Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy rejestracja kolejnej firmy po wykreśleniu poprzedniej nie pozbawi preferencyjnych składek

● Czy można złożyć jedno odwołanie od dwóch decyzji ZUS

● W jakich przypadkach wdowa nie otrzyma renty po zmarłym mężu

● Od czego zależy wysokość świadczenia przedemerytalnego

● ZUS odmówił mi prawa do renty socjalnej. Oparł swoją decyzję na orzeczeniu komisji lekarskiej ZUS stwierdzającym, że nie jestem całkowicie niezdolny do pracy. Odwołałem się od tej decyzji, bo uważam, że badanie prowadzone przez lekarzy ZUS było powierzchowne i opierało się na nieaktualnej dokumentacji medycznej. Wiem, że sąd w takiej sytuacji powoła biegłego lekarza, aby ustalić, czy jestem całkowicie niezdolny do pracy. Jeżeli opinia będzie dla mnie korzystna, to czy ZUS może ją zakwestionować? I co w przypadku, gdyby była dla mnie niepomyślna - czy mogę wnioskować o kolejną?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

W obydwu przypadkach odpowiedź jest twierdząca. Prawo do renty socjalnej przysługuje osobie, która jest pełnoletnia oraz całkowicie niezdolna do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18. roku życia, w trakcie nauki w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia, w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Świadczenie to ma charakter zabezpieczający, jego celem jest rekompensata braku możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego z tego powodu, że całkowita niezdolność do pracy powstała, zanim ubezpieczony wszedł w ogóle na rynek pracy. ZUS, wydając decyzję, opiera się na orzeczeniu lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej.

W przypadku decyzji odmownej stronie przysługuje oczywiście prawo do jej zaskarżenia. W toku postępowania sąd powinien dopuścić dowód z opinii biegłego lekarza (specjalność zależy od rodzaju schorzenia), aby ustalić, czy odwołujący jest całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej i czy wobec tego zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie prawa do renty. Jeśli biegli sądowi uznają ubezpieczonego za całkowicie niezdolnego do pracy, ZUS może oczywiście taką opinię zakwestionować, o ile lekarz orzecznik uzna za zasadne wniesienie zarzutów. Nie oznacza to, że organ rentowy zrobi tak w przypadku każdej opinii biegłego. Gdy np. lekarz orzecznik podzieli stanowisko biegłych sądowych, ZUS raczej nie zaskarży wydanego w sprawie wyroku.

Jeżeli natomiast biegły, podobnie jak ZUS, stwierdzi, że ubezpieczony nie jest całkowicie niezdolny do pracy, ma on prawo wnieść do opinii zastrzeżenia. Najczęściej na skutek tych zastrzeżeń biegły uzupełnia swoją opinię i odnosi się do zarzutów. Nie stoi to na przeszkodzie, aby złożyć wniosek o powołanie innego biegłego, o ile zastrzeżenia do poprzedniej opinii są rzeczywiście uzasadnione. Do decyzji sądu należy, czy taki wniosek uwzględni.

Trzeba jednak wiedzieć, że ponowne dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego jest możliwe jedynie w wyjątkowych wypadkach. Jak wskazywał Sąd Najwyższy w postanowieniu z 3 września 2009 r., sygn. akt I UK 91/08, potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony. Sąd nie jest bowiem zobowiązany do dopuszczenia dowodu z kolejnych biegłych w każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla którejkolwiek ze stron (tak SN w wyroku z 15 listopada 2001 r., sygn. akt II UKN 604/00). Odmienne stanowisko oznaczałoby, że należy przeprowadzić dowód z wszystkich możliwych biegłych, aby się upewnić, czy niektórzy z nich nie byliby takiego zdania jak strona, która o przeprowadzenie tego dowodu występowała.

©?

Podstawa prawna

Art. 4 ust. 1 ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 282 ze zm.).

Art. 12 ust. 1-3, art. 13, art. 14 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.).

