Poradnia ubezpieczeniowa

Prowadzę firmę usługową w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. Niedługo urodzę dziecko. Czy w okresie urlopu macierzyńskiego i pobierania zasiłku nadal trzeba płacić składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne?

Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które prowadzą poza rolniczą działalność gospodarczą, a także przebywają na urlopach wychowawczych lub pobierają zasiłek macierzyński. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przedsiębiorcy spełniający jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom z tego tytułu. Osoby takie mogą jednak dobrowolnie – na swój wniosek – być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów.

Istota tego przepisu została precyzyjnie wykazana w wyroku Sądu Rejonowego w Warszawie z 14 kwietnia 2016 r. (sygn. akt VII U 547/17). W orzeczeniu tym podkreślono, że przedmiotowa regulacja „stanowi wyraz objęcia z mocy prawa w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Zmienia ona tytuł ubezpieczenia, jakim jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, wyłącznie na okres pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Po upływie tego okresu osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ponownie zostaje objęta tym tytułem ubezpieczenia, ponieważ zmiana tytułu ubezpieczenia na wynikający z pobierania zasiłku macierzyńskiego (lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego) ma charakter czasowy i wynika nie z woli osoby ubezpieczonej, a treści przepisów prawa”.

Trzeba podkreślić, że osoby prowadzące działalność nie przebywają na urlopie macierzyńskim, bo ten przysługuje pracownikom. Przedsiębiorca pobiera zasiłek tak jak pracownik, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby w tym czasie kontynuował prowadzenie działalności.

Różnica między prowadzeniem działalności a jej zawieszeniem na czas pobierania zasiłku zawiera się w obowiązku opłacania składki zdrowotnej. W pierwszym przypadku konieczne będzie jej odprowadzanie, zaś w drugim – nie. W obu przypadkach składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe sfinansuje budżet państwa, zaś składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe się nie opłaca.©℗

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.)

Uległem wypadkowi w pracy. Uzyskałem z ZUS jednorazowe odszkodowanie, ale to tak niska kwota, że złożyłem odwołanie od decyzji. Postępowanie przed sądem trwa już 1,5 roku. Czy jest możliwe zwiększenie uszczerbku na zdrowiu przez sąd wraz z przyznaniem odsetek od tego zwiększenia?

Przyznanie lub odmowa przyznania jednorazowego odszkodowania oraz ustalenie jego wysokości następuje w drodze decyzji ZUS. W opisywanej sytuacji sporny jest procent uszczerbku na zdrowiu, od którego oblicza się jednorazowe odszkodowania. Ubezpieczony ma możliwość kwestionowania tej okoliczności przed sądem, żądając przede wszystkim przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego. Należy przy tym podkreślić, że sąd nie ma obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego z urzędu, a odrębny charakter postępowania nie wyłącza zasady kontradyktoryjności w tych sprawach, w tym ciężaru dowodzenia swych twierdzeń przez ubezpieczonego i pozwany organ (por. np. wyroki Sądu Najwyższego z 11 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 269/10 oraz z 9 sierpnia 2011 r., sygn. akt. I UK 52/11). Kluczowa jest zatem inicjatywa zainteresowanego.

Przyznanie odsetek od tak zwiększonego odszkodowania wymaga odmiennej oceny. Należy mieć na uwadze specyficzny charakter postępowania ZUS i systemu odwoławczego. Jak bowiem podkreślono w wyroku Sądu Najwyższego z 19 września 2017 r., sygn. akt II UK 413/16, przed sądem ubezpieczony może żądać tylko korekty stanowiska przedstawionego w decyzji ZUS, lecz tylko w odniesieniu do przedmiotu sporu objętego tą decyzją. SN podkreślił, że ubezpieczony nie może żądać czegoś, o czym ZUS nie decydował. W innym orzeczeniu wskazał zaś, że odwołanie wnoszone od decyzji nie ma charakteru samodzielnego żądania, a jeżeli takie zostanie zgłoszone, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania ZUS.

Tak też postąpił Sąd Rejonowy w Warszawie w wyroku z 19 lutego 2014 r., sygn. akt VI U 81/13. Sąd zmienił orzeczenia ZUS, zwiększając ubezpieczonej poziom jednorazowego odszkodowania, jednocześnie przekazując żądanie odsetek do ZUS. ZUS powinien wydać odrębną decyzję o odsetkach, którą także będzie można zaskarżyć. ©℗

Podstawa prawna

Art. 47710 par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1360 ze zm.).

Art. 11–12 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1376 ze zm.).

Jestem spadkobiercą mojej babci, która prowadziła działalność gospodarczą. Nabyłem spadek z dobrodziejstwem inwentarza, w tym nieruchomość wartą ok. 150 tys. zł. ZUS wydał jednak decyzję o mojej odpowiedzialności jako spadkobiercy na ok. 10 tys. Czy słusznie?

