W jaki sposób ustala się podstawę wymiaru zasiłku chorobowego

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego dla pracowników stanowi jego przeciętne miesięczne wynagrodzenie, wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych, poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Na zasadach określonych dla zasiłku chorobowego (omówionych niżej) ustala się również podstawę wymiaru pozostałych zasiłków - macierzyńskiego, opiekuńczego, wyrównawczego i świadczenia rehabilitacyjnego oraz wynagrodzenia za czas choroby przysługującego na podstawie art. 92 kodeksu pracy.

Wynagrodzenie pracownika to jego przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe, po odliczeniu potrąconych przez pracodawcę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe. Pracownik finansuje ze swojego przychodu część składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz całą składkę na ubezpieczenie chorobowe. Płatnik potrąca mu z przychodu od 1 stycznia 2008 r. składki w wysokości 13,71 proc. podstawy wymiaru (do 30 czerwca 2007 r. - 18,71 proc. podstawy wymiaru, od 1 lipca do 31 grudnia 2007 r. - 15,71 proc. podstawy wymiaru).

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za jeden dzień niezdolności do pracy stanowi jedna trzydziesta część wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru zasiłku

Do podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się wynagrodzenie uzyskane w okresie ubezpieczenia chorobowego, z tytułu którego przysługuje zasiłek. Oznacza to, że nie uwzględnia się wynagrodzenia, które pracownik uzyskiwał u poprzedniego pracodawcy. Jeżeli natomiast pracownik jest zatrudniony bez przerwy u tego samego pracodawcy na podstawie kolejno zawieranych po sobie umów o pracę (np. na czas określony i na czas nieokreślony), wówczas przy ustalaniu podstawy wymiaru przysługującego mu zasiłku wynagrodzenie wypłacone z tytułu tych umów się sumuje.

Do podstawy wymiaru świadczeń z ubezpieczenia chorobowego wlicza się oprócz wynagrodzenia zasadniczego premie, nagrody i inne dodatki, jeśli były od nich opłacane składki, i w okresie pobierania zasiłków przysługiwały w zmniejszonej wysokości (zagadnienie to zostało omówione szczegółowo w artykule: Wliczanie premii i nagród do podstawy wymiaru zasiłku). Pamiętać też trzeba, że w podstawie wymiaru zasiłku uwzględnia się również wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy, ale nie przyjmuje się ekwiwalentu za ten urlop.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru wynagrodzenia za czas choroby przysługującego na podstawie art. 92 kodeksu pracy i zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, wypłacany zasiłek wyrównawczy traktuje się na równi z wynagrodzeniem za pracę. Wlicza się go zatem do podstawy wymiaru tych świadczeń.

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Zatem przykładowo dla pracownika niezdolnego do pracy z powodu choroby od 12 do 21 listopada 2009 r. podstawę wymiaru zasiłku chorobowego będzie stanowiło przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od listopada 2008 r. do października 2009 r.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem 12 miesięcy kalendarzowych zatrudnienia, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego ustala się, przyjmując przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe tego zatrudnienia. Jeśli na przykład pracownik zatrudniony od 16 sierpnia 2009 r. zachoruje 17 listopada 2009 r., to do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia, tj. za wrzesień i październik 2009 r.

Jeżeli niezdolność do pracy powstała przed upływem pełnego miesiąca kalendarzowego ubezpieczenia chorobowego, podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi wynagrodzenie, które ubezpieczony będący pracownikiem osiągnąłby, gdyby pracował pełny miesiąc kalendarzowy. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi zatem:

● wynagrodzenie miesięczne określone w umowie o pracę lub w innym akcie, na podstawie którego powstał stosunek pracy, jeżeli wynagrodzenie przysługuje w stałej miesięcznej wysokości;

● wynagrodzenie miesięczne obliczone przez podzielenie wynagrodzenia osiągniętego za przepracowane dni robocze przez liczbę dni przepracowanych i pomnożenie przez liczbę dni, które ubezpieczony będący pracownikiem był obowiązany przepracować w tym miesiącu, jeżeli przepracował choćby 1 dzień;

● kwota zmiennych składników wynagrodzenia w przeciętnej miesięcznej wysokości, wypłacona za miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy u pracodawcy, u którego przysługuje zasiłek chorobowy, jeżeli ubezpieczony będący pracownikiem nie osiągnął żadnego wynagrodzenia.