● Trzy lata temu zarejestrowałem firmę. Nie wykonałem jednak żadnych usług, bo nie dostałem w banku pożyczki na rozwój biznesu i ostatecznie wykreśliłem ją z ewidencji. Teraz znów chcę założyć firmę, tym razem mam środki finansowe na jej rozkręcenie. Czy będę mógł skorzystać z preferencyjnych składek ZUS? Słyszałem, że warunkiem jest to, aby w ostatnich pięciu latach nie prowadziło się działalności gospodarczej. Szczególnie zależałoby mi na obniżeniu składki zdrowotnej, bo wynosi ona chyba aż 300 zł.

Marcin Nagórek

radca prawny

W takiej sytuacji możliwe będzie skorzystanie z preferencyjnych, niższych stawek ZUS, mimo że rejestracja kolejnej firmy będzie miała miejsce przed upływem pięciu lat od wyrejestrowania poprzedniej.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) pozwala przedsiębiorcy przez pierwsze 24 miesiące prowadzenia działalności gospodarczej na opłacanie składek od podstawy ich wymiaru wynoszącej 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Jedną z okoliczności wykluczających możliwość skorzystania z opłacania niższych stawek jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w ciągu poprzednich 60 miesięcy. W opisywanej sytuacji działalność została jedynie zarejestrowana przez przedsiębiorcę trzy lata temu, nie wykonywał jednak w jej ramach żadnych czynności.

Także w orzecznictwie sądowym podjęcie działalności utożsamiane jest przede wszystkim z faktycznym rozpoczęciem jej wykonywania. Wskazuje się ponadto, że samo istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o rzeczywistym prowadzeniu tej działalności. Zarówno wpis, jak i jego wykreślenie nie mają znaczenia prawnego dla oceny posiadania statusu przedsiębiorcy, gdyż jego istnienie zależy od prowadzenia działalności gospodarczej (por. wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2000 r., sygn. akt II UKN 568/99). Nie ulega więc wątpliwości, że czytelnik będzie miał prawo do preferencyjnych składek na ogólnych zasadach.

Oznacza to, że w 2016 r. będzie musiał przekazywać do ZUS jako składki na ubezpieczenie społeczne kwotę 176,33 zł (wliczając w to nieobowiązkowe ubezpieczenie chorobowe). Oprócz tych należności będzie miał obowiązek opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 288,95 zł. Jest to jednak kwota obliczana od innej podstawy, która już nie ulega preferencyjnemu obniżeniu przez pierwsze miesiące prowadzenia firmy. Nowy przedsiębiorca będzie więc płacił taką samą stawkę jak ten prowadzący biznes już kilka lat. Nie ma możliwości jej zmniejszenia. Łącznie składki wyniosą więc 465,28 zł. ©?

Podstawa prawna

Art. 18a ust. 1 i ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● ZUS wyłączył mnie z ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę, którą zawarłam z moim pracodawcą na krótko przed tym, jak zorientowałam się, że jestem w ciąży. Otrzymałam dwie decyzje - o wyłączeniu z ubezpieczeń oraz odmawiającą mi prawa do zasiłku chorobowego. Chcę odwołać się od obu decyzji. Czy mogę to zrobić w jednym piśmie?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem odwołanie od decyzji ZUS pełni funkcję pozwu. W przypadku tych decyzji różna będzie właściwość rzeczowa sądu - spór o podleganie ubezpieczeniom społecznym rozstrzygnie sąd okręgowy, a o prawie do zasiłku - sąd rejonowy. Tym samym nie można dochodzić jednym pozwem obu roszczeń przeciwko ZUS.

W praktyce jednak często odwołania dotyczą kilku decyzji ZUS. Wyrok wydany w takiej sprawie przez sąd okręgowy z pewnością nie jest nieważny, ponieważ zgodnie z art. 379 pkt 6 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) nieważność postępowania zachodzi, jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu. Samo więc naruszenie przepisów określających spór o zasiłek jako właściwość sądów rejonowych, jak się wydaje, w tym przypadku nie miałoby istotnego znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia.

