Świadczenie za czas choroby przysługuje także od pierwszego dnia zatrudnienia

W myśl ogólnej zasady wynikającej z ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy przysługuje osobom podlegającym nieprzerwanie przez określony czas ubezpieczeniu chorobowemu. W przypadku osób zgłaszanych do tego ubezpieczenia obowiązkowo, np. pracowników, okres ten wynosi 30 dni. Natomiast dla podlegających ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie, m.in. zleceniobiorców, tzw. okres wyczekiwania na zasiłek wynosi 90 dni.

Jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby powstanie przed upływem wymaganego okresu ubezpieczenia chorobowego (30 albo 90 dni), zasiłek chorobowy nie przysługuje.

Z uwagi na to, że wynagrodzenie chorobowe (finansowane ze środków pracodawcy, wypłacane na podstawie art. 92 k.p.) nie przysługuje w przypadkach, w których pracownik nie ma prawa do zasiłku chorobowego, nie należy wypłacać tego świadczenia, jeśli nie upłynął 30-dniowy okres ubezpieczenia chorobowego (zatrudnienia). [przykład 1]

Okres wyczekiwania

Ustalając czas wyczekiwania na prawo do świadczenia (30 albo 90 dni), wlicza się do niego poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, pod warunkiem że przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym, pobieraniem zasiłku macierzyńskiego albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego. Prawo do wynagrodzenia chorobowego nabędzie zatem na przykład pracownica, która korzystała z urlopu wychowawczego przez dwa lata, a po jego zakończeniu nie przystąpiła do świadczenia pracy ze względu na powstałą w czasie tego urlopu albo w dniu, w którym miała wrócić do pracy, niezdolność do pracy z powodu choroby. [przykład 2]

Z wyjaśnień ZUS (zamieszczonych na stronie internetowej www.zus.pl) wynika, że do okresu wyczekiwania nie zalicza się okresu:

● pozostawania zarejestrowanym jako bezrobotny (zarówno z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, jak i bez tego prawa) po 31 grudnia 1998 r., gdyż bezrobotni nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu,

● pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego lub świadczenia rehabilitacyjnego, przysługujących po ustaniu tytułu ubezpieczenia.

Jeśli przykładowo pracownik przez trzy lata wykonywał umowę o pracę (obowiązkowo podlegał ubezpieczeniu chorobowemu), po jej rozwiązaniu przez pół roku był bezrobotny i następnie podjął zatrudnienie, w czasie którego zachorował w ciągu pierwszych 15 dni, to będzie musiał poczekać na prawo do wynagrodzenia za czas choroby. Musi upłynąć 30 dni od nawiązania stosunku pracy.

Pamiętać trzeba, że okres niezdolności do pracy z powodu choroby, za który ubezpieczonemu nie przysługuje prawo do zasiłku chorobowego lub wynagrodzenia chorobowego z powodu nieprzepracowania okresu wyczekiwania, traktuje się przy ustalaniu okresu wyczekiwania na równi z okresem ubezpieczenia chorobowego.

Jeśli zatem przykładowo Jolanta K. podjęła swoją pierwszą pracę od 1 marca 2012 r. i od 19 do 28 marca 2012 r. chorowała (nie miała prawa do wynagrodzenia chorobowego z powodu braku wymaganego 30-dniowego okresu ubezpieczenia chorobowego), a następnie stała się niezdolna do pracy z powodu choroby od 2 do 6 kwietnia 2012 r., to należało jej wypłacić wynagrodzenie chorobowe. Ustalając bowiem tzw. okres wyczekiwania na świadczenie, nie odlicza się okresu niezdolności do pracy z powodu choroby (od 19 do 28 marca 2012 r. - 10 dni), za który Jolancie K. nie przysługiwało wynagrodzenie za czas choroby.

W przypadku dobrowolnie ubezpieczonego (np. zleceniobiorcy, osoby prowadzącej działalność gospodarczą, nakładcy) zasiłek chorobowy nie przysługuje, jeżeli nie ma on wymaganego, nieprzerwanego okresu ubezpieczenia chorobowego wynoszącego co najmniej 90 dni. Należy pamiętać, że nie zalicza się do tego okresu poprzedniego ubezpieczenia chorobowego, jeżeli między nimi upłynął okres ponad 30 dni. [przykład 3]

Uprzywilejowani ustawowo

Od przedstawionej wyżej zasady, że zasiłek chorobowy (wynagrodzenie za czas choroby) przysługuje dopiero po upływie 30 albo 90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, są wyjątki. W myśl ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku chorobowego przysługuje:

● absolwentom szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych,

● jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy (nie należy mylić z wypadkiem przy pracy, bo wówczas od pierwszego dnia niezdolności do pracy przysługują świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego) [przykład 4],

● ubezpieczonym obowiązkowo, którzy mają wcześniejszy co najmniej dziesięcioletni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,

● posłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.

Powyższa zasada dotyczy także wynagrodzenia chorobowego.

