Wyższy kapitał początkowy dla ubezpieczonych opłacających przed 1999 rokiem składki do ZUS przez niepełny rok

Ubezpieczony urodził się 15 września 1954 r. W 2005 roku ZUS ustalił mu kapitał początkowy, uwzględniając m.in. zarobki z 1983 roku, kiedy to przystąpił do ubezpieczenia i pracował od 1 września do 31 grudnia. Zamierza zgłosić wniosek o ponowne ustalenie kapitału początkowego. Czy może liczyć na to, że jego nowa kwota będzie wyższa od obliczonej poprzednio?

Wysokość kapitału początkowego ustalanego z tytułu stażu ubezpieczeniowego przebytego do końca 1998 roku uzależniona jest w dużej mierze od podstawy jego wymiaru (emerytury hipotetycznej, która przysługiwałaby ubezpieczonemu na 31 grudnia 1998 roku). ZUS ustala tę podstawę w kilku etapach.

W tym celu najpierw porównuje zarobki ubezpieczonego z wybranych lat kalendarzowych (na ogół 10 kolejnych lub 20 dowolnie wybranych z całego okresu sprzed 1999 roku) do przeciętnych wynagrodzeń z tych lat.

W ten sposób uzyskuje, w odniesieniu do każdego roku, wskaźnik wyrażony w procentach. Ich sumę dzieli następnie przez liczbę lat uwzględnionych przy ustalaniu podstawy wymiaru, obliczając tym samym wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego.

Wielkość tę ZUS mnoży następnie przez kwotę bazową obowiązującą w II kwartale 1998 roku (1220,89 zł), dzięki czemu ustala podstawę wymiaru kapitału początkowego (emerytury hipotetycznej).

Jeszcze do niedawna obowiązywały niekorzystne dla ubezpieczonych przepisy, które nakazywały ustalać stosunek zarobków do przeciętnego wynagrodzenia w opisany powyżej sposób również za rok, w trakcie którego rozpoczęli pracę. Porównanie wynagrodzenia uzyskanego w pierwszym roku ubezpieczenia do przeciętnej płacy ze wszystkich miesięcy tego roku skutkowało niższym wskaźnikiem za ten rok, a tym samym niższą wysokością kapitału początkowego.

Od 23 września 2011 r. zasada porównywania zarobków uzyskanych w wybranych latach kalendarzowych do przeciętnych wynagrodzeń z tych lat została zmieniona. Na podstawie ustawy z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obliczając procentowy stosunek wynagrodzenia do przeciętnej płacy za rok, w którym wnioskodawca po raz pierwszy przystąpił do ubezpieczenia, ZUS uwzględnia przeciętne miesięczne wynagrodzenie wyłącznie za te miesiące, w których pozostawał on w ubezpieczeniu.

Do sumy tych wynagrodzeń porównuje następnie łączną kwotę zarobków danej osoby w jej pierwszym roku ubezpieczenia. Taki sposób ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego powoduje, że jest ona wyższa, niż byłaby w przypadku jej ustalenia w myśl dotychczasowych regulacji (również wysokość tego kapitału).

Osoby, którym zakład ustalił kapitał początkowy z uwzględnieniem pierwszego roku pozostawania w ubezpieczeniu na poprzednio obowiązujących zasadach, mogą obecnie wnioskować o ponowne ustalenie tego kapitału z zastosowaniem nowych regulacji.

Zmiany w przepisach najlepiej zilustruje przykład ubezpieczonej, która podjęła pierwszą pracę od 5 sierpnia 1981 r. W miesiącach sierpień - grudzień 1981 r. uzyskała z tego tytułu przychód w łącznej wysokości 34 800 zł. Ustalając w 2007 roku wysokość kapitału początkowego, ZUS porównał te zarobki do przeciętnej płacy za wszystkie miesiące 1981 roku, tj. 92 268 zł.

Wyliczony w ten sposób wskaźnik wyniósł 37,72 proc. (34 800 zł/92 268 zł). Suma wskaźników z 10 kolejnych lat kalendarzowych wyniosła 884,21 proc., a wskaźnik wysokości podstawy wymiaru kapitału początkowego - 88,42 proc. (884,21 proc./10).

Obecnie ubezpieczona zamierza zgłosić wniosek o ponowne ustalenie tego kapitału. ZUS jeszcze raz ustali wskaźnik zarobków do przeciętnej płacy za rok 1981, w którym przystąpiła do ubezpieczenia. W tym celu porówna zarobki uzyskane przez ubezpieczoną w okresie sierpień - grudzień 1981 roku (34 800 zł) do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wyłącznie za te miesiące (7689 zł x 5 = 38 445 zł). Uzyskany wskaźnik (90,52 proc.) zsumuje z tym z pozostałych wybranych lat (846,49 proc.), a następnie podzieli przez 10.

Wyniesie on 93,70 proc. (937,01 proc./10), tj. 5,28 proc. więcej od obliczonego poprzednio. Dzięki temu ubezpieczona będzie miała wyższy kapitał początkowy.

Marek Opolski

Art. 15, 174 - 177 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 - 2 ustawy z 28 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 187, poz. 1112).