Jak wliczać premie i nagrody do podstawy wymiaru zasiłku

Kwota zasiłku, którą pracownik otrzyma za czas choroby, macierzyństwa lub sprawowania opieki, uzależniona jest od przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, wypłaconego mu za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do tych świadczeń. Należy jednak pamiętać, że nie wszystkie składniki wynagrodzenia uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłków. Decydują o tym przepisy ustawowe oraz płacowe obowiązujące u pracodawcy.

Za wynagrodzenie uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłków (chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego) uważa się przychód pracownika (stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe) po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe (łącznie 13,71 proc.), finansowanych ze środków pracownika.

Wynagrodzeniem pracownika uwzględnianym w podstawie wymiaru zasiłków jest także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, za dodatkowo przepracowany czas lub dodatkowo wykonaną pracę. W podstawie wymiaru zasiłków uwzględnia się również wynagrodzenie za godziny nadliczbowe w kwocie faktycznie wypłaconej.

W podstawie wymiaru zasiłków można uwzględnić premie, dodatki, nagrody i inne składniki wynagrodzenia. Ich wliczenie jest jednak uzależnione od tego, czy są to składniki pomniejszane czy też nie za czas pobierania zasiłków.

Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 24 czerwca 2008 r. wynika, że do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego oraz innych świadczeń w razie choroby i macierzyństwa wlicza się także inne składniki wynagrodzenia (premie, nagrody, dodatki) przysługujące pracownikowi, pod warunkiem że:

● jest od nich opłacana składka na ubezpieczenie chorobowe,

● są pomniejszane za okresy pobierania zasiłków,

● zgodnie z przepisami płacowymi lub umowami o pracę pracownik nie zachowuje do nich prawa za okresy pobierania zasiłków.

Uchwalona przez Sejm 28 sierpnia 2009 r. nowelizacja ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa realizuje wyrok TK. Zgodnie z ustawą zmieniającą, art. 41 ust. 1 brzmi: przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagrodzeniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku. Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Przedstawione wyżej zasady wliczania dodatkowych składników wynagrodzenia do podstawy wymiaru zasiłków dotyczą składników wynagrodzenia przysługujących zarówno za okresy miesięczne, kwartalne, roczne, jak i inne. Istotne jest też to, że stosuje się je odpowiednio do wynagrodzenia za czas choroby, przysługującego pracownikom na podstawie art. 92 kodeksu pracy.

Składniki wynagrodzenia, które pomniejszane są za okresy pobierania zasiłków w sposób proporcjonalny, uwzględnia się w podstawie wymiaru po uzupełnieniu. Jeśli, przykładowo, regulamin premiowania przewiduje, że premia kwartalna wypłacana jest w wysokości odpowiadającej od 10 do 35 proc. przychodu pracownika za dany kwartał, to w przypadku niezdolności do pracy w danym kwartale przychód pracownika, stanowiący podstawę ustalenia premii, ulega proporcjonalnemu pomniejszeniu i dlatego premia tę należy uwzględniać w podstawie wymiaru zasiłków, po jej uzupełnieniu.

Składniki wynagrodzenia pomniejszane za okresy pobierania zasiłków, ale nie w sposób proporcjonalny, uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłków w kwocie faktycznie wypłaconej - bez uzupełniania. Gdy przykładowo pracownik oprócz wynagrodzenia zasadniczego w stałej miesięcznej wysokości otrzymuje także premię miesięczną, która ulega zmniejszeniu o 50 proc. w przypadku pobierania zasiłków w danym miesiącu przez okres do 15 dni, a w przypadku pobierania zasiłków za więcej niż 15 dni nie przysługuje, to premia ta podlega wliczeniu do podstawy wymiaru zasiłków w kwocie wypłaconej.

Nie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłków tych składników wynagrodzenia, które zgodnie z obowiązującymi u pracodawcy przepisami płacowymi albo umowami o pracę (u pracodawców, którzy nie mają obowiązku tworzenia regulaminów wynagradzania) przysługują za okresy pobierania zasiłków. Dotyczy to zatem tych składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo w czasie pobierania zasiłków.

