Ubezpieczenia i świadczenia

● Czy ubezpieczony poniesie konsekwencje błędnego oświadczenia o przekroczeniu rocznej podstawy składek

RADA

● Dlaczego powołanie członka zarządu nie rodzi obowiązku ubezpieczeniowego

● Na kim spoczywa ciężar dowodu w postępowaniu o umorzenie składek

● Co decyduje o rodzaju pisma wniesionego do ZUS

● W 2013 r. byłam zatrudniona w dwóch zakładach pracy. Pomyłkowo złożyłam w jednym z nich oświadczenie o przekroczeniu w kwietniu 2013 r. rocznej podstawy wymiaru składek. Na jego podstawie pracodawca zaprzestał opłacać składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Obecnie ZUS wydał decyzję, z której wynika, że w kwietniu 2013 r. jednak nie nastąpiło przekroczenie limitu składek. W decyzji wskazano, że jestem zobowiązana do opłacenia składek za kwiecień 2013 r. Czy to rozstrzygnięcie jest prawidłowel

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Jeżeli do opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe jest zobowiązany więcej niż jeden płatnik, to sam ubezpieczony jest zobowiązany do zawiadomienia wszystkich płatników o przekroczeniu limitu rocznej podstawy wymiaru składek, która wynosi trzydziestokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Należy zachować jednak dużą ostrożność przy składaniu takiej informacji. W przypadku gdy ubezpieczony składając oświadczenie, poda informacje niezgodne ze stanem faktycznym, tak że powstanie zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, jest on zobowiązany do jego spłaty w całości. Przepisy nie uzależniają powstania odpowiedzialności od winy ubezpieczonego. Istotne jest jedynie to, czy w momencie złożenia oświadczenie ubezpieczonego było zgodne ze stanem faktycznym, a więc czy rzeczywiście nastąpiło przekroczenie rocznego ograniczenia podstawy wymiaru. Co więcej, ubezpieczony jest zobowiązany do zwrotu całości zadłużenia, zatem także tej części składek, która powinna być sfinansowana wcześniej przez pracodawcę.

Natomiast w sytuacji gdy ubezpieczony nie złożył oświadczenia o osiągnięciu rocznej podstawy i powstanie nadpłata składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ZUS podzieli nadpłacone składki i zwróci je płatnikom.

Podstawa prawna

Par. 9 i 10 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2236).

Art. 19 ust. 5 i 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

● Prowadzę sprawy kadrowe w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Ostatnio został powołany nowy członek zarządu i uchwałą wspólników przyznano mu wynagrodzenie 7 tys. zł. Jednak było to tylko powołanie, nie podpisano żadnych umów - ani zlecenia, ani o pracę. Czy to wynagrodzenie powinno być oskładkowanel

Marcin Nagórek

radca prawny

Jak wynika z art. 201 par. 4 kodeksu spółek handlowych, członek zarządu jest powoływany i odwoływany uchwałą wspólników, chyba że umowa spółki stanowi inaczej. Co jednak istotne, powołanie w skład zarządu spółki kapitałowej nie oznacza powstania stosunku pracy (por. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 listopada 2013 r., sygn. akt I PK 120/13). Powołanie nie może być jednak utożsamiane z powołaniem jako źródłem stosunku pracy, o którym stanowi art. 68 par. 1 kodeksu pracy (tak SN w wyroku z 14 lutego 2001 r., sygn. akt I PKN 258/00).

Orzecznictwo sądowe dostrzega jednak problem klasyfikacji sposobu świadczenia pracy przez członków zarządu, mając na względzie autonomiczność instytucji powołania na to stanowisko. I tak SN w wyroku z 12 maja 2011 r., sygn. akt II UK 20/11 wskazał, że ocena, czy z członkiem zarządu spółki handlowej została zawarta umowa o pracę przez dopuszczenie do jej wykonywania, zależy od okoliczności konkretnej sprawy w zakresie dotyczącym celów, do jakich zmierzały strony (czy zawarcie umowy nie stanowiło obejścia prawa) oraz zachowania elementów stosunku pracy, w tym w szczególności podporządkowania pracownika. Ważne jest więc ustalenie, czy strony określiły czas pracy i miejsce wykonywania czynności, podpisywanie listy obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania obowiązków i obowiązek wykonywania poleceń przełożonych.

Z kolei Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 21 maja 2014 r., sygn. akt III AUa 1475/13 wskazał m.in., że samo wykonywanie czynności i pobieranie za nie wynagrodzenia nie przesądza o charakterze umowy łączącej członka zarządu ze spółką. Zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego nie jest także skuteczne, jeżeli dotyczy osoby, która nie może być uznana za podmiot tego rodzaju ubezpieczenia, ponieważ nie świadczy pracy w ramach stosunku pracy i przez to nie można jej przypisać cech pracownika.

Analiza przepisów prawa oraz orzecznictwa skłania do wniosku, że podstawą pełnienia funkcji członka zarządu może być zarówno umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, jak i samo powołanie na to stanowisko.

W katalogu osób wymienionych w art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym nie wymieniono członka zarządu spółki pełniącego obowiązki na podstawie powołania. Należy więc stwierdzić, że jeśli jedyna więź łącząca członka zarządu ze spółką to akt powołania, obowiązek ubezpieczeniowy nie powstanie i składki nie muszą być odprowadzane. Dotyczy to również składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

Art. 201 par. 4 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.).

