Kiedy nauczyciel może otrzymać świadczenie kompensacyjne

Jednym z warunków wymaganych do przyznania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego jest ukończenie odpowiedniego wieku. Ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych uzależnia ten wiek od tego, w którym roku kalendarzowym zostanie on osiągnięty. Świadczenie przysługuje w jednakowym dla kobiet i mężczyzn wieku – 55 lat, jeśli ukończą go w latach 2009–2014. W kolejnych latach wiek emerytalny jest zróżnicowany dla obu płci. Nauczyciele, którzy do końca 2032 roku nie ukończą wieku 59 lat w przypadku kobiet i 64 lat w przypadku mężczyzn, nie uzyskają nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

Z pytania wynika, że urodził się pan w 1959 r., co oznacza, że wiek 55 lat ukończy pan w 2014 r. W przypadku spełnienia pozostałych warunków do uzyskania świadczenia kompensacyjnego nie będzie przeszkód, by ZUS przyznał to świadczenie.

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne mogą uzyskać jedynie nauczyciele w rozumieniu ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Ustawa ta nie odwołuje się w tym zakresie do Karty Nauczyciela. Utworzony został odrębny katalog osób uprawnionych. Jest on zawężony do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych zatrudnionych w:

● publicznych i niepublicznych przedszkolach,

● szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,

● publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego,

● młodzieżowych ośrodkach wychowawczych,

● młodzieżowych ośrodkach socjoterapii,

● specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych,

● specjalnych ośrodkach wychowawczych dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania,

● ośrodkach umożliwiających dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki,

● placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.

Świadczenia kompensacyjnego nie mogą wiec otrzymać m.in. nauczyciele mianowani lub dyplomowani zatrudnieni na stanowiskach wymagających kwalifikacji pedagogicznych w urzędach organów administracji rządowej, kuratoriach oświaty, w Centralnej Komisji Egzaminacyjnej oraz okręgowych komisjach egzaminacyjnych. Osoby te, jako wymienione w art. 1 Karty Nauczyciela, mogą nabyć uprawnienia emerytalne przewidziane w tej ustawie.

Jednym z warunków wymaganych do przyznania świadczenia kompensacyjnego jest rozwiązanie przez nauczyciela stosunku pracy. Ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych nie precyzuje, czy chodzi o rozwiązanie jakiegokolwiek stosunku pracy, czy też konieczne jest rozwiązanie wyłącznie stosunku pracy nauczycielskiej. Z konstrukcji jej przepisów można jednak wywnioskować, iż prawo do świadczenia może uzyskać jedynie nauczyciel, a więc osoba, która ostatnio przed zgłoszeniem wniosku wykonywała pracę nauczycielską. Za przyjęciem takiej interpretacji przepisów przemawia również art. 4 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym nauczycielom spełniającym warunki dotyczące wieku oraz stażu ubezpieczeniowego i stażu pracy nauczycielskiej świadczenie przysługuje również w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy w okolicznościach określonych w art. 20 ust. 1, 5c i 7 Karty Nauczyciela. Zamieszczenie przez ustawodawcę takiego przepisu oznacza również, że co do zasady stosunek pracy nauczycielskiej musi zostać rozwiązany na wniosek nauczyciela, ale świadczenie kompensacyjne będzie również przysługiwało w przypadku, gdy stosunek ten ustanie z inicjatywy dyrektora szkoły z powodu całkowitej lub częściowej jej likwidacji albo w razie zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć. Prawo do świadczenia będzie mógł również nabyć nauczyciel, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu okresu pozostawania w tzw. stanie nieczynnym (np. z powodu częściowej likwidacji lub zmian organizacyjnych w szkole) lub w razie wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy przed upływem stanu nieczynnego.

Do uzyskania wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnym charakterze (przysługującej na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze) wystarczy udowodnienie 25 lat składkowych i nieskładkowych w przypadku mężczyzn, w tym 15 lat pracy nauczycielskiej. Zaostrzone są jednak inne warunki uzyskania tego świadczenia – wiek emerytalny w przypadku mężczyzn wynosi 60 lat, a praca nauczycielska musi być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Dla osób urodzonych po 1948 roku dużym ograniczeniem jest wymóg spełnienia warunków do końca 2008 roku.

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może być zaś przyznane już po ukończeniu przez mężczyznę 55 lat, ale konieczne jest udowodnienie co najmniej 30-letniego okresu składkowego i nieskładkowego, w tym przynajmniej 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej w placówkach oświaty wymienionych w ustawie o świadczeniach kompensacyjnych, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć.

Ustalając wymagany 30-letni staż ubezpieczeniowy, ZUS zalicza wszystkie okresy składkowe i nieskładkowe wymienione w ustawie o emeryturach i rentach z FUS, a więc np. okresy pozostawania w stosunku pracy, wykonywania umowy zlecenia, pracy nakładczej, działalności gospodarczej. Przy ustalaniu stażu ubezpieczeniowego stosowana jest ogólna zasada, że okresy nieskładkowe podlegają uwzględnieniu w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Z pytania wynika, że może pan udowodnić 21 lat składkowych oraz 9 lat nieskładkowych. Oznacza to, że uwzględniając okresy nieskładkowe, ZUS ograniczy je do 1/3 składkowych, tj. uwzględni tylko 7 lat tych okresów. W związku z tym obecnie nie ma pan 30-letniego stażu ubezpieczeniowego, a jedynie 28 lat. Obecnie ma pan jedynie 15 lat pracy nauczycielskiej, a do przyznania świadczenia kompensacyjnego wymagany jest 20-letni okres wykonywania takiej pracy.

Prawo do świadczenia kompensacyjnego ulega zawieszeniu w razie podjęcia przez uprawnionego pracy w jednostkach, o których mowa w art. 1 Karty Nauczyciela, bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu. Użyte w ustawie o świadczeniach kompensacyjnych sformułowanie praca w jednostkach sugeruje, iż chodzi o każde zatrudnienie w tych placówkach, a nie tylko pracę nauczycielską. Tak więc osoby, które nabywają prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego i chcą pobierać to świadczenie, nie mogą podejmować ponownie jakiegokolwiek zatrudnienia w szkole i innych jednostkach wymienionych w Karcie Nauczyciela.

Należy natomiast podkreślić, że możliwe jest pobieranie świadczenia kompensacyjnego w razie podjęcia innej działalności zarobkowej niż praca w placówkach wymienionych w Karcie Nauczyciela. Jeśli jednak jest to działalność podlegająca obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (np. zatrudnienie w ramach stosunku pracy czy też umowy zlecenia) lub uzyskiwane są przychody z tytułu służby (pełnionej m.in. w Wojsku Polskim, Policji, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej), przychód ten nie może przekroczyć określonych przepisami progów zarobkowych. Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne ulega w takiej sytuacji zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Jeśli więc przychód ze wspomnianej działalności zarobkowej nie przekracza 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (obecnie 2230 zł), świadczenie kompensacyjne wypłacane jest w pełnej wysokości. W przypadku gdy osiągnięty przychód przekracza ten próg, ale nie przekracza 130 proc. tego wynagrodzenia (obecnie 4141,30 zł), świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego progu, nie więcej jednak niż o maksymalną kwotę zmniejszenia przewidzianego dla emerytury (obecnie 467,09 zł). Jeśli natomiast przychód przekracza 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS zawiesza prawo do świadczenia kompensacyjnego.