Kiedy trzeba płacić do ZUS składki od umów zleceń i umów o dzieło

Osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i ubezpieczeniu wypadkowemu. Zleceniobiorca może również przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Od tej generalnej zasady istnieją jednak wyjątki.

Uczeń szkoły gimnazjalnej, ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej oraz student do ukończenia 26 lat życia wykonujący pracę na podstawie umowy zlecenia nie podlega ubezpieczeniom społecznym.

Zasada ta dotyczy:

● uczniów szkół bez względu na rodzaj szkoły oraz system odbywania nauki,

● studentów bez względu na rodzaj szkoły i typ studiów (np. dzienne).

Zatrudniając ucznia lub studenta, który nie ukończył 26 lat, na podstawie umowy zlecenia, nie zgłasza się go do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Należy zaznaczyć, że uczniem pozostaje się do 31 sierpnia danego roku. Osoby, które przedstawią zaświadczenie o przyjęciu na studia wyższe, powinny być uznawane za ucznia do 30 września danego roku, ponieważ status studenta uzyskują one formalnie dopiero w październiku. Status studenta traci się po ukończeniu studiów. Oczywiście, student traci taki status również w przypadku skreślenia z listy.

Za studenta należy uważać osobę kształcącą się na studiach pierwszego lub drugiego stopnia albo jednolitych studiach magisterskich oraz odbywającą studia za granicą. Nie ma przy tym znaczenia obywatelstwo zleceniobiorcy.

Jeśli na podstawie umowy-zlecenia zatrudniony jest uczeń szkoły średniej, który po ukończeniu szkoły nie będzie kontynuował nauki, z umowy zlecenia powinien być zgłoszony od 1 września do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Należy również pamiętać, iż po ukończeniu 26 lat uczniowie i studenci podlegają ubezpieczeniom na zasadach ogólnych, tak jak wszyscy zleceniobiorcy. Jeżeli jest to jedyny tytuł do ubezpieczeń, osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu.

Wyjątkiem od zasady, że za studenta zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia do ukończenia przez niego 26 lat nie opłaca się składek, jest sytuacja, gdy osobę wykonującą pracę na podstawie umowy-zlecenia łączy równocześnie ze zleceniodawcą umowa o pracę. W takiej sytuacji umowa zlecenie w zakresie ubezpieczeń społecznych jest traktowana jak umowa o pracę. Trzeba natomiast podkreślić, że na obowiązek opłacenia składek na ubezpieczenia od umowy-zlecenia nie ma wpływu fakt, że uczeń lub student w innym zakładzie pracy jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę.

Za pracownika - na potrzeby ubezpieczeń społecznych - uważa się osobę wykonującą pracę na podstawie stosunku pracy oraz wykonującą umowę zlecenie lub o dzieło albo inną umowę o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy dotyczące zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła ona z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Wobec tego pracodawca, który zatrudni na podstawie umowy zlecenia czy o dzieło własnego pracownika, od przychodu uzyskiwanego przez tego pracownika z umowy cywilnoprawnej jest zobowiązany opłacać składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.

Podkreślić należy, iż statusu "własnego pracownika" nie ma osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, na urlopie bezpłatnym lub pobierająca zasiłek macierzyński. Jeżeli więc umowa-zlecenie zostanie zawarta z taką osobą, pracodawca powinien dokonać jej zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z kodem tytułu ubezpieczenia umowy zlecenia. Nie ma więc znaczenia fakt, iż osoba ta jest pracownikiem pracodawcy. W przypadku zawarcia takiej umowy składki są rozliczane na zasadach ogólnych.

Składki jak za pracownika należy opłacać również za osobę, która umowę cywilnoprawną zawarła z innym podmiotem niż własny pracodawca, ale w ramach tej umowy praca jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Jeżeli oprócz wykonywania umowy zlecenia zatrudniona osoba ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, np. jest zatrudniona również w innym zakładzie pracy na podstawie umowy o pracę, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlega z umowy o pracę, a ubezpieczenia z umowy zlecenia mają charakter dobrowolny. Jeżeli wynagrodzenie z umowy o pracę jest równe co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, obowiązkowa jest wówczas tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne.

W sytuacji równoczesnego wykonywana dwóch lub więcej umów zleceń, zleceniobiorca obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlega z jednej wybranej przez siebie umowy, natomiast z drugiej umowy ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne, a obowiązkowe jest wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne.

