Poradnia ubezpieczeniowa

Nie. Osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy podlega ubezpieczeniom społecznym od dnia jego nawiązania do dnia ustania. W analizowanej sytuacji rozwiązanie umowy o pracę nastąpi z końcem września i od października czytelnik nie będzie podlegał z umowy o pracę zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast prawo do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego wygasanie po upływie 30 dni od rozwiązania umowy o pracę.

Z podstawy wymiaru składek wyłączone jest odszkodowanie wypłacane byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji dotyczącej powstrzymania się od działalności konkurencyjnej po ustaniu zatrudnienia. Wynika to z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zatem od odszkodowania wypłaconego na podstawie takiej umowy nie nalicza się składek na ubezpieczenia społeczne i w konsekwencji na ubezpieczenie zdrowotne.

Jeżeli w okresie pobierania odszkodowania czytelnik rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej, to z tytułu jej prowadzenia będzie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, zdrowotnemu oraz dobrowolnie (czyli na wniosek) ubezpieczeniu chorobowemu. Prowadzona działalność będzie stanowiła jedyny tytuł do ubezpieczeń.

Podstawa prawna

Par. 2 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 11, art. 12, art. 13 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 67 pkt 4, art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Tak. Osoba, która podlega z umowy-zlecenia obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zgłoszenie do tego ubezpieczenia jest dokonywane za pośrednictwem płatnika składek (zaznacza on przystąpienie do tego ubezpieczenia na formularzu ZUS ZUA przekazywanym do ZUS).

Jeżeli ubezpieczony złożył oświadczenie (tak jak w przedstawionej sytuacji), iż nie chce podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, został przez płatnika zgłoszony na formularzu ZUS ZUA do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego. Gdy po pewnym czasie uznaje, że chce podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może zostać nim objęty, ale nie wcześniej niż od dnia, w którym złoży wniosek.

W analizowanej sytuacji zleceniodawca musi złożyć formularz:

● ZUS ZWUA i wyrejestrować zleceniobiorcę z wszystkich ubezpieczeń oraz

● ZUS ZUA i zgłosić zleceniobiorcę do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, zdrowotnego, wypadkowego i dobrowolnego chorobowego.

Opłacając składki za okres po zgłoszeniu zleceniobiorcy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, płatnik ma obowiązek naliczyć je od wynagrodzenia wypłaconego w tym miesiącu. Naliczając zatem składki za październik (w tym składkę na ubezpieczenie chorobowe), musi uwzględnić wszystkie przychody (stanowiące podstawę wymiaru), które w tym miesiącu uzyskał zleceniobiorca, a więc wynagrodzenie za sierpień i wrzesień.

Podstawa prawna

Art. 14 ust. 1, art. 14 ust. 2 pkt 1, art. 36 ust. 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

W imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA płatnik wykazuje składki od wszystkich przychodów (stanowiących podstawę wymiaru składek), które zostały pracownikowi wypłacone lub postawione do jego dyspozycji od pierwszego do ostatniego dnia miesiąca kalendarzowego, za który składany jest raport. Przychód jest postawiony do dyspozycji, gdy środki znalazły się na koncie bankowym i pracownik mógł nimi dysponować.

Natomiast wynagrodzenie należne zmarłemu pracownikowi po jego śmierci staje się prawem majątkowym. W myśl art. 63¹ par. 2 kodeksu pracy prawa majątkowe ze stosunku pracy przechodzą po śmierci pracownika w równych częściach na małżonka oraz inne osoby spełniające warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej. Wypłacana im kwota stanowi przychód z praw majątkowych, który podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych.

Z uwagi na powyższe płatnik musi sporządzić za sierpień za zmarłego pracownika raport ZUS RCA i naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne tylko od kwoty 3000 zł (tj. od wynagrodzenia wypłaconego 10 sierpnia), a na ubezpieczenie zdrowotne od 2588,70 zł [3000 zł x 13,71 proc. (składki finansowane przez pracownika) = 411,30; 3000 zł - 411,30 zł = 2588,70].

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 18, art. 41 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn. zm.).

Osoba, która jest członkiem rady nadzorczej i posiada miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlega z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Na obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego członka rady nadzorczej nie ma wpływu okoliczność, że posiada on już inny tytuł (bądź tytuły) do tego ubezpieczenia.

W sytuacji gdy dana osoba jest jednocześnie w firmie zatrudniona na podstawie umowy o pracę i pełni obowiązki członka rady nadzorczej, to jako pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, a jako członek rady nadzorczej tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Pełnienie obowiązków członka rady nadzorczej nie jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, gdyż taki tytuł nie został wymieniony w art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Płatnik co do zasady składa za taką osobę dwa raporty rozliczeniowe:

● ZUS RCA z kodem 01 10 XX (stosunek pracy), w którym składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne nalicza od przychodu, jaki pracownik w danym miesiącu otrzymuje w związku z wykonywaniem umowy o pracę,

● ZUS RZA z kodem 22 40 XX (członek rady nadzorczej), w którym składka na ubezpieczenie zdrowotne jest naliczana od przychodu jaki w danym miesiącu uzyskuje członek rady nadzorczej z tytułu pełnionej funkcji.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za członka rady nadzorczej stanowi kwota przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, otrzymywanego z tytułu pełnionej funkcji. Jest to przychód z działalności wykonywanej osobiście. Tym samym składkę na ubezpieczenie zdrowotne należy naliczać od wszystkich przychodów uzyskiwanych z tytułu pełnionej funkcji - nie tylko od wynagrodzenia w gotówce, ale również od diet oraz innych należności jakie otrzymuje członek rady nadzorczej.

Podstawa prawna

Art. 66 ust. 1 pkt 35, art. 81 ust. 8 pkt 12 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1, art. 11, art. 12 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

Tak. W sytuacji gdy następuje wypłata wynagrodzenia na podstawie zawartej ugody, aby stwierdzić, czy od tej kwoty powinny być naliczane składki na ubezpieczenia, należy ustalić, z jakim roszczeniem wystąpił do swojego byłego pracodawcy zwolniony pracownik.

Jeżeli roszczenie dotyczy wynagrodzenia wyłączonego z podstawy wymiaru składek płatnik, zwolniony jest z naliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji ubezpieczenie zdrowotne. Inaczej jest natomiast, gdy pracownik wystąpił z żądaniem wypłacenia wynagrodzenia, które jest przychodem ze stosunku pracy i nie jest zwolnione od składek, np. z roszczeniem o wypłatę wynagrodzenia za nadgodziny. W takiej sytuacji od wypłacanych należności należy opłacić składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne.

Wypłacone wynagrodzenie powinno być rozliczone w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 30 00 XX. Raport ten należy złożyć za miesiąc, w którym nastąpi wypłata.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1, art. 11, art. 12, art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 81 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

Nie. Z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników wyłączone zostały odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy. Wynika to z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Do podstawy wymiaru składek nie wlicza się zarówno odpraw przysługujących obligatoryjnie zwalnianemu pracownikowi na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy, jak i wypłacanych na podstawie porozumienia zawartego między pracodawcą a pracownikiem, a także na podstawie indywidualnej decyzji pracodawcy, (gdy obowiązujące w danym zakładzie przepisy płacowe nie przewidują takiego świadczenia).

Jeżeli więc pracodawca wypłaci pracownikowi odprawę i będzie to świadczenie związane z rozwiązaniem stosunku pracy, to od tego przychodu nie powinny być opłacane składki na ubezpieczenia społeczne oraz w konsekwencji na ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Par. 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego