Jak właściciel prywatnej firmy może podwyższyć swoją emeryturę

Osoby, które urodziły się po 31 grudnia 1948 r., jeśli podlegały ubezpieczeniom społecznym przed 1 stycznia 1999 r., mają prawo do ustalenia wysokości kapitału początkowego. Ten ważny element emerytur to w dużym uproszczeniu odtworzenie wartości opłaconych składek do ZUS przed wejściem w życie reformy systemu emerytalnego. W praktyce prawo do jego ustalenia mają pracownicy, za których pracodawcy odprowadzali daniny.

Uprawnienie to przysługuje także osobom, które prowadziły działalność gospodarczą, same opłacając za siebie składki. Ustawodawca za podstawę wymiaru przyjął kwotę 1220,89 zł, czyli przeciętne miesięczne wynagrodzenie obowiązujące w II kwartale 1998 r. Kapitał początkowy zawsze jest ustalany na dzień 1 stycznia 1999 r. bez względu na datę złożenia wniosku o jego ustalenie oraz datę obliczenia jego wysokości przez ZUS.

Do ustalenia wysokości kapitału początkowego przyjmuje się te składniki, od których istniał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Do podstawy wymiaru dolicza się, oprócz dochodów z pracy, m.in. kwoty przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym:

● wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy wypłaconych na podstawie przepisów kodeksu pracy,

● zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, wyrównawczego,

● świadczeń: rehabilitacyjnego, wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego. [przykład 1]

Przy ustalaniu wartości kapitału początkowego okresy nieskładkowe liczone są po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy taki rok (z uwzględnieniem pełnych miesięcy). Dodatkowo okresy te uwzględniane są w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych. W praktyce więc zasady ustalania podstawy wymiaru kapitału początkowego są takie same jak w przypadku emerytur obliczanych na starych zasadach. [przykład 2]

Są jednak pewne różnice. Lata pracy w gospodarstwie rolnym w wielu przypadkach są zaliczane do pracowniczego stażu pracy, z tym że wyłącznie jako uzupełniające (gdy udowodniony staż jest za krótki do przyznania emerytury) i tylko przy ustalaniu prawa do emerytury. W przypadku kapitału początkowego okres ten nie jest uwzględniany przy obliczaniu jego wysokości. [Przykład 3]

Samozatrudniony oraz prowadzący firmy, aby mieć ustalony kapitał początkowy, sam musi złożyć wniosek w tej sprawie. Jeśli tego nie zrobi, to ZUS nie ma podstaw do jego określenia. Z tego też powodu, jak zapewnia ZUS, pracownik przyjmujący wniosek o emeryturę zawsze sprawdza, czy osoba składająca wniosek ma już obliczony kapitał.

Jeżeli wnioskodawca nie ma ustalonej wysokości tego świadczenia, natomiast z przebiegu zatrudnienia, podanego we wniosku o emeryturę, wynika, że podlegał on ubezpieczeniom społecznym przed 1 stycznia 1999 r. - pracownik ZUS informuje go o konieczności złożenia dokumentów niezbędnych do obliczenia kapitału początkowego (o ile nie zostały one dołączone do wniosku o to świadczenie). Jego kwota będzie ustalona, zwaloryzowana, a następnie uwzględniona w podstawie obliczenia przyszłej emerytury.

Po 1989 roku wiele osób wcześniej zatrudnionych na podstawie umowy o pracę decydowało się na założenie działalności gospodarczej. Okres wcześniejszej pracy zostanie uwzględniony przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego także wówczas, jeśli obecnie taka osoba prowadzi działalność gospodarczą. W takiej sytuacji osoba uprawniona do ustalenia wysokości kapitału początkowego musi zgromadzić dokumenty potwierdzające wysokość zarobków. Przepisy zobowiązują przy tym do złożenia oryginałów dokumentów.

W postępowaniu o ustalenie kapitału początkowego można złożyć jedynie kopie tych dokumentów, które zostały potwierdzone za zgodność z oryginałem przez płatnika składek. Pracodawcy zobowiązani są do wydawania pracownikowi lub organowi rentowemu zaświadczeń niezbędnych do ustalenia prawa do świadczeń i ich wysokości. Jeżeli firma nadal istnieje, wydaje oryginały tych dokumentów. Wyjątkowo dopuszczona została możliwość dołączenia kserokopii - poświadczonych za zgodność z oryginałem przez pracodawcę lub pracownika organu rentowego następujących dokumentów:

● książeczki wojskowej,

● dyplomu ukończenia szkoły wyższej,

● wyciągów z akt wystawianych przez urzędy stanu cywilnego,

● danych z dowodu osobistego książeczkowego, np. wpisy o zatrudnieniu, wpisy dotyczące dzieci.

W przypadku nieistniejących już zakładów pracy możliwe jest przedłożenie uwierzytelnionych przez archiwum lub inną jednostkę przechowująca - kserokopii dokumentów lub ich odpisów albo wystawionych przez te jednostki zaświadczeń potwierdzających okresy składkowe i nieskładkowe lub wysokość zarobków.

Inaczej wygląda kwestia udowadniania wysokości kwot, od których były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne przez osoby przed 1 stycznia 1999 r. prowadzące małe firmy. Generalnie ZUS posiada dokumentację, na podstawie której może potwierdzić rzemieślnikom okres opłacania składek oraz podstawę ich wymiaru, poczynając od lat sześćdziesiątych. W przypadku np. taksówkarzy jest ona gromadzona od 1 lipca 1969 r. Podobnie jest w przypadku osób, które zajmowały się rybołówstwem morskim na własny rachunek oraz flisaków organizujących wycieczki po rzece Dunajec. Ewidencja ta jest prowadzona od 1 marca 1970 r.

