Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakiej sytuacji sprawując osobistą opiekę nad dzieckiem, można podjąć pracę na podstawie umowy-zlecenia

● Kiedy żona ma prawo do środków zgromadzonych przez męża na subkoncie

● Jak obliczyć składki od zlecenia osoby, która utraciła status studenta

● Czy organ rentowy może odmówić udzielenia informacji o składkach byłego męża

● Urodziłem się w styczniu 1949 r. Na początku 1999 r. zapisałem się do OFE. Dotychczas nie ubiegałem się o wcześniejszą emeryturę, W czerwcu br. ukończę powszechny wiek emerytalny i jeszcze w tym miesiącu chciałbym zgłosić wniosek o przyznanie emerytury. Czy rozpatrując ten wniosek, ZUS ustali mi również drugie świadczenie uwzględniające środki zgromadzone w OFE oraz na subkoncie?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Przepisy, które obowiązywały do końca stycznia 2014 r., przewidywały, że mężczyźni będący członkami OFE po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego będą mogli ubiegać się nie tylko o przyznanie emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lecz także o dożywotnią emeryturę kapitałową ustalaną ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS.

Ustawa z 6 grudnia 2013 r. reformująca system emerytalny uchyliła przepisy dotyczące dożywotnich emerytur kapitałowych, nie zmieniając jednocześnie zasady, zgodnie z którą prawo do okresowej emerytury kapitałowej przysługuje wyłącznie kobietom. W zamian za to wspomniana nowelizacja wprowadziła jednak nowe zasady obliczania emerytury z I filaru przysługującej z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Zmiana polega na tym, że do podstawy obliczenia tej emerytury mogą być obecnie wliczone już nie tylko składki na ubezpieczenie emerytalne (z uwzględnieniem ich waloryzacji) oraz zwaloryzowany kapitał początkowy, ale również środki zewidencjonowane na subkoncie.

Wśród tych ostatnich znajdują się również te przeniesione z OFE do ZUS (jednorazowo lub stopniowo przez 10 lat przed emeryturą w ramach tzw. suwaka bezpieczeństwa). Przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury ZUS uwzględni składki z konta i subkonta zewidencjonowane do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego będzie przysługiwała wypłata świadczenia.

Ustawa z 6 grudnia 2013 r. przewiduje jednak również przypadki, w których środki zewidencjonowane na subkoncie nie zasilą emerytury z I filaru przysługującej z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Dotyczy to kobiet spełniających warunki do uzyskania okresowej emerytury kapitałowej (która uwzględnia środki z subkonta), a także tych osób, które dla celów uzyskania wcześniejszej emerytury lub obliczenia jej w mieszanej wysokości zgłosiły wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE na dochody budżetu państwa.

W związku z tym, że jest pan mężczyzną urodzonym po 31 grudnia 1948 r., który nie ma ustalonych wcześniejszych uprawnień emerytalnych, przy obliczeniu emerytury przysługującej z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego ZUS uwzględni również kwotę środków zgromadzonych na subkoncie w ZUS (w tym również tych przeniesionych z OFE).

Podstawa prawna

Art. 6 i 9 ustawy z 6 grudnia 2013 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych (Dz.U. z 2013 r. poz. 1717).

Art. 17a ustawy z 21 listopada 2008r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. nr 228, poz. 1507 ze zm.).

Art. 25 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Z uwagi na sprawowanie osobistej opieki nad dwuletnią córką zawiesiłem działalność gospodarczą. Z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem ZUS zgłosił mnie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Czy podczas sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem mogę podjąć pracę na podstawie umowy-zlecenia i nadal podlegać ubezpieczeniom jako osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia, podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca. Sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem nie stanowi w takim przypadku tytułu do tych ubezpieczeń.

