniona jest zatrudniona u płatnika składek, czy też sama za siebie opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W pierwszym przypadku powinna przedłożyć w ZUS zaświadczenie dotyczące uzyskanego przychodu (wystawione np. przez zatrudniającego ją pracodawcę). Natomiast druga grupa uprawnionych musi przekazać do ZUS własne oświadczenie.

Oskładkowany przychód

Wystawiając zaświadczenie potwierdzające przychód osoby uprawnionej do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego, płatnik składek powinien uwzględnić przede wszystkim te składniki, od których przewidziany jest obowiązek odprowadzenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W przypadku pracowników oskładkowany jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc m.in. wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki czy nagrody, a także ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Trzeba uwzględnić zasiłki

Ustalając wysokość przychodu wykazywanego w wystawianym zaświadczeniu, pracodawca powinien uwzględnić także pewne wypłaty nieobjęte składkami na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Chodzi tu o kwoty wypłaconych zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego, wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

Natomiast pozostałych wypłat, od których nie odprowadza się składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie należy uwzględniać w wystawianym dokumencie. Są to kwoty wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.). [przykład 1]

Ważny miesiąc wypłaty

Ustalając kwotę zarobków wykazywaną w zaświadczeniu, płatnik składek powinien przyporządkować poszczególne wypłaty do miesiąca, w którym zostały wypłacone (postawione do dyspozycji pracownika). Wyjątek dotyczy przychodu, który został wypłacony z tytułu zatrudnienia wykonywanego przed ustaleniem prawa do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego. Taki przychód, przysługujący za okres przypadający przed przyznaniem świadczenia, nie wpływa na jego zawieszenie lub zmniejszenie, mimo że został wypłacony już po ustaleniu uprawnień. Nie należy zatem ujmować go w wystawianym zaświadczeniu. [przykłady 2, 3]

W zaświadczeniu potwierdzającym zarobki osoby uprawnionej płatnik składek powinien podać zarówno łączną kwotę przychodu wypłaconego jej w poprzednim roku rozliczeniowym, jak i cząstkowe kwoty z kolejnych miesięcy rozliczanego okresu. Taki sposób wykazania wynagrodzeń pozwoli na porównanie przez ZUS miesięcznego i rocznego wariantu rozliczenia przychodu, a następnie wybranie korzystniejszego dla świadczeniobiorcy.

Oświadczenie przedsiębiorcy

Osoby opłacające składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe same za siebie (np. prowadzące działalność gospodarczą) informują ZUS o przychodzie uzyskanym w poprzednim roku rozliczeniowym w innej formie niż świadczeniobiorcy zatrudnieni u płatników składek. Do końca maja br. powinny dostarczyć do ZUS oświadczenie o przychodzie uzyskanym w poprzednim roku rozliczeniowym. Muszą w nim wykazać przychód w wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie marzec 2012 - luty 2013.

Jeśli osoba prowadząca pozarolniczą działalność była wyłączona z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu tej działalności, wówczas w oświadczeniu składanym dla celów rozliczenia wskazuje podstawę wymiaru składek, od której musiałaby opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, gdyby przystąpiła do tych ubezpieczeń dobrowolnie.

Warto także podkreślić, że dla wysokości przychodu wykazanego w oświadczeniu nie ma znaczenia faktyczny zysk wykazany przez firmę (np. dla celów podatkowych) ani też ew. strata, jaką przedsiębiorca poniósł w poprzednim roku rozliczeniowym z tytułu wykonywania działalności gospodarczej.

Możliwy zwrot lub wyrównanie

Na podstawie przedłożonego zaświadczenia lub oświadczenia ZUS dokona rozliczenia przychodu osoby uprawnionej. Sprawdzi przy tym, czy korzystniejsze będzie dla niej zastosowanie miesięcznego czy rocznego wariantu tego rozliczenia.

Dokonując rozliczenia w stosunku rocznym, ZUS porówna łączną kwotę przychodu osiągniętą w okresie marzec 2012 r. - luty 2013 r. do rocznej dopuszczalnej i granicznej kwoty przychodu (stanowiących 12-krotność dopuszczalnych i granicznych kwot z poszczególnych miesięcy poprzedniego roku rozliczeniowego). Progi te wynoszą:

w10 198,80 zł - roczna dopuszczalna kwota przychodu (849,90 zł x 12),

w28 556,40 zł - roczna graniczna kwota przychodu (2379,70 zł x 12).