Bezpieczniej byłoby jednak złożyć dwa odrębne odwołania - jedno do sądu okręgowego, a drugie do rejonowego. W tym skierowanym do sądu rejonowego można zawrzeć wniosek o przekazanie sprawy sądowi okręgowemu na podstawie art. 205 k.p.c. Ubezpieczony powinien wskazać, że między obiema zaskarżonymi decyzjami zachodzi związek. W tej sytuacji niewątpliwą korzyść dla odwołującej się stanowiłby krótszy czas oczekiwania na rozstrzygnięcie. Gdyby sprawę o zasiłek chorobowy rozpoznawał sąd rejonowy, postępowanie to prawdopodobnie podlegałoby zawieszeniu do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sądu okręgowego. Następnie orzeczenie sądu rejonowego również musiałoby się uprawomocnić.

Podstawa prawna

Art. 191, art. 205, art. 219 i art. 477⁸ par. 1 i 2 pkt 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.).

● Dostałam z ZUS decyzję odmawiającą prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu. W decyzji ZUS napisał, że mąż nie miał ustalonego prawa do emerytury, renty ani innego świadczenia określonego ustawą i nie spełniał warunków do przyznania jednego z tych świadczeń, gdyż w ostatnich 10 latach przed śmiercią okresy składkowe i nieskładkowe zmarłego wyniosły łącznie dwa lata zamiast wymaganych pięciu. Czy w tej sytuacji wnoszenie odwołania w ogóle ma sens?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Odwołanie można wnieść zawsze, ale w sytuacji gdy wnioskodawczyni nie może zakwestionować skutecznie ustaleń organu, prawdopodobnie zostanie ono oddalone. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Renta rodzinna jest świadczeniem niejako pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej - członkom rodziny osoby zmarłej, dlatego w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do świadczenia wnioskodawcy. Jeśli jest bezsporne, że zmarły w chwili śmierci nie miał ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy ani emerytury, nie pobierał zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego ani nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, organ ma ustalić, czy spełniał on warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Warunki, które należy spełnić, aby uzyskać prawo do świadczeń, zostały określone ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli np. w sprawie nabycia renty organ rentowy uzna, że nie zostały udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe w wysokości 25 lat dla mężczyzn bądź nie został spełniony warunek posiadania co najmniej pięciu lat okresów składkowych i nieskładkowych przypadających w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgonem, nie ma podstaw do przyznania świadczenia wnioskodawcy. Renta rodzinna nie jest bowiem świadczeniem, które przysługuje bezwarunkowo w każdym przypadku śmierci współmałżonka lub ojca. ©?

Podstawa prawna

Art. 57 ust. 1, art. 58 ust. 1 pkt 5 i ust. 2, art. 65 ust. 1 i 2, art. 66 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.).

● Na początku roku złożyłem w ZUS wniosek o przyznanie prawa do świadczenia przedemerytalnego. Do wniosku dołączyłem też dokumenty przedstawiające przebieg mojego zatrudnienia. ZUS przyznał mi prawo do tego świadczenia. Obecnie odnalazłem w archiwum dokumentację płacową dotyczącą lat dziewięćdziesiątych, kiedy osiągałem wysokie zarobki. Po złożeniu tych dokumentów w ZUS otrzymałem odpowiedź, że nie mają wpływu na wysokość mojego świadczenia. Czy ZUS ma rację?

Stanisław Żółkiewski

radca prawny

O ile warunki nabycia prawa do świadczenia przedemerytalnego są dość złożone, to sposób ustalenia jego wysokości jest bardzo prosty. Świadczenie to zasadniczo przysługuje wszystkim uprawnionym w jednakowej kwocie, na której wysokość nie mają wpływu staż pracy, wysokość kapitału początkowego lub wysokość odprowadzonych składek na ubezpieczenia społeczne. Od 1 marca 2016 r. wysokość świadczenia przedemerytalnego wynosi 1029,86 zł. Świadczenie to podlega okresowej waloryzacji, która przeprowadzana jest na zasadach i w terminach przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, tj. raz w roku, począwszy od 1 marca. Odnaleziona dokumentacja pracownicza może natomiast stanowić podstawę do przeliczenia kapitału początkowego, a w rezultacie będzie przekładać się na wysokość emerytury po nabyciu prawa do tego świadczenia.

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170 ze zm.).