Kto skorzysta z emerytur pomostowych

Założeniem reformy emerytalnej było stworzenie jednolitego systemu dla wszystkich ubezpieczonych i stopniowa likwidacja m.in. wszelkich odrębności dla osób, które przed 1 stycznia 1999 r. wykonywały prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, stworzono specjalny system przejściowy, nazwany emeryturami pomostowymi. Jednak prawo do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej zostało przypisane pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a nie zawodowi, jak było poprzednio. W stosunku do osób chcących skorzystać z emerytury pomostowej nie ma już bowiem zastosowania rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.), lecz przepisy ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Ustawa o emeryturach pomostowych zakłada m.in.: że za prace w szczególnych warunkach są uznawane prace wykonywane bezpośrednio przy przeróbce mechanicznej węgla oraz rud metali lub ich wzbogacaniu. Przez to pojęcie należy rozumieć wykonywanie czynności związanych z przetwarzaniem surowca lub produktów przejściowych w wyrób lub produkt finalny. Do prac wykonywanych bezpośrednio przy przeróbce można zaliczyć dostarczanie materiałów (surowców) lub półproduktów do stref obróbki, ich przetwarzanie ręczne lub z użyciem narzędzi, odbieranie wyrobów ze stref obróbki itp. W praktyce oznacza to, że prace przy kontroli i zapewnieniu ciągłości procesu technologicznego mogą być kwalifikowane jako prace w szczególnych warunkach tylko i wyłącznie w przypadku ich zgodności z przedstawioną wyżej charakterystyką. Prawidłowa kwalifikacja stanowisk pracy może być dokonana praktycznie jedynie przez pracodawcę, ponieważ wymaga m.in. analizy zakresu obowiązków pracownika, wyników oceny ryzyka zawodowego na jego stanowisku pracy i przede wszystkim znajomości charakteru pracy wykonywanej przez pracownika.

Możliwość wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej mają również spawacze zatrudnieni bezpośrednio przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze z utrudnioną wentylacją. Dotyczy to m.in. osób pracujących przy spawaniu podwójnego dna statków, zbiorników czy rury. Przy czym, przez pojęcie pomieszczenie o bardzo małej kubaturze należy rozumieć pomieszczenie, w którym wykonywana jest praca, ograniczające możliwości swobodnej zmiany pozycji ciała pracownika. Utrudniona wentylacja jest w pomieszczeniach, w których nie występuje wymuszony ruch powietrza, natomiast naturalny ruch powietrza odbywa się w ograniczonym zakresie, powodując koncentrację zysków ciepła i zanieczyszczeń w przestrzeni pomieszczenia. Jak zwraca uwagę resort pracy, prace przy spawaniu łukowym lub cięciu termicznym dotyczą prac w szczególnych warunkach determinowanych procesami technologicznymi związanych z następującymi czynnikami ryzyka:

● ciężką pracą fizyczną z bardzo dużym obciążeniem statycznym wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej niezmiennej pozycji ciała,

● gorącym mikroklimatem.

Należy przy tym pamiętać, że jako prace w wymuszonej pozycji ciała określa się prace wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcania pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kg dla mężczyzn i 5 kg dla kobiet - przez co najmniej 50 proc. zmiany roboczej. Pozycję taką może narzucać pracownikowi nieergonomiczna konstrukcja stanowiska pracy, organizacja pracy lub rodzaj wykonywanych czynności. Jednocześnie nie jest możliwa modyfikacja tej pozycji pod wpływem subiektywnego odczucia pracownika, zgodnie z jego preferencjami. Nie ulega żadnej wątpliwości, że taka praca spawacza jest wykonywana w klimacie gorącym.

Dodatkowo, aby taka praca została zakwalifikowana do prac w szczególnych warunkach, jej wykonywanie musi być związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym, wynikającym z konieczności pracy w wymuszonej, niezmiennej pozycji ciała.

