Przedsiębiorca nie zawsze opłaca za siebie składkę na Fundusz Pracy

Oprócz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne osoby prowadzące pozarolniczą działalność muszą pamiętać o opłacaniu za siebie składki na Fundusz Pracy (FP). Istnieją jednak przypadki, gdy nie mają obowiązku jej uiszczenia. Warto zatem wiedzieć, kiedy jest ona należna, a kiedy nie trzeba jej opłacać.

Co do zasady składka na FP wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania ograniczenia tej podstawy do kwoty 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (art. 19 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Oznacza to, że po osiągnięciu tej kwoty, gdy nie są już opłacane składki na ubezpieczenia społeczne, w dalszym ciągu istnieje jednak obowiązek opłacania składki na FP.

Podstawę wymiaru składki na FP stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeśli więc osoba prowadząca działalność zadeklaruje do podstawy wymiaru kwotę wyższą niż minimalna (np. 4000 zł), to od tej podstawy będzie opłacała za siebie również składkę na FP.

Konieczność uregulowania

Składki na FP opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne.

Obowiązek opłacania składek na FP powstaje, gdy prowadzący działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a podstawa wymiaru składek na te obowiązkowe ubezpieczenia wynosi w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie.

Pierwszym warunkiem opłacania składki na FP jest więc podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Gdy dla danej osoby ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności mają charakter dobrowolny, to nie opłaca ona za siebie składki na FP.

Z kolei w sytuacji, gdy ubezpieczenia emerytalne i rentowe są obowiązkowe, osoba prowadząca działalność musi opłacać za siebie składkę na FP. Obowiązek ten powstaje jednak tylko wtedy, gdy podstawa wymiaru składek jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, wynoszącemu obecnie 1600 zł.

Warto przy tym pamiętać, że minimalna podstawa wymiaru składek dla osoby prowadzącej działalność to zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. W 2013 roku jest to kwota 2227,80 zł. Osoba, która opłaca składki od tej podstawy, ma więc co do zasady obowiązek opłacania za siebie składki na FP.

Taka składka powinna być opłacana także za miesiąc, w którym działalność została rozpoczęta lub zakończona, albo za część miesiąca, w którym z powodu choroby pobierany był zasiłek chorobowy. Należy wówczas ustalić, jaka byłaby podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w sytuacji, gdyby działalność była wykonywana przez pełny miesiąc. Jeżeli w wyniku przeliczenia podstawy okaże się, że przychód stanowiący podstawę wymiaru składek byłby równy co najmniej kwocie minimalnego wynagrodzenia, od podstawy tej należy odprowadzić składkę na FP. [przykład 1]

Korzystanie z preferencji

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych daje możliwość opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy wymiaru. Ta niższa podstawa wymiaru to zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Obecnie wynosi ona 480 zł.

Osoba, która korzysta z możliwości opłacania składek od tak ustalonej minimalnej podstawy wymiaru, co do zasady nie powinna więc opłacać składki na FP. Jej podstawa wymiaru (480 zł) jest bowiem niższa od minimalnego wynagrodzenia (1600 zł).

Należy jednak pamiętać, że obowiązek opłacania składki na FP istnieje wówczas, gdy łączna podstawa wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego jest równa co najmniej kwocie minimalnego wynagrodzenia. Może więc powstać sytuacja, w której osoba prowadząca działalność i opłacająca składki na ubezpieczenia społeczne od preferencyjnej podstawy wymiaru będzie jednak zobowiązana do opłacania składki na FP. Tak się stanie, gdy jednocześnie będzie miała inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowego, a zsumowana kwota stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe będzie równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu.

Warto pamiętać o zasiłku

Oczywiście osoba prowadząca działalność (która spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru) będzie zobowiązana do opłacania za siebie składki na FP także wówczas, gdy do podstawy wymiaru zdeklaruje kwotę równą co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu. Należy bowiem pamiętać, że z opłacania tej składki wynika w przyszłości możliwość pobierania zasiłku dla bezrobotnych.