ZUS potwierdza także okresy ubezpieczenia osobom prowadzącym działalność np. handlowo-usługową na własny rachunek i osobom z nimi współpracującym. Właściciele małych sklepów i punktów takie informacje mają zbierane od 25 sierpnia 1973 r. Natomiast adwokatom, którzy wykonywali zawód indywidualnie, poza zespołem adwokackim, możliwe jest potwierdzenie okresów składkowych od 27 czerwca 1984 r. Nie muszą także gromadzić zaświadczeń twórcy i artyści, którzy od 1 stycznia 1974 r. byli objęci zaopatrzeniem emerytalnym twórców.

Osoba pracująca w małej firmie lub obecnie prowadząca działalność gospodarczą, składając wniosek o ustalenie wysokości kapitału początkowego, musi podać w nim cały okres aktywności zawodowej. Aby ZUS mógł go potwierdzić, konieczne jest złożenie druku ZUS Rp-6, zawierającego informacje dotyczące okresów składkowych i nieskładkowych sprzed 1999 r. W kwestionariuszu tym należy podać okres pracy, nazwę zakładu pracy lub imię i nazwisko pracodawcy, adres byłego miejsca pracy oraz NKP (Numer Konta Płatnika), jeżeli jest znany. W innym przypadku będzie bardzo trudno ustalić wysokość przychodów będących podstawą do ustalenia wysokości kapitału początkowego.

Zainteresowani skarżą się, że wiele zakładów pracy zniszczyło posiadaną dokumentację albo uległo likwidacji, ale część firm ma dokumenty swoich dawnych pracowników. Jednak osoba fizyczna, która w przeszłości prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, nie ma prawa wystawić byłemu pracownikowi dokumentu potwierdzającego wysokość osiąganych przez niego zarobków, gdyż nie jest obecnie pracodawcą. Jeśli firma zatrudniała ponad 20 osób, ZUS nie ma informacji o wysokości odprowadzonych składek. [przykład 4]

W przypadku kiedy właściciel firmy jeszcze nie przekazał dokumentacji płacowej do archiwum, lecz ją zostawił u siebie w domu, powinien jak najszybciej skontaktować się w tej sprawie z archiwum. Karty wynagrodzeń są bardzo ważnym dowodem dla osób, które były wynagradzane na podstawie stawki akordowej. O ile w przypadku osób otrzymujących wynagrodzenie w stałej miesięcznej wysokości dokumentem potwierdzającym jego wysokość może być umowa o pracę, to dla osób otrzymujących zapłatę za faktycznie wykonane np. nakrętki lub uszyte koszule dowodem tym muszą być karty wynagrodzeń.

Tak. Kwoty wypłacane w formie rekompensaty są doliczane do podstawy wymiaru kapitału początkowego. Natomiast nie ma żadnego znaczenia, czy rekompensata była objęta składką na ubezpieczenie społeczne, czy też nie.

Tak. Do kapitału początkowego doliczana jest także wartość świadczeń w naturze w kwotach stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne. Wynagrodzenie obejmujące wartość świadczeń w naturze określa się w wysokości ekwiwalentu pieniężnego ustalonego we właściwych przepisach branżowych lub normach budżetowych. W takim przypadku należy tylko udokumentować prawo do takiego świadczenia.

Taka nagroda jest doliczana do kapitału początkowego, bowiem do ustalenia jego przyjmuje się te wszystkie składniki wynagrodzenia, od których należało odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne. Równocześnie w podstawie wymiaru uwzględnia się wynagrodzenie przysługujące za okres, za który zostało ono wypłacone. Zasada uwzględnianiawynagrodzenia z dnia wypłaty ma zastosowanie jedynie w stosunku do wypłat, co do których nie jest możliwe ustalenie okresu, za który wypłata ta przysługuje. Przyjęcie zasady uwzględniania wynagrodzenia za okres, za który zostało ono wypłacone, oznacza konieczność wyłączania tego wynagrodzenia z roku, w którym zostało wypłacone. Brak jest bowiem uzasadnienia do podwójnego doliczania do podstawy wymiaru kapitału początkowego wynagrodzenia uzyskanego z tego samego tytułu. Tak więc, uwzględniając w podstawie wymiaru kapitału początkowego np. nagrodę z zysku lub trzynastkę, dolicza się je do roku, za który zostały wypłacone; natomiast premię bilansową czy też nagrodę za szczególne osiągnięcia zawodowe - do roku, w którym nastąpiła faktyczna ich wypłata. Natomiast premie z zysku, jak też nagrody z zakładowego funduszu nagród (trzynastka), przyjmowane są do obliczania podstawy wymiaru, poczynając od wypłat za okres od l stycznia 1990 r., tj. od daty objęcia ich składką na ubezpieczenie społeczne.

Tak. To właśnie taka firma ma obowiązek wystawienia kopii dokumentacji płacowej, którą ma w posiadaniu. Kopie dokumentacji, które udostępnia przechowawca, powinny być opatrzone pieczęcią nagłówkową firmy przechowawczej i pieczątką imienną kierownika archiwum lub pracownika upoważnionego, a także pieczęcią nagłówkową firmy przechowawczej i pieczątką imienną kierownika archiwum lub upoważnionego pracownika.

Kapitał początkowy zawsze jest ustalany na dzień 1 stycznia 1999 r. bez względu na datę złożenia wniosku o jego ustalenie oraz datę obliczenia jego wysokości przez ZUS.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Art. 173 - 177 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).