Jeżeli w przepisach płacowych pracodawcy brak jest jakichkolwiek uregulowań dotyczących zachowywania prawa do danego składnika wynagrodzenia za okresy pobierania zasiłków, wówczas należy uznać, że składnik ten nie przysługuje za okresy pobierania zasiłków. Powinien być zatem uwzględniony w podstawie wymiaru. Jeżeli jednak, mimo braku postanowień w przepisach płacowych lub umowach o pracę o zachowywaniu danego składnika wynagrodzenia za okresy pobierania zasiłków, pracodawca udokumentuje, że ten składnik wynagrodzenia jest pracownikowi wypłacany za okresy pobierania zasiłków, to nie należy go uwzględniać w podstawie ich wymiaru.

Należy pamiętać, że nie wlicza się do podstawy wymiaru zasiłków składników wynagrodzenia, które są przyznawane niezależnie od oceny pracy pracownika. Chodzi o składniki wynagrodzenia, na których przyznanie i wypłatę okres pobierania zasiłków nie ma żadnego wpływu, bo pracownik otrzymuje je mimo pobierania zasiłków. Dotyczy to:

● jednorazowych zasiłków na zagospodarowanie,

● wartości szczepień ochronnych pracowników, finansowanych przez pracodawcę,

● wartości badań mammograficznych lub innych nieodpłatnych badań pracowników,

● nagród za ukończenie przez pracownika szkoły (studiów),

● kosztów wynajmu przez pracownika mieszkania sfinansowanego lub dofinansowanego przez pracodawcę,

● wartości dodatkowego ubezpieczenia pracownika wyjeżdżającego w delegację zagraniczną,

● dopłat pracodawcy do dodatkowego ubezpieczenia pracownika z tytułu różnych ryzyk,

● bonów lub wypłat w gotówce przyznawanych w jednakowej wysokości lub jednakowym wskaźnikiem procentowym w stosunku do płacy pracownika, określonym w umowie o pracę, wszystkim pracownikom lub grupom pracowników, z okazji uroczystych dni, świąt, rocznicy powstania firmy itp.,

● jednorazowych nagród z okazji ślubu pracownika lub z okazji urodzenia się dziecka pracownika.

Trzeba też pamiętać, że nie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłków składników wynagrodzenia, które nie są uzależnione bezpośrednio od indywidualnego wkładu pracy pracownika, ale od wyników grupy pracowników lub całego zakładu pracy, wypłacanych niezależnie od absencji pracownika. Gdy na przykład pracownica oprócz miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ma prawo do premii prowizyjnej, która zgodnie z regulaminem premiowania jest przyznawana każdemu pracownikowi w ustalonym procencie od łącznej wartości sprzedaży zrealizowanej przez wszystkich pracowników wydziału w danym miesiącu (a zatem otrzymuje ją także za te miesiące, w których przez cały miesiąc była nieobecna w pracy z powodu pobierania zasiłków), to premia ta nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego w czasie trwania zatrudnienia. Pracownica zachowuje bowiem do niej prawo także za okresy pobierania zasiłku.

Dla pracownika istotne jest, że składniki wynagrodzenia, do których zachowuje on prawo za okres pobierania zasiłku przysługującego w czasie trwania ubezpieczenia, podlegają uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Jeśli zatem pracownica była zatrudniona do 31 sierpnia 2009 r., a od 26 sierpnia do 4 września 2009 r. lekarz stwierdził u niej niezdolność do pracy z powodu choroby, to podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2008 r. do lipca 2009 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego pracownica otrzymywała także dodatek stażowy, przysługujący w pełnej wysokości także za okresy pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków w razie choroby i macierzyństwa. Dodatek stażowy nie został zatem uwzględniony w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownicy za okres pozostawania w zatrudnieniu, tj. od 26 do 31 sierpnia 2009 r. Został natomiast wliczony do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, przysługującego za okres po ustaniu zatrudnienia, tj. od 1 do 4 września 2009 r.

Składniki wynagrodzenia przysługujące w myśl umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy do określonego terminu, uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres przypadający tylko do tego terminu.

