Urlop bezpłatny stanowi przerwę w ubezpieczeniach

Ostatnio dość często pracodawcy mający trudności finansowe, nie chcąc od razu redukować zatrudnienia, podpowiadają swoim pracownikom, aby skorzystali z urlopów bezpłatnych. Postępujący w ten sposób muszą uwzględniać obowiązujące w tym zakresie przepisy kodeksu pracy. Muszą pamiętać, że urlop bezpłatny może być udzielony tylko na wniosek pracownika. Nie jest zatem możliwe wysłanie zatrudnionego na urlop wbrew jego woli.

Nowe zasady

Przebywanie na urlopie bezpłatnym powoduje, iż zmienia się sytuacja ubezpieczeniowa zatrudnionego. Pracownik podlega ubezpieczeniom społecznym oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. Nie oznacza to jednak, iż za cały ten okres pracodawca musi opłacać za niego składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne. Między zatrudnieniem a jego ustaniem występują bowiem przerwy w podleganiu ubezpieczeniom. Jedną z takich przerw jest urlop bezpłatny.

Pracownik korzystający z urlopu bezpłatnego w okresie tego urlopu nie podlega ubezpieczeniom z umowy o pracę - zarówno społecznym, jak i zdrowotnemu. Wprawdzie w dalszym ciągu pozostaje w stosunku pracy, ale nie świadczy pracy i pracodawca nie wypłaca mu wynagrodzenia.

Konieczny raport

Pracodawca jako płatnik składek musi składać za pracownika przebywającego na urlopie bezpłatnym imienny raport ZUS RSA z kodem pracowniczym (01 10 XX) o okresie przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne z kodem świadczenia przerwy 111 (urlop bezpłatny). Raport ten należy składać za każdy miesiąc przebywania pracownika na urlopie bezpłatnym. Okres przerwy "od do" wykazany w raporcie nie może wykraczać poza miesiąc kalendarzowy, za który jest sporządzany. Musi dotyczyć wyłącznie miesiąca, za który składany jest raport. [przykład 1]

Opieka zdrowotna

Należy pamiętać, że prawo do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego ustaje po upływie 30 dni od dnia wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia. Tym samym jeszcze przez 30 dni pracownik przebywający na urlopie bezpłatnym zachowuje prawo do świadczeń zdrowotnych, a po tym okresie traci ochronę ubezpieczeniową z tytułu umowy o pracę. Aby w dalszym ciągu mieć prawo do tych świadczeń, powinien zostać zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny albo przystąpić dobrowolnie do tego ubezpieczenia.

Samodzielne opłacanie

Jeżeli osoba na urlopie bezpłatnym nie może być zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny (np. przez współmałżonka), bo jest np. osobą samotną, to może ubezpieczyć się dobrowolnie. W tym celu konieczne jest złożenie na piśmie wniosku w oddziale Narodowego Funduszu Zdrowia oraz zawarcie umowy, a następnie zgłoszenie się do ZUS na druku ZUS ZZA.

Dobrowolne ubezpieczenie wiąże się z koniecznością opłacania za każdy miesiąc składki (9 proc). Podstawę jej wymiaru stanowi kwota deklarowanego miesięcznego dochodu, nie niższa jednak niż przeciętne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw z poprzedniego kwartału, włącznie z wypłatami z zysku. Aktualnie (za listopad i grudzień 2012 r.) minimalna podstawa wymiaru wynosi 3689,81 zł, a kwota składki 332,08 zł.

Nawet kilka dni

Należy pamiętać, iż nawet urlop bezpłatny udzielony na kilka dni powoduje, iż w tym okresie pracownik nie podlega żadnym ubezpieczeniom ze stosunku pracy i jeśli korzystający z tego urlopu ma inny tytuł do ubezpieczeń (np. prowadzi działalność gospodarczą, wykonuje umowę-zlecenie) powstaje obowiązek opłacenia składek z tego innego tytułu (niż umowa o pracę). [przykład 2]

Wniosek o kontynuowanie

Osoba, która przebywa na urlopie bezpłatnym, może złożyć wniosek o kontynuowanie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Dotyczy to zwłaszcza osób, które niebawem chcą skorzystać ze świadczeń emerytalno-rentowych i każda przerwa w ubezpieczeniu jest dla nich niekorzystna. W tym celu konieczne jest złożenie wniosku na druku ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczeń 19 00 XX oraz samodzielne opłacenie za siebie składek na ubezpieczenie emerytalne - 19,52 proc., a na rentowe 8 proc. Składki trzeba naliczać od kwoty nie niższej niż minimalne wynagrodzenie, czyli aktualnie od 1500 zł (od 1 stycznia 2013 r. od 1600 zł).

 

PRZYKŁAD 1

Opóźnienie skutkuje korektą

Grzegorz T. od 2 do 20 listopada 2012 r. przebywał na urlopie bezpłatnym. Pracodawca za listopad powinien złożyć za niego raport ZUS RSA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 XX), w którym poda okres: 02.11.2012. - 20.11.2012. i kod świadczenia/przerwy 111 (urlop bezpłatny). Jeżeli pracodawca nie złożyłby tego raportu składając dokumenty rozliczeniowe za listopad nie może listopadowego urlopu bezpłatnego wykazać w raporcie RSA składanym za grudzień. Wówczas musi złożyć raport RSA za listopad w trybie korekty. Oczywiście potrzebna jest wtedy również korekta deklaracji ZUS DRA.

PRZYKŁAD 2

Zmiana tytułu

Marek W. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 5000 zł. Równocześnie prowadzi samodzielnie działalność gospodarczą. Z tytułu prowadzenia działalności zgłosił się tylko do ubezpieczenia zdrowotnego. W listopadzie (od 5 do 15) przebywał ona na urlopie bezpłatnym. W okresie od 1 do 4 oraz od 16 do 30 listopada podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę a z działalności gospodarczej obowiązkowa jest tylko składka na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast w okresie 5-15 listopada z tytułu działalności gospodarczej podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, i wypadkowemu oraz zdrowotnemu.

@RY1@i02/2012/222/i02.2012.222.03300020f.802.jpg@RY2@

Andrzej Radzisław, ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Andrzej Radzisław

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 10, art. 13 pkt 1, art. 18 ust. 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 68, art. 69 ust. 1 i ust. 3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).