Art. 68 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

● Jakiś czas temu z powodów zdrowotnych musiałem zamknąć moją firmę. Uzyskuję bardzo małe dochody ze zleceń i nie mam z czego spłacić zaległości wobec ZUS, które obecnie wynoszą już 8 tys. zł. Zwróciłem się do ZUS o umorzenie tych długów, ale otrzymałem właśnie decyzję odmowną. W uzasadnieniu ZUS napisał, że nie wykazałem przesłanek umorzenia, i szczegółowo podał, iż nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, poza tym nie zachodzą inne ważne względy przemawiające za umorzeniem. Dodał, że uzyskuję pewne dochody ze zleceń i nie mam innych zaległości. Wcześniej w odpowiedzi na szczegółowe pytania ZUS napisałem tylko, że opłacanie składek pozbawi rodzinę możliwości utrzymania i pociągnie za sobą poważne skutki, ale nie dołączyłem żadnych zaświadczeń, np. o zasiłkach z pomocy społecznej i moich chorobach. Jak mogę podważyć decyzję ZUSl

Marcin Nagórek

radca prawny

Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność została szczegółowo zdefiniowana w ust. 3, a jej przesłanki związane są z bankructwem firmy, postępowaniem egzekucyjnym i upadłościowym. Zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami (tj. składki za przedsiębiorców prowadzących działalność) może być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady określa rozporządzenie ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z par. 3 ust. 1 tego rozporządzenia ZUS może umorzyć zaległe składki, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ miałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

wgdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

wponiesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

wprzewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzja o umorzeniu składek będzie więc zawsze decyzją uznaniową. ZUS jest jednak zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przepisach. Naczelny Sąd Administracyjny np. w orzeczeniu z 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3113/01, wskazał, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego powinno się znaleźć szczegółowe omówienie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Rozpatrując opisywaną sytuację, trzeba zauważyć, że przedsiębiorca nadal prowadzi działalność przynoszącą stałe dochody. Co prawda podał, że jego sytuacja życiowa jest trudna, ale nie przedstawił żadnych dowodów świadczących np. o korzystaniu z pomocy społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1294/09 podkreślił, że ciężar wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek (ciężar dowodu) spoczywa na stronie (przedsiębiorcy). Natomiast obowiązkiem organu, stosownie do zasady informowania wynikającej z art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego, jest wystąpienie do strony z wezwaniem do złożenia stosownych dokumentów. Skoro ZUS wzywał przedsiębiorcę do przedłożenia zarówno informacji, jak i dokumentów na potwierdzenie swojej sytuacji życiowej, a ten tego nie zrobił, to decyzja ZUS zapewne została wydana w sposób prawidłowy. Złożenie skargi na to orzeczenie prawdopodobnie nie przyniesie oczekiwanego rezultatu.

Podstawa prawna

Art. 28 ust. 2, 3, 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Par. 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365 ze zm.).

● W związku z wydaną decyzją przenoszącą na mnie odpowiedzialność za zobowiązania spółki cywilnej, w której byłam wspólniczką, wystąpiłam z wnioskiem do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek. Podkreśliłam, że tak naprawdę byłam wspólnikiem jedynie formalnie, na papierze, ale nie prowadziłam spraw spółki ani też nic nie wiedziałam o jej długach. Dowiedziałam się, że ZUS przekazał mój wniosek wraz z aktami do sądu, traktując go jako odwołanie od decyzji przenoszącej odpowiedzialność. Nie chciałam się odwoływać od decyzji, bo szkoda mi na to czasu, chcę jedynie umorzenia długu. Czy zakład mógł tak zrobićl Przecież wyraźnie zaznaczyłam, że jest to wniosek o umorzenie, a nie odwołanie.

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie, nie znając faktycznej treści wniosku, jak również teminu, w jakim został złożony. Należy pamiętać, że o charakterze pisma decyduje jego treść, a nie nazwa. Zakład mógł zatem, kierując się uzasadnieniem pisma, w którym wspólniczka wskazywała zarzuty przeciw treści wydanej decyzji, potraktować je jako odwołanie od tej właśnie decyzji. Samo zatytułowanie pisma nie świadczy o jego charakterze. Jeśli więc treść pisma wyraźnie wskazywała na wniosek o umorzenie, ZUS tak właśnie powinien pismo dłużniczki rozpoznać lub w razie wątpliwości podjąć próbę wyjaśnienia jej faktycznych intencji poprzez skierowanie pisemnego zapytania. Nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i zakwalifikowanie wniesionego przez dłużniczkę pisma niezgodnie z jego treścią może bowiem stanowić naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego. Niezależnie od tego, w przypadku skierowania sprawy do sądu, zainteresowana powinna podnieść swoje wątpliwości w toku postępowania sądowego. Co do zasady wniosek dłużniczki o umorzenie sąd powinien przekazać do rozpoznania właściwemu organowi. W tym przypadku właściwy do rozpoznania takiego żądania jest właśnie ZUS. Od decyzji w tej sprawie nie będzie jednak służyło odwołanie do sądu powszechnego, ale wniosek o ponowne rozpoznanie wniosku do prezesa ZUS. Jeśli również i kolejna decyzja w sprawie będzie niekorzystna, dłużniczka będzie miała prawo zaskarżyć ją do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Podstawa prawna

Art. 115 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm.).

Art. 28 i 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963).

Art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.).