W razie podjęcia przez zakład pracy decyzji o całkowitym zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia od określonej daty, składnik ten od tej daty nie może stanowić podstawy wymiaru zasiłku. Jeżeli jednak składnik wynagrodzenia zostanie włączony w całości lub w części do innego lub zamieniony na inny, zasada ta nie ma zastosowania. Rozważmy ostatnią z wymienionych sytuacji, analizując konkretną sytuację. Pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby od 27 lipca do 4 września 2009 r. Oprócz wynagrodzenia miesięcznego otrzymywał on także 15-proc. dodatek stażowy, który zgodnie z regulaminem wynagradzania obliczany był od faktycznego wynagrodzenia otrzymanego w danym miesiącu. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego przyjęto przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi od lipca 2008 r. do czerwca 2009 r. Od 1 sierpnia 2009 r. zmieniono regulamin wynagradzania, w części dotyczącej dodatku stażowego, który od tej daty został włączony do wynagrodzenia zasadniczego pracowników. Pomimo zmiany zasad wynagradzania podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownikowi od 1 sierpnia 2009 r. nie została przeliczona. Dodatek stażowy, który pracownik otrzymał za okres od lipca 2008 r. do czerwca 2009 r., nadal jest uwzględniany w podstawie wymiaru zasiłku.

Premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia, podlegające uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego ze względu na ich pomniejszanie za okresy pobierania zasiłków, przysługujące za okresy miesięczne, wlicza się do podstawy wymiaru zasiłków w kwocie wypłaconej za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku. Natomiast składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy dłuższe niż jeden miesiąc, np. za okresy kwartalne, wlicza się do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru zasiłków w wysokości 1/12 kwot wypłaconych za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli na przykład pracownik zachoruje we wrześniu 2009 r., to do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenia wypłacone za okres od września 2008 r. do sierpnia 2009 r. oraz 1/12 premii kwartalnych wypłaconych za III i IV kwartał 2008 r. oraz za I i II kwartał 2009 r.

Ustalając podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, należy premie i inne składniki wynagrodzenia, przysługujące za okresy kwartalne uwzględnić:

● nawet jeżeli w danym kwartale pracownik wykonywał pracę przez mniej niż połowę obowiązującego go w tym kwartale czasu pracy,

● w wysokości stanowiącej 1/12 wypłaconych za cztery kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, nawet jeżeli za niektóre z kwartałów poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownik nie otrzymał premii, bez względu na przyczynę.

Składniki roczne uwzględnia się w wysokości stanowiącej 1/12 kwoty wypłaconej za rok poprzedzający miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Gdy na przykład pracownik chorował w sierpniu 2009 r., to do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należy przyjąć przeciętne wynagrodzenie od sierpnia 2008 r. do lipca 2009 r. oraz 1/12 nagrody rocznej za 2008 rok, którą pracownik otrzymał w styczniu 2009 r.

Jeżeli pracownik jest zatrudniony u pracodawcy przez okres krótszy niż cztery kwartały poprzedzające powstanie niezdolności do pracy, wówczas premie kwartalne należy uwzględniać proporcjonalnie do liczby pełnych miesięcy kalendarzowych zatrudnienia w kwartałach kalendarzowych poprzedzających zachorowanie (z których premia kwartalna podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku). Zasada ta ma odpowiednie zastosowanie do składników wynagrodzenia przysługujących za okresy roczne.

@RY1@i02/2009/216/i02.2009.216.185.002a.001.jpg@RY2@

Dodatkowe składniki do wynagrodzenia w podstawie wymiaru zasiłków

Pracownik otrzymujący stały miesięczny przychód w wysokości 4,2 tys. zł chorował w okresie od 17 do 21 sierpnia 2009 r. Do podstawy wymiaru przysługującego mu zasiłku chorobowego należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2008 r. do lipca 2009 r. Wynosi ono 3624,18 zł (4200 zł x 13,71 proc. = 575,82 zł; 4200 zł - 575,82 zł = 3624,18 zł; 3624,18 zł x 12 miesięcy = 43 490,16 zł; 43 490,16 zł : 12 = 3624,18 zł).

