Niektóre świadczenia z ubezpieczenia chorobowego przysługują pracownikowi od pierwszego dnia zatrudnienia

W myśl ogólnej zasady, wynikającej z ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, prawo do zasiłku chorobowego przysługuje po upływie określonego w tej ustawie okresu nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Dla podlegających ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo, m.in. pracowników, okres tego ubezpieczenia wynosi 30 dni. Natomiast dla podlegających ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie - na swój wniosek (patrz tabela) tzw. okres wyczekiwania na zasiłek wynosi 90 dni. Jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby powstanie przed upływem tych okresów, ubezpieczeni nie nabywają prawa do świadczeń.

Pamiętać trzeba, że do okresu wyczekiwania na prawo do zasiłku wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.

Należy podkreślić, że powyższe zasady stosuje się także do wynagrodzenia za czas choroby, do którego pracownik zachowuje prawo na podstawie art. 92 kodeksu pracy.

Od przedstawionej zasady, że zasiłek chorobowy (wynagrodzenie za czas choroby) przysługuje dopiero po upływie 30 albo 90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, są wyjątki. Świadczenie za czas choroby przysługuje bez okresu wyczekiwania:

● absolwentom szkół, jeżeli zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do tego ubezpieczenia w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły, tj. od daty podanej w świadectwie,

● absolwentom szkół wyższych, jeżeli zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do tego ubezpieczenia w ciągu 90 dni od dnia uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych,

● ubezpieczonym, których niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,

● ubezpieczonym obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej dziesięcioletni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,

● posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.

Należy zaznaczyć, że prawo do zasiłku chorobowego bez okresu wyczekiwania z uwagi na posiadanie co najmniej dziesięcioletniego okresu ubezpieczenia mają tylko osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu obowiązkowo i pod warunkiem, że okres ten był okresem obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Warunek ten nie dotyczy zatem wszystkich ubezpieczonych, ale może być stosowany tylko w odniesieniu do pracowników, członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osób odbywających służbę zastępczą.

Trzeba pamiętać, że do dziesięcioletniego okresu ubezpieczenia chorobowego zalicza się także okresy obowiązkowego ubezpieczenia społecznego przed 1 stycznia 1999 r., które uprawniało do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, niezależnie od tego jak długo trwały przerwy między okresami ubezpieczenia, np. z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej albo wykonywania umowy zlecenia.

Przeanalizujmy powyższe na podstawie następującego stanu faktycznego. Z pracownikiem zawarto umowę o pracę od 1 marca 2010 r. Przed podjęciem tego zatrudnienia pracownik wykonywał umowę o pracę od 1 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2007 r. (6 lat), co poświadczył świadectwem pracy. Ponadto od 1 czerwca 1994 r. do 30 września 1999 r. (5 lat i 4 miesiące) prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której opłacał składki na ubezpieczenia społeczne i miał prawo do świadczeń pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa. Potwierdził to zaświadczeniem z ZUS. Pracownik zachorował i był niezdolny do pracy od 2 do 8 marca 2010 r. Mimo tak krótkiego okresu ubezpieczenia nabył prawo do wynagrodzenia za czas choroby na podstawie art. 92 kodeksu pracy z tytułu zatrudnienia od 1 marca 2010 r. Pracownik udokumentował bowiem łączny okres ubezpieczenia chorobowego przez ponad dziesięć lat (obowiązkowego jako pracownik - po 31 grudnia 1998 r. i ubezpieczeń społecznych przed tą datą, z prawem do zasiłków).

Okresu wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego nie stosuje się również do osób, które mają przerwę w ubezpieczeniu chorobowym spowodowaną urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego, bez względu na czas trwania tej przerwy. Prawo do zasiłku chorobowego nabędzie zatem na przykład pracownica, która korzystała z urlopu wychowawczego przez dwa lata, a po jego zakończeniu nie przystąpiła do świadczenia pracy ze względu na powstałą w czasie tego urlopu albo w dniu, w którym miała wrócić do pracy, niezdolność do pracy z powodu choroby. Świadczenie za czas choroby nie przysługuje za okres nieprzerwanej niezdolności do pracy przypadającej w czasie przerwy w podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu (z powodu urlopu wychowawczego, bezpłatnego albo odbywania czynnej służby wojskowej przez żołnierza zawodowego), ale powstaje do niego prawo po przerwie w ubezpieczeniu (za okres niezdolności do pracy po przerwie).

Jeżeli pracownik podlegający obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu jest nieobecny w pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub nad innym chorym członkiem rodziny (np. nad żoną, matką, siostrą), ma z tego tytułu prawo do zasiłku opiekuńczego. Przysługuje on przez określony w danym roku kalendarzowym okres - 60 dni z tytułu opieki nad dzieckiem, 14 dni z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny, w tym nad dzieckiem, które ukończyło 14 lat życia.