Pracownik jest zatrudniony na umowę o pracę na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 1000 zł miesięcznie. Od 1 czerwca dodatkowo będzie on w innej firmie zatrudniony na umowę-zlecenie. Z uwagi na to, iż jego wynagrodzenie z umowy o pracę jest niższe od minimalnego, będzie on podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu również z umowy-zlecenia.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia stanowi przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z tytułu wykonywanej umowy zlecenia. Taka zasada obowiązuje, jeżeli w umowie odpłatność za jej wykonanie określono kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie. Jeżeli odpłatność została ustalona w innej formie (co raczej nie występuje), podstawę wymiaru stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia. W podstawie wymiaru składek należy więc uwzględnić zarówno wynagrodzenie wypłacone w gotówce, jak i inne przychody uzyskiwane z tej umowy, np. zwrot należności z tytułu podróży służbowej, ryczałt za używanie prywatnego samochodu do celów służbowych. Oczywiście, trzeba pamiętać, iż roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego nie może być wyższa w danym roku kalendarzowym od kwoty odpowiadającej 30-krotności (w tym roku wynosi ona 94 380 zł).

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe w danym miesiącu nie może być wyższa niż 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Ubezpieczeniu temu podlegają wszystkie osoby, które z danego tytułu podlegają obowiązkowo lub mają prawo do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych. W zasadzie więc każda osoba wykonująca umowę-zlecenie (z wyjątkiem sytuacji, gdy umowa zlecenie jest wykonywana przez studenta lub ucznia, który nie ukończył 26 lat) podlega z tego tytułu co najmniej ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pomniejszona o kwotę składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych ze środków ubezpieczonego. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne nie stosuje się również ograniczenia górnej rocznej podstawy wymiaru składki.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 proc. podstawy wymiaru składki. Z zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych odliczeniu podlega składka w wysokości 7,75 proc. podstawy wymiaru. Natomiast pozostała część składki, która nie podlega odliczeniu od zaliczki, jest finansowana z dochodu ubezpieczonego. W przypadku gdy składka na ubezpieczenie zdrowotne obliczona m.in. za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia jest wyższa od zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składkę obliczoną za poszczególne miesiące obniża się do wysokości tej zaliczki.

Płatnik, który zatrudnia zleceniobiorcę, powinien ustalić, jakim ubezpieczeniom zatrudniona osoba będzie podlegała. Zgłoszenie do właściwych ubezpieczeń powinno zostać przekazane w terminie 7 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania umowy. Jeżeli zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, jest zgłaszany do tych ubezpieczeń na druku ZUS ZUA.

Gdy z umowy zlecenia zleceniobiorca podlega dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym i nie złoży wniosku o objęcie go dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z umowy-zlecenia, podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zgłoszenie wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego jest przekazywane na druku ZUS ZZA.

Spółka od 1 czerwca zawarła umowę-zlecenie z osobą, która nie ma innych tytułów do objęcia ubezpieczeniem. Umowa ta rodzi obowiązek zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczeń emerytalnego, rentowego, wypadkowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 04 11 xx. Po zakończeniu wykonywania umowy płatnik powinien złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń.

Po zakończeniu wykonywania umowy zleceniodawca dokonuje wyrejestrowania zleceniobiorcy z ubezpieczeń na druku ZUS ZWUA.

Jeżeli w następnym miesiącu po zakończeniu wykonywania umowy zlecenia i wyrejestrowaniu zleceniobiorcy z ubezpieczeń płatnik będzie dokonywał wypłaty wynagrodzenia, składki od tego wynagrodzenia powinny być wykazane w imiennym raporcie miesięcznym z kodem 30 00 xx.

Umowa o dzieło nie jest samoistnym tytułem do objęcia danej osoby ubezpieczeniami społecznymi. Jeżeli osiąga ona przychody tylko na podstawie umowy o dzieło, nie podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jeżeli jednak taką umowę zawarła ona z własnym pracodawcą, będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu.

W przypadku związania się umowę o dzieło z osobą, która nie jest pracownikiem podmiotu zawierającego taką umowę (i nie jest ona wykonywana na rzecz własnego pracodawcy), umowa ta nie rodzi obowiązku ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Również podpisanie umowy o dzieło z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym lub na urlopie bezpłatnym, a także z pracownikiem pobierającym zasiłek macierzyński nie powoduje obowiązku ubezpieczeń społecznych ani ubezpieczenia zdrowotnego.

Michał Jarosik

gp@infor.pl

Ustawa z 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.),

Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).