Na dobrowolną składkę można się zdecydować w trakcie choroby

Zasady podlegania ubezpieczeniu chorobowemu reguluje ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczenie to ma charakter obowiązkowy lub dobrowolny. Dobrowolnie podlegają mu m.in. osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Przy tym może być nim objęty tylko ten przedsiębiorca, dla którego ubezpieczenia emerytalne i rentowe są obowiązkowe.

Pomniejszenie należności

Jeżeli przedsiębiorca ma prawo do zasiłku chorobowego, to za okres choroby może dokonać pomniejszenia minimalnej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W okresie pobierania zasiłku od pełnej podstawy wymiaru jest zobowiązany opłacać za siebie składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Gdy jednak jest chory, ale do ubezpieczenia chorobowego nie przystąpił, to za ten miesiąc jest zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od pełnej podstawy wymiaru. Obowiązujące przepisy nie zawierają żadnych ograniczeń w zakresie terminu przystąpienia przez przedsiębiorcę do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. To on sam decyduje, czy do tego ubezpieczenia przystąpić i kiedy to zrobić.

Dopuszczalna jest sytuacja przystąpienia do tego ubezpieczenia w okresie choroby. Oczywiście gdy przedsiębiorca jest chory, a do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nie przystąpił, to nie powinien brać od lekarza zwolnienia i przesyłać go do ZUS, gdyż i tak zasiłek nie będzie mu wypłacony. Zasiłek będzie przysługiwał dopiero po okresie wyczekiwania, który wynosi 90 dni. Przed upływem tego okresu składki na ubezpieczenia społeczne z działalności powinny być opłacane od pełnej podstawy wymiaru. [przykład]

W praktyce z możliwości przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego w okresie choroby mogą skorzystać najczęściej osoby, które są wspólnikami w spółce cywilnej (jawnej, komandytowej, partnerskiej, w jednoosobowej spółce z o.o.) i samodzielnie przy działalności żadnych czynności nie wykonują, a spółka zatrudnia pracowników czy też zleceniobiorców. Wówczas taka działalność w okresie choroby wspólnika w dalszym ciągu jest w pełni prowadzona i ma on środki na opłacanie składek.

Z kolei osoby, które działalność prowadzą samodzielnie, gdy zachorują i jest to dłuższa choroba, też mogą z takiej możliwości skorzystać, muszą się jednak liczyć z tym, że świadczenie od ZUS otrzymają dopiero po 90 dniach podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, a wcześniej za 3 miesiące składki muszą opłacać, co może być utrudnione z uwagi na brak środków i chorobę.

Oczywiście gdy przedsiębiorca zachoruje i wie, że działalność nie będzie prowadzona przez dłuższy czas, może również ją zawiesić. Wówczas z działalności żadnych składek za siebie nie opłaca.

W dowolnym momencie

Do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorca może przystąpić, gdy rozpoczyna prowadzenie działalności lub w terminie późniejszym. Gdy działalność jest rozpoczynana, objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem tylko wówczas, gdy zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie złożone w terminie określonym ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych na dokonanie takiego zgłoszenia (tj. 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń).

Osoba prowadząca działalność może również do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przystąpić w późniejszym terminie. W tym celu należy najpierw wyrejestrować się z ubezpieczeń, składając formularz ZUS ZWUA, a następnie zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego na druku ZUS ZUA.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje:

wod dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z ubezpieczenia chorobowego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony,

wod pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na ubezpieczenie chorobowe; jeżeli jednak za część miesiąca został pobrany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następnego po dniu, za który zasiłek przysługuje,

wod dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom, tj. od dnia zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności.

Ubezpieczenie chorobowe ustanie także, gdy składki na ubezpieczenia społeczne zostaną opłacone w terminie, lecz w niepełnej wysokości. W uzasadnionych przypadkach ZUS na wniosek ubezpieczonego może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie i tym samym pozostanie danej osoby w ubezpieczeniu chorobowym. Zakończenie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego wskutek nieopłacenia w terminie składki należnej na to ubezpieczenie następuje z mocy ustawy. Dlatego też prowadzący działalność, który chce zachować ciągłość podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, powinien zwrócić szczególną uwagę na terminowe i w prawidłowej wysokości opłacanie składek.

Prawo do świadczeń

Osoba prowadząca działalność gospodarczą przystępuje do ubezpieczenia chorobowego, aby w przyszłości mogła nabyć prawo do świadczeń z tego ubezpieczenia, a więc m.in. zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego.

Jeżeli prowadzący działalność przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i ma wymagany okres podlegania temu ubezpieczeniu, w przypadku choroby będzie otrzymywał zasiłek chorobowy. Jest on wypłacany przez ZUS, a jego wysokość uzależniona jest od podstawy wymiaru, od której były opłacane składki.

Ważne

Zasiłek macierzyński i opiekuńczy przysługują bez okresu wyczekiwania. Natomiast prawo do zasiłku chorobowego (z ubezpieczenia chorobowego) przysługuje po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

W jakiej wysokości

Składka na ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia podstawy do kwoty trzydziestokrotności. Podstawa składki nie może być wyższa w danym miesiącu od kwoty 250 proc. przeciętnego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty trzydziestokrotności (od 1 stycznia 2014 r.). W 2014 r. ta maksymalna kwota wynosi 9365 zł miesięcznie.

Zadeklarowana kwota

W stosunku do osób prowadzących pozarolniczą działalność podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjętego do ustalenia kwoty trzydziestokrotności. W 2014 r. wynosi ona 2247,60zł. Natomiast dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia działalności podstawę stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia (w 2014 r. - 504 zł). Składki od tej preferencyjnej podstawy może opłacać osoba, która:

● w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziła innej pozarolniczej działalności,

● wykonuje działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywała w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres prowadzonej działalności gospodarczej.

Za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu.

PRZYKŁAD

Spółka cywilna

Pan Adam prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. Podlega z prowadzonej działalności obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Podczas wizyty u lekarza dowiedział się, że jest chory i jego leczenie może potrwać kilka miesięcy. Pan Adam może przystąpić z działalności do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Oczywiście przez pierwsze 90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu nie będzie mu przysługiwał zasiłek chorobowy. Natomiast gdy po upływie tego okresu otrzyma zwolnienie lekarskie, to ZUS będzie mu wypłacał zasiłek.

Andrzej Radzisław

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt. 5, art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1, art. 20 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442, z późn. zm.).

Art. 4 ust. 1 pkt. 2, ust. 3, ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).