Dokonując rozliczenia w formie rocznej, ZUS uwzględni też roczną gwarantowaną kwotę świadczenia wynoszącą 5629,44 zł (469,12 zł x 12).

Natomiast rozliczając przychód świadczeniobiorcy w wariancie miesięcznym, ZUS porówna kwoty przychodu osiągnięte przez osobę uprawnioną w kolejnych miesiącach roku rozliczeniowego do dopuszczalnej kwoty przychodu i granicznej kwoty przychodu obowiązujących w tych miesiącach. W tym przypadku uwzględni też miesięczną gwarantowaną kwotę świadczenia.

W wyniku dokonanego rozliczenia ZUS może stwierdzić prawidłowość wypłaty świadczenia, zażądać od osoby uprawnionej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń lub wypłacić świadczeniobiorcy odpowiednie wyrównanie.

Limity zarobkowe dla osób dorabiających do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego

	od 1 marca 2012 r. do 28 lutego 2013 r.	od 1 marca 2013 r. do 28 lutego 2014 r.
dopuszczalna kwota przychodu	849,90 zł	880,50 zł
graniczna kwota przychodu	2379,70 zł	2465,20 zł
gwarantowana kwota świadczenia	469,12 zł	487,88 zł

PRZYKŁAD 1

Bez zapomogi pieniężnej

Jan G. jest od kilku lat uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. W styczniu 2012 r. podjął ponownie zatrudnienie w ramach stosunku pracy. W maju i czerwcu 2012 r. przebywał na zwolnieniach lekarskich, w czasie których pobierał wynagrodzenie chorobowe. Oprócz tego w sierpniu 2012 r. otrzymał zapomogę pieniężną w związku z chorobą bliskiego członka rodziny. Ustalając kwotę przychodu, który należy wykazać celem rozliczenia w ZUS, pracodawca powinien uwzględnić m.in. świadczenia chorobowe wypłacone pracownikowi, a pominąć kwotę zapomogi pieniężnej.

PRZYKŁAD 2

Na podstawie daty uiszczenia

Henryk K. jest od kilku lat uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Od 1 marca 2012 r. ponownie podjął zatrudnienie. Z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie płatne 10. dnia następnego miesiąca za miesiąc poprzedni. W marcu 2013 r. otrzymał wynagrodzenie za luty 2013 r. W zaświadczeniu potwierdzającym przychód uzyskany przez świadczeniobiorcę w poprzednim roku rozliczeniowym zatrudniający go pracodawca powinien wykazać wynagrodzenia wypłacone w miesiącach marzec 2012 r. - luty 2013 r. (a więc bez pensji za luty 2013 r. wypłaconej w marcu br.).

PRZYKŁAD 3

Przed powstaniem uprawnienia

Hanna D. od 1 lutego 2012 r. nabyła prawo do świadczenia przedemerytalnego. Po uzyskaniu prawa do tego świadczenia nigdzie już nie pracowała. W marcu 2012 r. otrzymała od ostatniego pracodawcy zaległą nagrodę za II półrocze 2011 r. Pomimo tego, że nagroda ta stanowiła podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w marcu 2012 r., a więc w roku rozliczeniowym 2012/2013, nie wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Przysługuje bowiem za okres, w którym ubezpieczona nie miała jeszcze ustalonego prawa do świadczenia przedemerytalnego. Hanna D. nie powinna więc żądać od byłego pracodawcy zaświadczenia potwierdzającego przychód wypłacony w marcu 2012 r.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 5-6b ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170).

Komunikat prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2012 r. w sprawie dopuszczalnej kwoty przychodu, granicznej kwoty przychodu oraz rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu i rocznej granicznej kwoty przychodu, stosowanych przy zmniejszaniu lub zawieszaniu świadczeń przedemerytalnych oraz zasiłków przedemerytalnych (M.P. z 2012 r. poz. 101).

Komunikat prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 lutego 2013 r. w sprawie dopuszczalnej kwoty przychodu, granicznej kwoty przychodu oraz rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu i rocznej granicznej kwoty przychodu, stosowanych przy zmniejszaniu lub zawieszaniu świadczeń przedemerytalnych oraz zasiłków przedemerytalnych (M.P. z 2013 r. poz. 101).