Prawo do emerytury mają także osoby zatrudnione bezpośrednio przy produkcji materiałów wybuchowych, środków strzałowych, wyrobów pirotechnicznych oraz ich konfekcjonowaniu. Przez pojęcie to należy rozumieć prace wykonywane przez operatorów urządzeń koprodukcji materiałów wybuchowych i pokrewnych, którzy przetwarzają w skali przemysłowej substancje chemiczne i inne składniki stosowane w produkcji amunicji i innych materiałów wybuchowych, w warunkach wymagających specjalnych środków ostrożności. Do wykonywanych przez operatorów prac zalicza się obsługiwanie, nadzorowanie i kontrolowanie:

● urządzeń do napełniania skorup materiałami wybuchowymi kruszącymi, do montażu pocisków, bomb i min oraz do produkcji ładunków miotających,

● aparatury i instalacji do produkcji materiałów wybuchowych kruszących, inicjujących, pirotechnicznych oraz prochów i paliw rakietowych,

● urządzeń do produkcji materiałów wybuchowych będących mieszaninami utleniaczy i paliw, stosowanych w górnictwie.

Prace te wykonywane są przez osoby zatrudnione na stanowisku operator urządzeń do produkcji materiałów wybuchowych lub na stanowisku o innej nazwie, lecz obejmującym identyczny zakres czynności i obowiązków.

Podstawą zaliczenia tych czynności do prac o szczególnym charakterze jest występowanie konieczności działania w sytuacji presji czasu wymuszonej procesem produkcji, co z kolei nie ma miejsca w przypadku prowadzenia prac badawczych czy dotyczących obsługi serwisowej. Przy kwalifikacji analizowanych prac nie powinno być również brane pod uwagę bezpieczeństwo związane z ewentualnym późniejszym użytkowaniem materiałów wybuchowych. Oznacza to, że ustawa o emeryturach pomostowych dotyczy operatorów urządzeń do produkcji materiałów wybuchowych lub osoby wykonujące prace obejmujące identyczny zakres czynności i obowiązków w skali przemysłowej.

Do prac uprawniających do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej zaliczane są także prace personelu medycznego oddziałów psychiatrycznych i leczenia uzależnień w bezpośrednim kontakcie z pacjentami. Takie prace są określane jako praca o szczególnym charakterze. W tym konkretnym przypadku uprawnienia te dotyczą wyłącznie osób zatrudnionych na stanowiskach, które wiążą się bezpośrednio ze sprawowaniem opieki nad mieszkańcami domów pomocy społecznej. Chodzi tu przede wszystkim o czynności wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej i szczególnej odpowiedzialności gwarantujących, że ich wykonywanie nie zagraża bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób. Resort pracy zwraca także uwagę, że definiując pojęcie oddział psychiatryczny i leczenia uzależnień należy uwzględnić przepisy art. 3 pkt 2 ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 1994 r. nr 111, poz. 535 z późn. zm.).

Ponadto należy mieć na uwadze przepisy części 2 i 4 załącznika nr 1 do rozporządzenia ministra zdrowia z 16 lipca 2004 r. w sprawie systemu resortowych kodów identyfikacyjnych dla zakładów opieki zdrowotnej oraz szczegółowych zasad ich nadawania (Dz.U. nr 170, poz. 1797 z późn. zm.), w których zostały wymienione odpowiednie komórki organizacyjne ośrodków opieki pozaszpitalnej albo szpitali, zajmujących się leczeniem psychiatrycznym i leczeniem uzależnień.

O emeryturę pomostową mogą ubiegać się osoby wykonujące prace określone w załączniku nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych

- czynności powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 6300 kJ, a u kobiet - powyżej 4200 kJ.

- czynności wymagające znacznego pochylenia i (lub) skręcenia pleców przy jednoczesnym wywieraniu siły powyżej 10 kG dla mężczyzn i 5 kG dla kobiet - przez co najmniej połowę zmiany roboczej. Prace te są wykonywane w pomieszczeniach o bardzo małej kubaturze, wymuszającej pozycję ciała w warunkach utrudnionej wentylacji.

Prawo do emerytur pomostowych mają pracownicy wykonujący prace:

● w warunkach gorącego mikroklimatu wykonywane w pomieszczeniach, w których wartość wskaźnika obciążenia termicznego WBGT wynosi 28°C i powyżej, przy wartości tempa metabolizmu pracownika powyżej 130 W/m²,

● w warunkach zimnego mikroklimatu - prace wykonywane w pomieszczeniach o temperaturze powietrza poniżej 0°C,

● fizyczne bardzo ciężkie, powodujące w ciągu zmiany roboczej efektywny wydatek energetyczny u mężczyzn - powyżej 8400 kJ, a u kobiet - powyżej 4600 kJ,

● w warunkach podwyższonego ciśnienia atmosferycznego,

● związane z bardzo dużym obciążeniem statycznym.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).