Kiedy za pracowników trzeba płacić dodatkowe składki na fundusz

Jedną z istotnych przesłanek uznania, że pracownik wykonuje pracę w szczególnych warunkach (co jest ważne dla uzyskania uprawnień do emerytur pomostowych) lub o szczególnym charakterze jest to, czy należy ona do podstawowych obowiązków pracownika - zwraca uwagę Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Nie ma natomiast znaczenia, czy praca ta jest wykonywana na pełny etat, czy na część etatu.

Ważne jest zatem to, żeby pracownik był zatrudniony do wykonywania określonej pracy w szczególnych warunkach, a jej wykonywanie stanowiło jego podstawowy obowiązek w czasie pracy określonym w umowie o pracę. Tym samym dopuszczalne jest, aby w przerwach między wykonywaniem pracy w szczególnych warunkach pracownik wykonywał inne obowiązki zlecone mu przez przełożonych lub wynikające z zakresu obowiązków.

Także prace o szczególnym charakterze nie muszą być wykonywane przez cały (określony w umowie o pracę) czas pracy pracownika. Należą do nich np. prace kierowców pojazdów uprzywilejowanych, prace członków zespołów ratownictwa medycznego, czy prace personelu medycznego w zespołach operacyjnych i anestezjologii w warunkach ostrego dyżuru. W tych przypadkach istotna jest gotowość do świadczenia takiego rodzaju prac i szczególna sprawność psychofizyczna osób, które takie prace wykonują.

Natomiast jeśli prace w szczególnych warunkach są wykonywane sporadycznie, jako zajęcia dodatkowe, obok podstawowych obowiązków pracownika, to nie mogą być one podstawą do uznania, że za danego pracownika istnieje obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Zgodnie z dokonaną przez ministerstwo interpretacją ustawy o emeryturach pomostowych, pracodawcy mają obowiązek opłacania składek na FEP za każdego pracownika, który urodził się po 31 grudnia 1948 r. oraz wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Obowiązek ten powstaje z dniem rozpoczęcia wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustaje z dniem zaprzestania wykonywania tych prac.

Obowiązek opłacania składek na FEP obejmuje wszystkich pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze, nawet tych, którzy nie spełniają warunków do uzyskania emerytury pomostowej. Resort pracy domaga się w związku z tym opłacania składek także przez pracowników, którzy nie wykonywali takich prac przed 1 stycznia 1999 r. Płatnik składek jest zobowiązany do opłacenia składek na FEP także za pracownika wykonującego prace górnicze, który uzyskał prawo do emerytury pomostowej na podstawie art. 11, za okres wykonywania prac górniczych, o których mowa w art. 50c ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie wcześniej jednak niż za okres od 1 stycznia 2010 r.

Polska Konfederacja Pracodawców nie chce się zgodzić z taką interpretacją przepisów. Inne zdanie mają także prawnicy (czytaj komentarz).

Stopa składki na FEP wynosi 1,5 proc. podstawy wymiaru. Podstawę wymiaru składki na FEP stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, czyli przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Do pracowników, którzy z własnym pracodawcą zawarli umowę agencyjną, umowę zlecenia albo inną umowę o świadczenie usług, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Przy ustalaniu podstawy wymiaru uwzględnia się więc także przychód z wykonywania tych umów. Przychody pracownika osiągane w walutach obcych przelicza się na złote w sposób przyjęty w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Przy ustalaniu wysokości składek nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Przez wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby należy rozumieć także wynagrodzenia za czas choroby przysługujące pracownikom na innej podstawie niż kodeks pracy, a więc także nauczycielom akademickim oraz pracownikom jednostek badawczo-rozwojowych.

Pracodawcy nie muszą wliczać do podstawy wymiaru składek do FEP wszystkich przychodów pracownika. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, nie stanowią podstawy wymiaru składek na FEP nagrody jubileuszowe przysługujące pracownikowi nie częściej niż co pięć lat. Składki nie są także liczone m.in. od odpraw pieniężnych wypłacanych osobom przechodzącym na emeryturę lub rentę. Nie są także doliczane do podstawy wymiaru odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy na przykład nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia. Pracodawca nie musi także doliczać do podstawy wymiaru składek wartości świadczeń rzeczowych wynikających z przepisów o bezpieczeństwie i higienie pracy oraz ekwiwalenty za te świadczenia. Nie ma także obowiązku opłacania składek od ekwiwalentu pieniężnego wypłacanego pracownikowi za pranie odzieży roboczej, używanie odzieży i obuwia własnego zamiast roboczego. Tak samo są traktowane bony, talony, kupony lub inne dowody uprawniające do otrzymania na ich podstawie napojów bezalkoholowych, które otrzymuje pracownik, jeśli firma nie ma możliwości wydania pracownikom posiłków i napojów bezalkoholowych. Do podstawy wymiaru składek nie wlicza się też m.in. ekwiwalentów pieniężnych za użyte przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt, będące własnością pracownika.

Roczna podstawa wymiaru składek na FEP w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej trzydziestokrotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy. Do momentu osiągnięcia górnej granicy podstawy wymiaru składek na FEP płatnik składek jest zobowiązany rozliczać i przekazywać składki do ZUS. Po przekroczeniu przez ubezpieczonego rocznej podstawy wymiaru składek na FEP płatnik jest zobowiązany do zaprzestania obliczania i opłacania składek na ten fundusz. Jeżeli za ubezpieczonego opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe więcej niż jeden płatnik, ubezpieczony musi zawiadomić wszystkich płatników składek o przekroczeniu kwoty rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe i FEP.

Składka na FEP jest finansowana w całości przez płatnika składek. Składkę na FEP oblicza, rozlicza i opłaca co miesiąc płatnik składek. Składkę na FEP płatnik składek rozlicza w deklaracji rozliczeniowej. Składka nie może być opłacana nie później niż:

● do 10 dnia następnego miesiąca - termin ten dotyczy osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie, w tej grupie są ubezpieczeni z tytułu działalności twórczej lub artystycznej tancerze zawodowi,

● do 5 dnia następnego miesiąca - dotyczy to jednostek budżetowych, zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych,

● do 15 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).