Czy można dostać świadczenie rehabilitacyjne zamiast renty

W czasie choroby pracownik ma prawo najpierw do wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a następnie zasiłku chorobowego. Natomiast pozostali ubezpieczeni od pierwszego dnia tej niezdolności mogą pobierać zasiłek chorobowy. Łączny maksymalny okres zasiłkowy wynosi 182 dni, a jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została gruźlicą lub występuje w trakcie ciąży - 270 dni.

Zdarza się jednak, i to nie rzadko, że po wyczerpaniu okresu zasiłkowego ubezpieczony wciąż choruje. Może wtedy zgłosić wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. Wiadomo jednak, że obecnie nie jest łatwo ją uzyskać. Lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS muszą bowiem stwierdzić, że wnioskodawca całkowicie lub częściowo utracił zdolność do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

Nie zawsze stan zdrowia uzasadnia dokonanie takiego stwierdzenia. W takim przypadku osoba przebywająca na chorobowym powinna pomyśleć o złożeniu wniosku o świadczenie rehabilitacyjne. Jest je znacznie łatwiej uzyskać niż rentę.

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Jest wypłacane przez okres niezbędny do przywrócenia tej zdolności, ale nie dłużej niż przez 12 miesięcy. Przysługuje ono za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego uzależniona jest od tego, jak wysoki był zasiłek chorobowy pobierany przez wnioskodawcę. Kwota tego świadczenia to odpowiedni procent zwaloryzowanej podstawy wymiaru tego zasiłku. Wynosi on:

● 90 proc. zwaloryzowanej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy (90 dni),

● 75 proc. tej podstawy za pozostały okres,

● 100 proc., jeżeli niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży lub została spowodowana wypadkiem przy pracy bądź chorobą zawodową.

Podstawowa wysokość zasiłku chorobowego wynosi 80 proc. podstawy jego wymiaru. Natomiast świadczenie rehabilitacyjne przysługuje, co do zasady, w wysokości 90 proc. zwaloryzowanej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego za okres pierwszych trzech miesięcy (90 dni) oraz 75 proc. tej podstawy za pozostały okres. Jak więc widać, za pierwsze 3 miesiące wysokość świadczenia rehabilitacyjnego jest wyższa od kwoty zasiłku chorobowego. Może się natomiast okazać, że za kolejne miesiące świadczenie rehabilitacyjne będzie niższe od dotychczas pobieranego zasiłku chorobowego, gdyż stanowi ono w tych miesiącach tylko 75 proc. podstawy wymiaru zasiłku.

Przed ustaleniem wysokości świadczenia rehabilitacyjnego podstawa wymiaru zasiłku chorobowego jest waloryzowana. Stosuje się wtedy wskaźnik waloryzacji obowiązujący w kwartale, w którym przypada pierwszy dzień okresu, na który przyznane zostało to świadczenie. Waloryzacji dokonuje się zawsze od dnia przyznania świadczenia rehabilitacyjnego. Wskaźnik waloryzacji ogłasza prezes ZUS w Dzienniku Urzędowym RP, Monitor Polski w terminie do ostatniego dnia każdego kwartału kalendarzowego.

Przed ustaleniem wysokości świadczenia rehabilitacyjnego podstawa wymiaru zasiłku chorobowego jest odpowiednio waloryzowana. ZUS stosuje wskaźnik waloryzacji obowiązujący w kwartale, w którym przypada pierwszy dzień okresu, na który przyznane zostało to świadczenie. Jeżeli pierwszy dzień okresu, na który przyznano świadczenie rehabilitacyjne, przypada w IV kwartale kalendarzowym danego roku, podstawa wymiaru zasiłku chorobowego ulega podwyższeniu o procent wzrostu przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego dla celów emerytalnych w II kwartale tego roku kalendarzowego w stosunku do IV kwartału ubiegłego roku kalendarzowego. Wskaźnik waloryzacji liczony jako stosunek przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego do celów emerytalnych w II kwartale 2010 r. do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w IV kwartale 2009 r. nie przekracza 100 proc. i wynosi 98,6 proc. W związku z tym podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przyjęta do obliczenia świadczenia rehabilitacyjnego nie podlega waloryzacji w IV kwartale 2010 r.

