Firma w kłopotach finansowych może nie opłacać składek

W okresie spowolnienia gospodarczego i spadku zapotrzebowania na świadczone usługi przedsiębiorcy dążą do obniżenia obciążeń związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Znaczne koszty ponoszą opłacając co miesiąc składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Składki te mają obowiązek opłacać niezależnie od tego, czy działalność przynosi zysk czy też generuje stratę. Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek ubezpieczeń w stosunku do tej grupy osób istnieje bowiem w okresie od dnia rozpoczęcia do dnia zaprzestania wykonywania działalności. Wyjątek dotyczy okresu, na jaki wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Dlatego przedsiębiorca, który wie, że nie będzie osiągał przychodów wystarczających na pokrycie kosztów związanych z działalnością, może zawiesić działalność i wówczas za ten okres będzie zwolniony z opłacania składek.

Jednak możliwość zawieszenia działalności nie dotyczy wszystkich przedsiębiorców. Działalność może być tylko zawieszona przez przedsiębiorcę, który nie zatrudnia pracowników. Gdy ich zatrudnia, to nawet gdy pracownicy korzystają z urlopów wychowawczych czy też bezpłatnych, z zawieszenia skorzystać nie może.

Maksymalnie 2 lata

Zawieszenie działalności może nastąpić na okres od 30 dni do 24 miesięcy. Z tym że jeżeli okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej obejmuje wyłącznie pełny miesiąc luty danego roku kalendarzowego, za minimalny okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej przyjmuje się liczbę dni miesiąca lutego przypadającą w danym roku kalendarzowym.

Nie można więc zawiesić działalności na okres krótszy niż 30 dni (z zastrzeżeniem lutego) ani też dłuższy niż 24 miesiące. Okres zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej może być oznaczony w dniach, miesiącach albo miesiącach i dniach. Do obliczania okresu zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

Zakazy i uprawnienia

W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów. Jednak ustawa o swobodzie działalności gospodarczej szczegółowo określa, co może przedsiębiorca robić w tym okresie. I tak w okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca:

wma prawo wykonywać wszelkie czynności niezbędne do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów,

wma prawo przyjmować należności lub obowiązek regulować zobowiązania, powstałe przed data zawieszenia wykonywania działalności,

wma prawo zbywać własne środki trwałe i wyposażenie,

wma prawo albo obowiązek uczestniczyć w postępowaniach sądowych, postępowaniach podatkowych i administracyjnych związanych z działalnością gospodarczą wykonywaną przed zawieszeniem wykonywania działalności gospodarczej,

wwykonuje wszelkie obowiązki nakazane przepisami prawa,

wma prawo osiągać przychody finansowe, także z działalności prowadzonej przed zawieszeniem wykonywania działalności,

wmoże zostać poddany kontroli na zasadach przewidzianych dla przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą.

Potrzebny wniosek

Przedsiębiorca, który zamierza zawiesić działalność, nie składa do ZUS żadnych dokumentów. Informacja o zawieszeniu jest przekazywana przez organ ewidencyjny (urząd miasta lub gminy), do którego przedsiębiorca składa druk CEIDG-1. Zgłoszenie zawieszenia może być również złożone elektronicznie poprzez stronę www.ceidg.gov.pl.

Okres zawieszenia rozpoczyna się od dnia wskazanego we wniosku o wpis informacji o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej, nie wcześniej niż w dniu złożenia wniosku. Również po wznowieniu działalności gospodarczej ZUS uzyskuje informację z organu ewidencyjnego i na tej podstawie zgłasza przedsiębiorcę do ubezpieczeń jako płatnika i osobę ubezpieczoną (do ubezpieczeń, jakim ta osoba podlegała przed zawieszeniem).

Osoba prowadząca działalność powinna natomiast złożyć zgłoszenie do ubezpieczeń na druku ZUS ZUA (gdy podlega ubezpieczeniom społecznym) lub ZUS ZZA (gdy podlega tylko zdrowotnemu), jeśli w okresie zawieszenia wystąpiły zmiany skutkujące zmianą zasad podlegania ubezpieczeniom. [przykład 1]

Proporcjonalne zmniejszenie

Za miesiąc, w którym działalność została zawieszona, składki na ubezpieczenia społeczne powinny zostać opłacone od proporcjonalnie ustalonej podstawy wymiaru. W taki sam sposób należy obliczyć podstawę wymiaru, gdy działalność zostaje wznowiona w trakcie miesiąca. [przykład 2]

Dobrowolne przystąpienie

W okresie, w którym działalność została zawieszona, przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniom społecznym. W tym okresie może natomiast opłacać za siebie składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Nie może natomiast przystąpić do ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego.

