Wymiar składek zleceniobiorców

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zleceniobiorców stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z umowy-zlecenia, jeżeli odpłatność za jej wykonanie określono kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.

Jeżeli w umowie odpłatność została ustalona w innej formie (co w praktyce bardzo rzadko występuje), podstawę wymiaru stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż minimalne wynagrodzenie.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie wypadkowe zleceniobiorców stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek. Natomiast podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, z tym, że podstawa ta w danym miesiącu nie może być wyższa niż 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Ponadto, roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe nie może być wyższa w danym roku kalendarzowym od kwoty odpowiadającej 30-krotnośći przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W 2010 roku kwota ta wynosi 94 380 złotych.

Od 1 sierpnia 2010 r. weszła w życie zmiana rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zakłada odpowiednie stosowanie par. 2-4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późń. zm.) także do osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Zmiana rozporządzenia jest wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Wobec tego od 1 sierpnia 2010 r. przepisy tego rozporządzenia mają również odpowiednie zastosowanie do zleceniobiorców.

W okresie do 31 lipca 2010 r. płatnik był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od wszystkich przychodów, jakie otrzymywał zleceniobiorca. Od 1 sierpnia część z wypłacanych przychodów od składek na ubezpieczenia społeczne jest zwolniona. Jednak w praktyce nie wszystkie przychody do tej grupy osób mogą mieć zastosowanie.

Do umowy zlecenia nie mają bowiem zastosowania przepisy kodeksu pracy, tylko przepisy kodeksu cywilnego (regulujące umowę-zlecenie), które w odróżnieniu od przepisów kodeksu pracy nie są zbyt rozbudowane. W zasadzie wszystkie należności zleceniobiorcy wynikają z zawartej umowy.

Do przychodów, które nie będą powodowały konieczności opłacania składek, należą odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania umowy.

Jeżeli wypłata któregoś z wymienionych przychodów następuje na skutek rozwiązania umowy-zlecenia, np. w umowie-zleceniu zawarto zapis, iż umowa może zostać rozwiązana przez zleceniodawcę w każdym czasie za jednoczesnym wypłaceniem odprawy w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia, gdy zleceniodawca rozwiąże umowę ze zleceniobiorcą i wypłaci mu z tego tytułu odprawę, to od takiego przychodu składki nie powinny być opłacane.

Pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy osobom wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy lub umowy o pracę nakładczą. Wynika to z art. 304 par. 1 kodeksu pracy. Nie podlega ubezpieczeniom również wartość świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bhp oraz ekwiwalenty za te świadczenia.

Takie wyłączenia mogą więc mieć również zastosowanie do zleceniobiorców.

Jeżeli zleceniobiorca przy wykonywaniu pracy używa narzędzia, materiały lub sprzęt będące jego własnością, a płatnik z tego tytułu wypłaca mu ekwiwalent pieniężny, od kwoty tego ekwiwalentu nie powinny być naliczane składki na ubezpieczenia społeczne.

Oczywiście kwota ekwiwalentu powinna wynikać z używania danej rzeczy dla potrzeb pracodawcy i odpowiadać rzeczywistej wartości użyczenia oraz stopniowi zużycia rzeczy podczas pracy. W przypadku natomiast ekwiwalentu za materiały świadczenie po powinno odpowiadać wartości tych materiałów, jaka została zużyta do wykonania pracy.

Zleceniobiorca może być zobowiązany do noszenia ubioru służbowego (umundurowania), którego używanie należy do obowiązków pracownika. Może także otrzymywać ekwiwalent pieniężny za ten ubiór. Warunkiem zwolnienia wartości otrzymanego ubioru służbowego lub ekwiwalentu za ten ubiór jest wynikający z umowy-zlecenia obowiązek noszenia określonego szczegółowo ubioru odpowiadającego specyfice wykonywanej pracy, np. pracownicy ochrony.

W niektórych firmach zleceniobiorcy otrzymują finansowane przez płatnika posiłki, które są udostępniane im do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu. Posiłki takie mogą być udostępniane poprzez przekazanie tzw. bonów (kuponów) obiadowych, które następnie są realizowane np. w punktach gastronomicznych, restauracjach, barach, jak również stołówkach przyzakładowych. Aby zleceniobiorca nie musiał opłacać składek ubezpieczeniowych, wartość takiego świadczenia nie powinna przekraczać miesięcznie kwoty 190 zł. Jeżeli zleceniobiorca otrzymał świadczenie w wyższej wysokości, od nadwyżki ponad kwotę 190 zł istnieje obowiązek obliczenia i odprowadzenia składek na ubezpieczenia społeczne.

Należności z tytułu podróży służbowej, np. diety do wysokości przysługującej pracownikom zatrudnionym w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu odbywania podróży służbowej, są zwolnione od składek. Gdy zleceniobiorca zostanie wysłany w podróż służbową i z tego tytułu otrzyma diety, a także zwrot należności za hotel, to od takich przychodów (do wysokości przysługującej pracownikom sfery budżetowej) składki nie powinny być opłacane.

Warto nadmienić, iż do zleceniobiorców zastosowanie będzie miał również par. 3 znowelizowanego rozporządzenia, który określa sposób ustalania wartości pieniężnej świadczeń w naturze, np. w przypadku udostępnienia zleceniobiorcy mieszkania.

Do ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pracowników, a także zleceniobiorców stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jednak przy ustalaniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie stosuje się ograniczenia podstawy wymiaru do kwoty 30-krotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, czyli kwoty 94 380 złotych.

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się również o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowane przez ubezpieczonego i potrącone z jego środków przez płatnika.

Michał Jarosik

dgp@infor.pl

Par. 2-4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).