Zgodnie z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych do należności z tytułu składek stosuje się przepisy ordynacji podatkowej. W art. 97 par. 1 ordynacji postanowiono, że spadkobiercy podatnika, z zastrzeżeniem par. 2, przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa majątkowe i obowiązki spadkodawcy. Na mocy zaś art. 98 par. 1 do odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe spadkodawcy stosuje się przepisy kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) o przyjęciu i odrzuceniu spadku oraz o odpowiedzialności za długi spadkowe. Natomiast z art. 100 par. 1 ordynacji wynika, że organ podatkowy (w przypadku składek – ZUS) orzeka w jednej decyzji o zakresie odpowiedzialności lub uprawnień poszczególnych spadkobierców na podstawie decyzji ostatecznych wydanych wobec spadkodawcy oraz jego zobowiązań wynikających z prawidłowych deklaracji. Co istotne, w decyzji o odpowiedzialności za długi spadkowe konieczne jest określenie zakresu tej odpowiedzialności. Przy przyjęciu, że spadkobiercy nabyli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ich odpowiedzialność powinna zostać określona w sentencji decyzji jako odpowiedzialność ograniczona do wartości stanu czynnego spadku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 294/17).

Z kolei art. 1031 par. 2 k.c. stanowi, że w razie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. Ograniczenia tego się nie stosuje, jeżeli spadkobierca podstępnie pominął w wykazie inwentarza lub podstępnie nie podał do spisu inwentarza przedmiotów należących do spadku lub przedmiotów zapisów windykacyjnych albo podstępnie uwzględnił w wykazie inwentarza lub podstępnie podał do spisu inwentarza nieistniejące długi. Warto w tym miejscu odnotować stanowisko Sądu Najwyższego z postanowienia z 16 lipca 2013 r., sygn. akt I UK 144/13, gdzie podkreślono, że ZUS jako wierzyciel spadkodawcy po przejęciu po nim spadku z dobrodziejstwem inwentarza może egzekwować z majątku osobistego spadkobiercy z ograniczeniem do wysokości stanu czynnego spadku.

Decyzja ZUS w opisywanej sytuacji wydaje się być uzasadniona. W zbliżonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy w Gliwicach w wyroku z 18 lipca 2018 r., sygn. akt IX U 352/18, uznał, że decyzja ZUS była zasadna, a stan czynny spadku znacznie przewyższał wysokość zobowiązań składkowych.©℗

Podstawa prawna

Art. 97 par. 1, art. 98 par. 1, art. 100 par. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.).

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).

Art. 1031 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025 ze zm.).

Jestem wspólnikiem spółki jawnej. Na wniosek ZUS sąd na moim mieszkaniu wpisał hipotekę za długi składkowe tej spółki na 100 tys. zł. Uważam, że niesłusznie, bo spółka wpłacała ostatnio pewne kwoty do ZUS i dług się zmniejszał, a więc hipoteka powinno być niższa. Czy można odwołać się od wpisu i żądać zmniejszenia hipoteki o te wpłaty?

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy, do czego była zobowiązana spółka jawna. Natomiast zgodnie z art. 115 par. 1 ordynacji podatkowej (stosowanego także do zobowiązań składkowych) wspólnicy spółki jawnej odpowiadają solidarnie ze spółką i z pozostałymi wspólnikami całym swoim majątkiem za zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Nie ulega więc wątpliwości, że wspólnik spółki jawnej może zostać obciążony odpowiedzialnością za długi składki.

Na uwagę zasługują także m.in. art. 109 ust. 1 i art. 110 pkt 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wynika z nich, że wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Można ją uzyskać także na podstawie decyzji administracyjnej, o ile przepisy szczególne tak stanowią, chociażby decyzja nie była ostateczna. W art. 35 par. 2 pkt 1 ordynacji postanowiono, że podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Taki zaś status posiada wspólnik spółki jawnej.

Szczególne znaczenie ma art. 6268 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 1101 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wynika z nich, że rozpoznając wniosek o wpis, sąd bada jedynie treść i formę wniosku dołączonych do wniosku dokumentów oraz treść księgi wieczystej. W orzecznictwie sądowym akcentuje się wyraźnie, że zakres kognicji sądu rozpoznającego wniosek o wpis obejmuje badanie jedynie wniosku dołączonych do niego dokumentów oraz treści księgi wieczystej. Oznacza to, że wyłączone jest zarówno badanie przez sąd dokumentów innych niż dołączone do wniosku, jak i okoliczności, które nie wynikają z wniosku (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 marca 2015 r., sygn. akt II CSK 281/14).

Warto też odnotować wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 lutego 2017 r., sygn. akt IV Ca 2250/16, wydany w zbliżonym stanie faktycznym. Sąd pokreślił, że w postępowaniu o wpis hipoteki przymusowej do księgi wieczystej nie bada się, czy i w jakim zakresie spełniono świadczenie objęte tytułem wykonawczym. Tego rodzaju okoliczności mogą być natomiast przedmiotem dociekań w toku postępowania administracyjnego dotyczącego decyzji stanowiącej podstawę wpisu lub w procesie cywilnym o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Zaznaczył ponadto, że w postępowaniu o wpis hipoteki sąd nie rozstrzyga sporów o istnienie zadłużenia lub jego wysokość. W konsekwencji uznano, że nie ma podstaw, aby sąd zmniejszał wpis hipoteczny o kwoty wpłacone już do ZUS.

Podsumowując, należy stwierdzić, że wskazane argumenty nie mogą prowadzić do obniżenia hipoteki.©℗

Podstawa prawna

Art. 109 ust. 1, art. 110 pkt 3, art. 1101 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1916).

Art. 35 par. 2 pkt 1, art. 115 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 800 ze zm.).

Art. 628 par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1360 ze zm.).