Należy przy tym dodać, że dla potrzeb ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego za osobę sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem uważa się osobę fizyczną sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem własnym lub swojego małżonka lub dzieckiem przysposobionym przez okres do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 5. roku życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wymaga osobistej opieki tej osoby przez okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia stanowi tytuł zarówno do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, jak i zdrowotnego. Oznacza to, że osoba sprawująca osobistą opiekę nad dzieckiem, która wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia, ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu podlega jako zleceniobiorca.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 17, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 6a ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Państwo X są w trakcie postępowania rozwodowego. Pani X zajmowała się domem, nigdy nie pracowała zawodowo. Ona i dzieci byli utrzymywani przez pana X, który dobrze zarabiał. Czy żona będzie miała prawo do jakiejś części środków ze składek na ubezpieczenia społeczne zgromadzonych przez męża w ZUS?

radca prawny

Z mocy prawa po zawarciu małżeństwa powstaje wspólność majątkowa, do której wchodzą przedmioty nabyte w trakcie małżeństwa, wspólnie lub przez jednego z małżonków. Do wspólności majątkowej wchodzą środki zgromadzone na rachunku otwartego funduszu emerytalnego (OFE) oraz te części składek emerytalnych OFE, które nie są bezpośrednio przekazywane do OFE, ale są ewidencjonowane na specjalnym subkoncie w ZUS. W razie rozwodu unieważnienia małżeństwa lub śmierci małżonka zarówno OFE, jak i ZUS dokonuje ich podziału.

W przypadku składek na subkoncie ZUS zasadą jest, że kwota składek, która powinna przypaść w udziale drugiemu małżonkowi, jest ewidencjonowana na jego koncie. W powyższym przypadku, gdy żona nigdy nie pracowała zawodowo i nie posiada subkonta w ZUS, zostanie ono dla niej utworzone. Reguły te będą miały jednak zastosowanie tylko w przypadku, gdy rozwód nastąpi nie później niż w dniu:

1) złożenia wniosku o emeryturę z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego lub wieku uprawniającego do przejścia na emeryturę częściową;

2) nabycia prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, jeśli nie było wymagane złożenie wniosku;

3) osiągnięcia wieku powszechnego wieku emerytalnego w przypadku osoby, która miała ustalone prawo do okresowej emerytury kapitałowej do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku.

Jak można zauważyć, ewentualny podział składek po rozwodzie dotyczy tylko części składek emerytalnych. Większa część składki emerytalnej, która nie jest przekazywana do OFE ani ewidencjonowana na wspomnianym wyżej subkoncie, nie ulega podziałowi po rozwodzie. Nie jest ona fizycznie gromadzona na koncie ubezpieczonego w ZUS, ewidencjonowana jest jedynie informacja o wysokości składek emerytalnych należnych (nie zawsze opłaconych). Pozostałe składki (na ubezpieczenie rentowe, chorobowe, wypadkowe i oczywiście zdrowotne) nie są również nigdzie gromadzone indywidualnie i nie podlegają podziałowi. Ich opłacanie podlega zasadzie ryzyka i opiera się na zasadzie możliwości skorzystania z określonych świadczeń, ale tylko w przypadku spełnienia ustawowych warunków.

Żona będzie miała więc prawo tylko do części środków zgromadzonych ze składki emerytalnej męża - zarówno tych fizycznie przekazanych do OFE, jak i zaewidencjonowanych na subkoncie w ZUS.

Podstawa prawna

Art. 40a i 40e ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 31 par. 2 pkt 3 i 4 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 788 ze zm.).

● Spółka z o.o. zawarła ze studentem, który nie ukończył 26 lat, umowę-zlecenie na okres od 1 maja 2014 r. do 31 maja2014 r. Zleceniobiorca został skreślony z listy studentów 15 maja 2014 r. i w związku z tym od tego dnia został zgłoszony z tytułu umowy-zlecenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Wynagrodzenie za wykonanie zlecenia zostało wypłacone zleceniobiorcy 31 maja 2014 r. Czy w takim przypadku składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne powinny być obliczone i opłacone od całego wynagrodzenia, czy też tylko od jego części należnej za okres, w którym zleceniobiorca podlegał tym ubezpieczeniom?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy powinna być ustalona proporcjonalnie do okresu podlegania tym ubezpieczeniom w maju 2014 r.

Osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, które są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami i nie ukończyły 26 lat, nie podlegają ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Nie dotyczy to jedynie osób świadczących pracę na podstawie umowy uaktywniającej, o której mowa w ustawie z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 ze zm.).

Zleceniobiorca, który traci statusu ucznia lub studenta bądź kończy 26 lat z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zostaje objęty obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym. Z uwagi na to, że obowiązek opłacania składek jest nierozerwalnie związany z obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom, jeżeli utrata statusu studenta lub ucznia bądź ukończenie 26. roku życia ma miejsce w trakcie miesiąca, uzasadnione jest przyjęcie, że składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za taki miesiąc powinny być obliczone od podstawy wymiaru ustalonej proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniom w tym miesiącu. Proporcjonalne ustalenie podstawy wymiaru składek następuje w ten sposób, że wynagrodzenie wypłacone zleceniobiorcy dzieli się przez liczbę dni danego miesiąca, a następnie mnoży przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom przez zleceniobiorcę w tym miesiącu.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 i 4a, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Była żona żąda od swojego byłego męża podwyższenia alimentów na ich wspólne dziecko. Przed sądem argumentuje, że osiąga on obecnie dużo większe dochody niż w chwili wydawania poprzedniego wyroku. Były mąż zaprzecza, twierdzi, że wynagrodzenie nie uległo zmianie. W związku z brakiem możliwości przesłuchania pracodawcy postanowiła więc zwrócić się do ZUS o udzielenie informacji, w jakiej wysokości składki są opłacane za byłego męża. Złożyła wniosek o udzielenie informacji do właściwego oddziału. ZUS odmówił udzielenia żądanej informacji. Czy postępowanie ZUS było prawidłowe?

radca prawny

Postępowanie ZUS było prawidłowe, była żona nie mogła uzyskać takich informacji. Informacja na temat danych zgromadzonych na koncie ubezpieczonego w ZUS nie może bowiem zostać udzielona wszystkim. Z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że do takiej informacji w zasadzie ma dostęp osoba, której ona dotyczy (ubezpieczony) oraz, co oczywiste, płatnik opłacający składki. Sam ubezpieczony może złożyć wniosek o jej udostępnienie zarówno ustnie, jak i pisemnie. Wniosek powinien zawierać imię i nazwisko oraz numer PESEL. W przypadku zgłoszenia dokonanego ustnie (np. bezpośrednio w jednostce terenowej) odpowiedź powinna być udzielona nie tylko ustnie, ale na żądanie ubezpieczonego także potwierdzona później pisemnie. Jeśli wniosek w tej sprawie zgłosi osoba trzecia, ZUS zobowiązany jest do odmowy udostępnienia takich danych. Nie jest również istotny cel, w jakim żądana informacja miałaby zostać wykorzystana. Dopuszczalne jest złożenie wniosku przez pełnomocnika. W takim przypadku wniosek nie będzie traktowany jak złożony przez osobę trzecią, lecz przez ubezpieczonego.

Przepisy dopuszczają ponadto udzielenie informacji o koncie ubezpieczonego różnym instytucjom - sądom, prokuratorom, organom kontroli skarbowej, organom podatkowym, komornikom sądowym, organom egzekucyjnym, Państwowej Inspekcji Pracy, Straży Granicznej, ośrodkom pomocy społecznej, powiatowym centrom pomocy rodzinie, Komisji Nadzoru Finansowego oraz wojewodzie i szefowi Urzędu do Spraw Cudzoziemców w zakresie prowadzonych postępowań dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta - w zakresie niezbędnym do realizacji świadczeń rodzinnych.

Podstawa prawna

Art. 50 ust. 3-10 i art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).