Pracownicy otrzymują premię miesięczną uznaniową, uzależnioną od oceny wyników pracy w danym miesiącu. Regulamin przyznawania premii nie zawiera zapisów o zasadach pomniejszania wysokości premii za okres pobierania zasiłków. Premia ta podlega uwzględnieniu (bo może być pomniejszona, gdyż jest uznaniowa) w podstawie wymiaru zasiłków w kwocie faktycznie wypłaconej - bez uzupełniania.

Pracownica zachorowała w sierpniu 2009 r. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego (3,2 tys. zł) otrzymuje ona także nagrodę roczną stanowiącą 20 proc. sumy przychodu za poprzedni rok kalendarzowy oraz wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W związku z tym, że zgodnie z regulaminem wynagradzania nagroda roczna przysługuje także za okresy pobierania zasiłków, nie należy jej uwzględniać, ustalając podstawę ich wymiaru.

Pracownik chorował w sierpniu 2009 r., a z jego umowy o pracę wynika, że otrzymuje on stały miesięczny przychód w kwocie 4,5 tys. zł oraz premię miesięczną w wysokości 10 proc. tego przychodu, bez względu na nieobecność w pracy z przyczyn usprawiedliwionych. W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego ustalanej dla tego pracownika należy uwzględnić przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2008 r. do lipca 2009 r., tj. 3883,05 zł (przychód 4,5 tys. zł pomniejszony o 13,71 proc., tj. o 616,95 zł). Nie należy uwzględniać premii miesięcznej, ponieważ pracownik zachowuje do niej prawo za okresy pobierania zasiłków.

Pracownik był niezdolny do pracy z powodu choroby od 7 do 21 sierpnia 2009 r. Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego została więc ustalona po uwzględnieniu wynagrodzenia za okres od sierpnia 2008 do lipca 2009 r. W grudniu 2008 r. pracownik otrzymał nagrodę z okazji świąt Bożego Narodzenia. W związku z tym, że pracodawca przyznał tę nagrodę w jednakowej wysokości wszystkim pracownikom pozostającym w zatrudnieniu 1 grudnia 2008 r. i na jej wysokość nie miała wpływu ocena pracy pracownika oraz okres pobierania zasiłków, nagrody tej nie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego.

Pracownik zachorował w sierpniu 2009 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi jego przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od sierpnia 2008 r. do lipca 2009 r. W okresie tym pracownik otrzymywał także dodatek służbowy. W regulaminie wynagradzania brak jest postanowień o zachowywaniu przez pracowników dodatku służbowego za okresy pobierania zasiłków, jednak pracodawca wypłaca ten dodatek w kwocie 250 zł każdemu pracownikowi w pełnej miesięcznej wysokości, bez pomniejszania go za okresy pobierania zasiłków. Z uwagi, że potwierdza to lista wypłat dodatku, nie należy go wliczać do podstawy wymiaru zasiłków.

Pracownikowi przysługuje roczna premia. Podstawą jej ustalenia, zgodnie z regulaminem premiowania, jest wynagrodzenie za czas faktycznie przepracowany, łącznie z zasiłkiem chorobowym przysługującym za niezdolność do pracy spowodowaną: wypadkiem przy pracy, w drodze do pracy lub z pracy albo chorobą zawodową. Pracownik uległ we wrześniu wypadkowi w drodze do pracy i był z tego powodu niezdolny do pracy. Za okres pobierania zasiłku chorobowego z tego tytułu nie potrącono mu, zgodnie z regulaminem premiowania, premii rocznej. Z tego powodu nie należy uwzględniać premii w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego.

Pracownik zachorował w sierpniu 2009 r. Z uwagi, że ma on prawo do premii kwartalnej, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należało przyjąć premie za III i IV kwartał 2008 r. oraz za I i II kwartał 2009 r. W I kwartale 2009 r. pracownik nie otrzymał premii. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku należało zatem przyjąć premie wypłacone za III i IV kwartał 2008 r. oraz za II kwartał 2009 r. w wysokości 1/12 łącznej kwoty.

gp@infor.pl

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 41, art. 42 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).

Wyrok TK z 24 czerwca 2008 r. (SK 16/06, Dz.U. nr 119, poz. 771).