Pracownica była niezdolna do pracy z powodu choroby od 14 do 18 lipca 2009 r. Podstawę wymiaru przysługującego jej zasiłku chorobowego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od lipca 2008 r. do czerwca 2009 r. Przez część tego okresu pracownica odbywała pracę w ramach rehabilitacji zawodowej, do której została skierowana przez lekarza orzecznika ZUS na okres roku, tj. od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r.

W okresie, z którego wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, pracownica otrzymywała: od lipca do grudnia 2008 r. przychód osiągany w ramach rehabilitacji zawodowej w kwocie 2,8 tys. zł oraz zasiłek wyrównawczy w kwocie 625 zł, od stycznia do czerwca 2009 r. stały miesięczny przychód w kwocie 4,2 tys. zł. Miesięczne wynagrodzenie pracownicy wynosiło:

● od lipca do grudnia 2008 r.: 2360,12 zł [2800 zł - 439,88 zł (13,71 proc. z kwoty 2,8 tys. zł)] + zasiłek wyrównawczy w kwocie 625 zł - łącznie za sześć miesięcy 17910,72 zł,

● od stycznia do czerwca 2009 r.: 3816,12 zł [4200 zł - 383,88 zł (13,71 proc. z kwoty 4,2 tys. zł)] - łącznie za sześć miesięcy 22896,72 zł.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego pracownicy w lipcu 2009 r. została obliczona przez zsumowanie wynagrodzeń wypłaconych jej za okres od lipca 2008 r. do czerwca 2009 r., które wyniosły 40 807,44 zł (17 910,72 zł + 22896,72 zł) i podzielenie obliczonej sumy przez 12 miesięcy. Podstawa ta wynosi zatem 3400,62 zł.

@RY1@i02/2009/198/i02.2009.198.185.002a.101.jpg@RY2@

Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne

Jeżeli w okresie, za który wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia, wskutek nieprzepracowania części miesiąca z przyczyn usprawiedliwionych, przy obliczaniu podstawy wymiaru:

● wyłącza się wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował mniej niż połowę obowiązującego go w danym miesiącu czasu pracy,

● przyjmuje się, po uzupełnieniu, wynagrodzenie za miesiące, w których przepracował co najmniej połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy.

Gdy w okresie przyjmowanym do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku pracownik w każdym miesiącu przepracował mniej niż połowę obowiązującego go czasu pracy z przyczyn usprawiedliwionych, do ustalenia podstawy wymiaru przyjmuje się wynagrodzenie za wszystkie miesiące, po uzupełnieniu.

Przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych, nawet jeżeli w tym okresie nastąpiła zmiana wysokości wynagrodzenia wskutek zmiany stanowiska pracy lub zmiany warunków wynagradzania ustalonych w umowie o pracę lub w innym akcie nawiązującym stosunek pracy. Gdy natomiast bezpośrednio przed powstaniem niezdolności do pracy pracownik przez cały okres, z którego ustalana jest podstawa wymiaru zasiłku, korzystał z urlopu wychowawczego, bezpłatnego albo odbywał czynną służbę wojskową, podstawę wymiaru zasiłku stanowi wynagrodzenie za miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku:

● w stałej miesięcznej wysokości określonej w umowie o pracę lub

● przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikom zatrudnionym na takim samym lub podobnym stanowisku pracy, jeżeli pracownik otrzymuje wynagrodzenie zmienne.

Jeżeli w okresie, z którego ustala się podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, niektóre składniki wynagrodzenia, np. premie, wypłacone zostały zaliczkowo, do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się te składniki w wysokości wypłaconej zaliczkowo, a po ich wyrównaniu podstawę wymiaru zasiłku przelicza się i wyrównuje wysokość zasiłku.

Składniki wynagrodzenia przysługujące w myśl umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy do określonego terminu uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres przypadający tylko do tego terminu.

W razie podjęcia przez pracodawcę decyzji o całkowitym zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia od określonej daty, od tej daty składnik ten nie może stanowić podstawy wymiaru zasiłku. Jeżeli jednak składnik wynagrodzenia zostanie włączony w całości lub w części do innego albo zamieniony na inny składnik wynagrodzenia, zasada ta nie ma zastosowania.

Wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zawartej z własnym pracownikiem uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku w kwocie faktycznie wypłaconej, bez uzupełniania. Wynagrodzenie ze zlecenia należy jednak wyłączyć z podstawy wymiaru zasiłku przysługującego za okres po terminie, do którego umowa była zawarta.

Ustalając podstawę wymiaru świadczeń za czas choroby i macierzyństwa, pamiętać trzeba, że w razie zmiany umowy o pracę lub innego aktu nawiązującego stosunek pracy, polegającej na zmianie wymiaru czasu pracy, podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie ustalone dla nowego wymiaru czasu pracy. Zasada ta ma zastosowanie nawet wówczas, gdy zmiana wymiaru czasu pracy nastąpiła w miesiącu, w którym powstało prawo do zasiłku, albo w miesiącach poprzedzających.

Powyższą zasadę stosuje się również, gdy przerwa między okresami pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków trwa krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, ale w okresie tej przerwy nastąpiła zmiana wymiaru czasu pracy.

Pracownica zachorowała 15 października 2009 r. Do podstawy wymiaru przysługującego jej zasiłku przyjęto przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od października 2008 r. do września 2009 r. W czerwcu 2009 r. wypłacono pracownicy w kwocie zaliczkowej dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2008 r. pomniejszone za okresy pobierania zasiłków. Do podstawy wymiaru zasiłku przyjęto to wynagrodzenie w wysokości zaliczki. Jeśli w grudniu 2009 r. pracownicy zostanie wypłacona pozostała kwota dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2008 r., konieczne będzie przeliczenie podstawy wymiaru zasiłku przysługującego pracownicy w październiku 2009 r. i dokonanie jego wyrównania.

Pracownikowi przyznano prawo do dodatku służbowego na okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2009 r. Chorował od 18 czerwca do 20 lipca 2009 r. Dodatek służbowy podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres od 18 do 30 czerwca 2009 r., tj. do terminu, do którego został przyznany. Podstawę wymiaru zasiłku za okres od 1 do 20 lipca 2009 r. należy natomiast ustalić ponownie, wyłączając dodatek służbowy.

Pracownica jest niezdolna do pracy z powodu choroby od 24 listopada do 12 grudnia 2009 r. Wiąże ją z pracodawcą dodatkowo umowa zlecenia zawarta na okres od 1 marca do 30 listopada 2009 r. Ustalając podstawę wymiaru zasiłku chorobowego, należy uwzględnić wynagrodzenie wypłacone za okres od listopada 2008 r. do października 2009 r. Do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres od 24 do 30 listopada 2009 r. należy również wliczyć wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia wypłacone pracownicy za okres od marca do października 2009 r. Podstawę wymiaru zasiłku za okres od 1 do 12 grudnia 2008 r. należy ustalić ponownie, wyłączając z niej wynagrodzenie z umowy zlecenia.

Pracownica zachorowała 8 października 2009 r. Do 30 września 2009 r. była zatrudniona w połowie wymiaru czasu pracy, a od 1 października 2009 r. na cały etat. Do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku przyjmuje się, po uzupełnieniu, wynagrodzenie za październik 2009 r., przysługujące z tytułu pracy w nowym wymiarze czasu pracy.

Pracownik był niezdolny do pracy od 8 do 19 września 2009 r. Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za ten okres stanowiło przeciętne wynagrodzenie wypłacone od września 2008 do sierpnia 2009 r. Do 31 października 2009 r. pracownik był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy, a od 1 listopada 2009 r. w połowie tego wymiaru. Jeśli pracownik ponownie zachoruje, np. 4 grudnia 2009 r., to mimo że przerwa między okresami niezdolności do pracy będzie trwała krócej niż trzy miesiące kalendarzowe, ze względu na zmianę wymiaru czasu pracy, podstawa wymiaru zasiłku przysługującego od 4 grudnia 2009 r. powinna zostać ustalona ponownie. Będzie ją stanowiło wynagrodzenie przysługujące po zmianie wymiaru czasu pracy - za listopad 2009 r.

Aneta Maj

gp@infor.pl

Art. 36 ust. 1, 2 i 4 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).