O tym, czy stan zdrowia osoby zainteresowanej uzasadnia przyznanie świadczenia rehabilitacyjnego, decyduje lekarz orzecznik ZUS. Wydaje on w tej sprawie odpowiednie orzeczenie. Aby możliwe było przyznanie świadczenia, musi tam stwierdzić, że wnioskodawca jest nadal niezdolny do pracy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego, ale rokuje odzyskanie zdolności do pracy wskutek dalszego leczenia lub rehabilitacji leczniczej. W orzeczeniu ustalany jest również przewidywany okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy.

Orzeczenie w sprawie świadczenia wydawane jest na podstawie dokumentacji dołączonej do wniosku oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby zainteresowanej. Jeśli jednak sama dokumentacja jest wystarczająca do wydania orzeczenia, lekarz orzecznik może orzec wyłącznie na jej podstawie, bez przeprowadzania bezpośredniego badania.

Osoba ubiegająca się o świadczenie może wnieść od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS sprzeciw do właściwej komisji lekarskiej w terminie 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia.

Od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego ubezpieczonemu przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej w terminie i na zasadach przewidzianych w przepisach emerytalnych. Zgodnie z tymi przepisami, w uzasadnionych przypadkach ZUS, na wniosek osoby zainteresowanej, może przywrócić 14-dniowy termin na dokonanie tej czynności. Wydaje się, iż w tym przypadku istnieją duże szanse, że ZUS wyrazi na to zgodę ze względu na długotrwały pobyt w szpitalu.

Orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS jest podstawą do wydania decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego.

W pewnych przypadkach, mimo że stan zdrowia wnioskodawcy uzasadniałby przyznanie świadczenia, nie może on go uzyskać. Taki skutek rodzi posiadanie uprawnień do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz urlopu dla poratowania zdrowia udzielonego na podstawie odrębnych przepisów.

Ponadto świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje:

● za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia,

● za okresy niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego; urlopu wychowawczego oraz - co do zasady - za okres tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności,

● za cały okres niezdolności do pracy, jeżeli niezdolność ta spowodowana została w wyniku umyślnego przestępstwa lub wykroczenia popełnionego przez tego ubezpieczonego, a także wówczas, gdy ubezpieczony wykonuje w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia albo gdy zaświadczenie lekarskie zostało sfałszowane,

● za okresy niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego w tym samych przypadkach co zasiłek chorobowy (np. w razie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników).

Osoba, która chce uzyskać świadczenie rehabilitacyjne, powinna zgłosić wniosek o to świadczenie na druku ZUS Np-7. Formularz ten można uzyskać w każdej placówce ZUS, jak również wydrukować ze strony internetowej tego urzędu (www.zus.pl).

Do wniosku ubezpieczony powinien dołączyć określone dokumenty. Należą do nich:

● zaświadczenie o stanie zdrowia (na druku ZUS N-9) wypełnione przez lekarza leczącego,

● wywiad zawodowy z miejsca pracy (na druku ZUS N-10), chyba że niezdolność do pracy powstała po ustaniu tytułu ubezpieczenia lub osoba niezdolna do pracy jest ubezpieczonym prowadzącym działalność pozarolniczą,

● protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy lub kartę wypadku - jeśli niezdolność do pracy została spowodowana tym wypadkiem,

● decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej wydaną przez inspektora sanitarnego - jeśli niezdolność do pracy została spowodowana tą chorobą.

Jeżeli w określonym przypadku płatnikiem świadczeń chorobowych jest ZUS, do wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego konieczne jest zaświadczenie płatnika składek. Dla pracowników zaświadczenie to powinno być wystawione na druku ZUS Z-3, a w przypadku pozostałych ubezpieczonych - na druku ZUS Z-3a. Ponadto, jeżeli świadczenie rehabilitacyjne przypada na okres ciąży, do jego wypłaty w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru konieczne jest zaświadczenie lekarskie stwierdzające stan ciąży.

Wniosek z kompletną dokumentacją trzeba złożyć do ZUS co najmniej na 6 tygodni przed wyczerpaniem okresu zasiłkowego.

W jednym przypadku świadczenie rehabilitacyjne można uzyskać bez konieczności składania odrębnego wniosku o jego przyznanie. Chodzi o sytuację, gdy pracownik wnioskuje o rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS uznają, że spełnia on warunki do nabycia uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego. Wniosek o rentę ZUS potraktuje wtedy jako wniosek o świadczenie rehabilitacyjne.

Marek Opolski

gp@infor.pl

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie określenia dowodów stanowiących podstawę przyznania i wypłaty zasiłków z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. nr 65, poz. 742 z późn. zm.).