Prawo do zasiłku przysługuje, gdy w ciągu 18 miesięcy poprzedzających dzień zarejestrowania, łącznie przez okres co najmniej 365 dni, prowadzący działalność opłacał składki na ubezpieczenia społeczne, przy czym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy stanowiła kwota wynosząca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę.

Jeśli więc osoba prowadząca działalność gospodarczą, uprawniona do korzystania z preferencyjnej podstawy wymiaru, będzie opłacała składki na ubezpieczenia społeczne od minimalnej podstawy wymiaru (480 zł) i po pewnym czasie zakończy prowadzenie działalności gospodarczej, nie nabędzie prawa do zasiłku dla bezrobotnych, gdyż opłacała składki od kwoty niższej od minimalnego wynagrodzenia.

Obecnie obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości dodatkowego opłacania składki na FP przez prowadzącego działalność, który opłaca składki na ubezpieczenia społeczne od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Niedopuszczalna jest więc sytuacja, w której składki na ubezpieczenia społeczne są opłacane od 480 zł i jednocześnie osoba prowadząca działalność opłaca za siebie składkę na FP w kwocie 39,20 zł (2,45 proc. x 1600 zł). W razie takiego postępowania na jej koncie powstałaby nadpłata, przy czym ta okoliczność nie miałaby żadnego wpływu na nabycie prawa do zasiłku. [przykład 2]

Z uwagi na wiek

Należy również pamiętać, że składki na FP są opłacane, jeśli osoba podlegająca obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu nie osiągnęła wieku wynoszącego co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn. Ta zasada ma zastosowanie także w stosunku do osób prowadzących działalność gospodarczą. W przypadku gdy osiągnięcie tego wieku następuje w trakcie miesiąca kalendarzowego, zwolnienie z obowiązku opłacania składki na FP następuje dopiero od następnego miesiąca. Jedynie w przypadku osób, których 55. lub 60. urodziny przypadają pierwszego dnia danego miesiąca, zwolnienie z obowiązku opłacania składki przysługuje już od tego miesiąca, gdyż w dniu swoich 55. czy 60. urodzin taka osoba osiągnęła już odpowiednio wiek 55 lub 60 lat.

Za osoby, które ukończyły 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni), składka na FP nie jest już opłacana. Jednak to, że dana osoba ma prawo do emerytury lub renty, nie jest okolicznością, która powodowałaby automatycznie zwolnienie z opłacania składki na FP. Jeżeli więc emeryt lub rencista nie ukończył wskazanej wyżej wieku, to składka na FP jest przez niego opłacana na ogólnych zasadach. [przykład 3]

Osoby, które ukończyły wskazany wyżej wiek, nabywają prawo do zasiłku dla bezrobotnych (w przypadku zakończenia lub zawieszenia działalności) na zasadach ogólnych. Nieopłacanie składki na FP nie powoduje negatywnych konsekwencji w zakresie ich prawa do zasiłku.

PRZYKŁAD 1

Przez część miesiąca

Pani Renata od 11 lutego 2013 r. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej. Składki na ubezpieczenia społeczne będzie opłacała od kwoty stanowiącej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia, gdyż w 2010 roku była wspólnikiem w spółce jawnej. Za luty składki na ubezpieczenia społeczne powinna opłacić od kwoty nie niższej niż 1432,16 zł (2227,80 zł : 28 dni x 18 dni). Od tej kwoty powinna być także naliczona składka na FP.

PRZYKŁAD 2

Rezygnacja ze zwolnienia

Pan Janusz od 1 października 2012 r. prowadzi działalność gospodarczą i spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru. Za marzec 2013 roku zamierza zadeklarować do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe kwotę 1600 zł. Jeśli tak postąpi, to za marzec będzie zobowiązany do opłacenia składki na FP.

PRZYKŁAD 3

Od następnego miesiąca

Pani Agnieszka od 2000 roku prowadzi działalność gospodarczą i opłaca za siebie składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. 4 lutego pani Agnieszka ukończyła 55 lat. W takim przypadku za luty powinna uregulować składkę na FP. Z kolei za marzec i kolejne miesiące składka na FP nie powinna już być opłacana.

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 71 ust. 1 pkt. 2d, art.104, art. 104b ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn.zm.).

Art. 18 ust. 9-10, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).