Przy ustalaniu prawa do zasiłku opiekuńczego nie ma znaczenia, jak długo osoba zatrudniona podlega ubezpieczeniu chorobowemu i z jakiego tytułu, np. z umowy o pracę czy zlecenia. Prawo do tego zasiłku ma zatem zarówno osoba, która podlega ubezpieczeniu chorobowemu na przykład przez trzy lata, jak i przez trzy dni.

Bez względu na okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu przysługuje także prawo do zasiłku macierzyńskiego. Może się zatem zdarzyć się, że pracownica albo inna ubezpieczona urodzi dziecko w pierwszym dniu trwania tego ubezpieczenia chorobowego i nabędzie prawo do tego świadczenia. Z praktyki wynika, że rzadko zdarzają się takie sytuacje. Zwykle pracodawcy nie zawierają bowiem umów o pracę z kobietami w zaawansowanej ciąży, wiedząc, że w krótkim okresie od zatrudnienia nie będą mogły już świadczyć pracy ze względu na zbliżający się poród i uprawnienie do urlopu macierzyńskiego. Jeżeli jednak z ciężarną zostanie zawarta umowa o pracę albo zostanie ona objęta na swój wniosek dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym na przykład z tytułu umowy zlecenia, to w razie urodzenia dziecka nabędzie prawo do zasiłku macierzyńskiego bez względu na okres podlegania temu ubezpieczeniu.

Pracodawca zatrudnił od 1 marca 2010 r. kobietę w siódmym miesiącu ciąży. 3 marca pracownica urodziła dziecko i wystąpiła z wnioskiem o udzielenie urlopu macierzyńskiego na okres 20 tygodni, licząc od dnia porodu. Za okres urlopu macierzyńskiego pracownica ma prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, mimo że do dnia porodu podlegała ubezpieczeniu tylko przez dwa dni.

● pracownicy·

● członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych

● osoby odbywające służbę zastępczą

● osoby wykonujące pracę nakładczą

● osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, oraz osoby z nimi współpracujące

● osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące

● osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania

● duchowni

Pracownik został zatrudniony od 1 lutego 2010 r. Jest to jego pierwsza praca. Od 15 do 19 lutego 2010 r. pracownik chorował na grypę. Dostarczył pracodawcy zwolnienie lekarskie (ZUS ZLA). Pracodawca poinformował pracownika, że za okres tej choroby nie otrzyma żadnych świadczeń pieniężnych, ponieważ nie upłynął 30-dniowy okres ubezpieczenia. Mimo braku prawa do świadczeń nieobecność pracownika w pracy z tytułu tej choroby została usprawiedliwiona.

Pracownica korzystała z urlopu wychowawczego od 1 czerwca 2008 r. do 28 lutego 2010 r. 4 marca 2010 r. dostarczyła pracodawcy zwolnienie lekarskie z powodu choroby na okres od 24 lutego do 12 marca 2010 r. Za okres od 24 do 28 lutego 2010 r. pracownica nie otrzyma żadnych świadczeń z tytułu choroby, ponieważ nie przysługują one w czasie trwania urlopu wychowawczego. Otrzyma ona natomiast wynagrodzenie za czas choroby od 1 do 12 marca 2010 r., mimo długiej przerwy w podleganiu ubezpieczeniu chorobowemu.

Piotr K. przez pół roku szukał pracy. Drugiego dnia po zawarciu umowy o pracę uległ wypadkowi, jadąc do pracy. Wypadek ten został uznany za wypadek w drodze do pracy. Mimo iż Piotr K. tak krótko podlegał ubezpieczeniu chorobowemu, nabędzie prawo do wynagrodzenia za czas choroby. Gdy niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy, wynagrodzenie za czas choroby albo zasiłek chorobowy przysługuje bez tzw. okresu wyczekiwania - od pierwszego dnia ubezpieczenia.

Pracownica zatrudniona od 1 marca 2010 r. dostarczyła pracodawcy zwolnienie lekarskie (od 8 do 12 marca 2010 r.) z tytułu opieki nad chorym dzieckiem w wieku dziewięciu lat. Do zwolnienia lekarskiego dołączyła wniosek na druku ZUS Z-15. Pracodawca ustalił, że pracownica ma prawo do zasiłku opiekuńczego za okres objęty zaświadczeniem lekarskim i dokonał jego wypłaty w terminie przewidzianym na wypłatę wynagrodzeń, tj. 30 marca 2010 r. Podstawę wymiaru zasiłku stanowiło wynagrodzenie pracownicy za marzec 2010 rok.

gp@infor.pl

Art. 4, art. 12 ust. 2, art. 32, art. 33 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).

Art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).