Gdy zawieszenie trwa ponad 30 dni, to po wznowieniu prowadzenia działalności przedsiębiorca, który przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, będzie musiał podlegać temu ubezpieczeniu przez okres 90 dni, aby w przypadku choroby nabyć prawo do zasiłku chorobowego. Jeżeli zachoruje przed upływem tego okresu, nie otrzyma z ZUS zasiłku i za ten okres będzie musiał opłacić składki na ubezpieczenia społeczne w pełnej wysokości.

Jeśli przedsiębiorca prowadzący działalność na podstawie wpisu do ewidencji w okresie zawieszenia zdecyduje się na opłacanie składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, będzie musiał naliczać je od podstawy, jaka go obowiązuje, tj. od:

w60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek albo

w30 proc. minimalnego wynagrodzenia (gdy spełnia warunki określone w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Ubezpieczenie zdrowotne

Przedsiębiorca, który zawiesza działalność, nie podlega w tym okresie także ubezpieczeniu zdrowotnemu. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przedsiębiorcy (a także członków rodziny, których zgłosił on do tego ubezpieczenia) ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Wobec tego przedsiębiorca, który zawiesi działalność, po 30 dniach nie będzie objęty ochroną ubezpieczeniową. Wówczas w pierwszej kolejności do ubezpieczenia zdrowotnego powinien zostać zgłoszony jako członek rodziny (gdy nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego). [przykład 3]

Gdy osoba zawieszająca działalność nie może być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, bo np. jest osobą samotną lub współmałżonek nie ma swojego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, wówczas może zgłosić się do urzędu pracy jako osoba bezrobotna. Wtedy z tego tytułu będzie podlegała ubezpieczeniu zdrowotnemu, a składkę na ubezpieczenie zdrowotne będzie opłacał urząd pracy. Jeśli natomiast taka osoba nie chce rejestrować się jako osoba bezrobotna, a jednocześnie chce podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu, może zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z Narodowym Funduszem Zdrowia i opłacać za siebie składki na to ubezpieczenie. Składka na dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne jest wówczas opłacana od zadeklarowanej kwoty nie niższej jednak niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie. Składka za miesiące: styczeń, luty, marzec 2013 r. wynosi miesięcznie nie mniej niż 348,98 zł.

Po zawarciu umowy dobrowolnego ubezpieczenia przedsiębiorca powinien zgłosić się do ZUS na druku ZZA oraz ewentualnie zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków swojej rodziny na druku ZUS ZCNA.

PRZYKŁAD 1

Informacja o zmianie zasad

Anna K. od 1 września 2012 r. zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Przed zawieszeniem z działalności podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Od 1 stycznia 2013 r. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem wyższym od minimalnego. W sytuacji gdy zdecyduje się wznowienie prowadzenia działalności, powinna złożyć do ZUS zgłoszenie na druku ZUS ZZA - jeżeli z działalności będzie podlegała obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Oczywiście, gdy Anna K. z działalności będzie chciała przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to zgłoszenie musi przekazać na druku ZUS ZUA.

PRZYKŁAD 2

Ustalenie podstawy wymiaru

Józef D. od 2009 roku prowadzi działalność gospodarczą. Od 11 lutego 2013 r. chce zawiesić działalność. Jeśli tak się stanie, za luty składki na ubezpieczenia społeczne powinny zostać opłacone od kwoty nie niższej niż 795,64 zł (2227,80 zł : 28 dni x 10 dni).

PRZYKŁAD 3

Zgłoszenie członka rodziny

Jacek K. od 1 lutego 2013 r. zamierza zawiesić prowadzenie działalności gospodarczej. Żona Jacka K. jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę. W okresie zawieszenia działalności żona powinna zgłosić męża do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny. W tym celu pracodawca żony Jacka K. powinien złożyć druk ZUS ZCNA i zgłosić męża pracownicy do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny. Jeżeli Jacek K. w okresie zawieszenia działalności zarejestruje się jako osoba bezrobotna, to żona nie powinna go zgłaszać do ubezpieczenia zdrowotnego. Ubezpieczeniu zdrowotnemu będzie wówczas podlegał jako osoba bezrobotna. Po zakończeniu okresu zawieszenia wykonywania działalności Jacek K. znów będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu z działalności.

Andrzej Radzisław

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 36a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 220, poz. 1447 z późn. zm.).

Art. 5 pkt 3, art. 67 ust. 4, art. 68 ust. 4 pkt 1, art. 68 ust. 5, art. 79 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).