ZUS wyjaśnił, że termin 90 dni w stosunku do absolwentów szkół wyższych należy liczyć od dnia złożenia egzaminu dyplomowego, z tym że w przypadku kierunków lekarskiego, lekarsko-dentystycznego i weterynarii - od daty złożenia ostatniego wymaganego planem studiów egzaminu, a kierunku farmacja - od daty zaliczenia ostatniej przewidzianej w planie studiów praktyki. Jeżeli chodzi o absolwentów szkół, to za datę ukończenia szkoły przyjmuje się datę podaną w świadectwie szkolnym.

Uprawnienia osób z długim stażem

Należy zaznaczyć, że prawo do zasiłku (wynagrodzenia) chorobowego bez okresu wyczekiwania z uwagi na posiadanie co najmniej dziesięcioletniego okresu obowiązkowego ubezpieczenia mają tylko osoby podlegające temu ubezpieczeniu obowiązkowo. Zatem z tego szczególnego uprawnienia mogą skorzystać jedynie pracownicy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych oraz osoby odbywające służbę zastępczą, które mogą udowodnić wcześniejszy dzisięcioletni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego.

Trzeba pamiętać, że do dziesięcioletniego okresu ubezpieczenia chorobowego zalicza się także okresy obowiązkowego ubezpieczenia społecznego przed 1 stycznia 1999 r., które uprawniało do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, niezależnie od tego, jak długo trwały przerwy między okresami ubezpieczenia, np. z tytułu wykonywania działalności pozarolniczej albo wykonywania umowy-zlecenia. [przykład 5]

Osoby podlegające ubezpieczeniu chorobowemu

● pracownicy ● członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych ● odbywający służbę zastępczą

l wykonujący pracę nakładczą ● wykonujący pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (oraz osoby z nimi współpracujące), w tym osoby świadczące pracę na podstawie umowy uaktywniającej określonej przepisami ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 z późn. zm.) ● osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące ● osoby wykonujące odpłatnie pracę, na podstawie skierowania do pracy, w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania ● duchowni

Przykład 1

Usprawiedliwiona nieobecność bez prawa do wynagrodzenia

Pracownik w wieku 19 lat podjął swoje pierwsze zatrudnienie od 1 czerwca 2012 r. Od 11 do 15 czerwca był niezdolny do pracy z powodu choroby. Ze względu na brak wymaganego okresu ubezpieczenia chorobowego (co najmniej 30 dni) nie ma prawa do żadnych świadczeń pieniężnych za okres choroby - ani wynagrodzenia za czas choroby, ani zasiłku chorobowego. Jego nieobecność w pracy zostanie jednak usprawiedliwiona.

Przykład 2

Konieczne 30 dni od zawarcia stosunku pracy

Jolanta P. była przez trzy lata zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Po jej rozwiązaniu podpisała kolejną na okres próbny dopiero po pięciu miesiącach. Po tygodniu od zawarcia tej umowy zachorowała. Z uwagi na fakt, że przerwa między okresami ubezpieczenia chorobowego (kolejnymi umowami o pracę) przekroczyła 30 dni, nie można wliczyć poprzedniego okresu ubezpieczenia chorobowego do tzw. okresu wyczekiwania na prawo do wynagrodzenia chorobowego albo zasiłku chorobowego. Okres wyczekiwania trzeba liczyć od nowa. Jolancie P. będzie zatem przysługiwał zasiłek dopiero po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego w nowym miejscu pracy.

Przykład 3

Za długa przerwa między umową o pracę a założeniem firmy

Prowadzący (od 1 kwietnia 2012 r.) pozarolniczą działalność gospodarczą był niezdolny do pracy z powodu choroby od 1 do 11 czerwca 2012 r. Wcześniej osoba ta była zatrudniona przez trzy lata na podstawie umowy o pracę trwającej do 29 lutego 2012 r. Przerwa w ubezpieczeniu chorobowym w związku z wykonywaniem umowy o pracę (do 29 lutego 2012 r.) i rozpoczęciem działalności gospodarczej (od 1 kwietnia 2012 r.) przekraczała 30 dni. W związku z tym dla przedsiębiorcy należy okres ubezpieczenia chorobowego liczyć na nowo - od 1 kwietnia 2012 r. Ze względu na brak wymaganego okresu nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego (90 dni) osobie tej nie przysługuje zasiłek za okres choroby w czerwcu 2012 roku.

Przykład 4

Skutki nieszczęśliwego zdarzenia

Anna K. po rocznej przerwie w zatrudnieniu podjęła pracę na podstawie umowy o pracę od 1 czerwca 2012 r. Uległa wypadkowi wracając z pracy 4 czerwca 2012 r., co skutkowało zwolnieniem lekarskim od pracy do 22 czerwca 2012 r. Zdarzenie to zostało uznane za wypadek w drodze z pracy. W związku z tym Anna K. ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby za okres od 4 do 22 czerwca 2012 r., bez okresu wyczekiwania.

Przykład 5

Po 10 latach łatwiej o zasiłek

Mieczysław L. został zatrudniony od 1 czerwca 2012 r. na podstawie umowy o pracę. Od 11 do 15 czerwca 2012 r. jest niezdolny do pracy z powodu choroby. Z ostatniego świadectwa pracy wynikało, że pracował przez 5 lat do 16 kwietnia 2011 r. Mieczysław L. przedłożył obecnemu pracodawcy także inne świadectwo pracy, na podstawie którego ustalono, że był zatrudniony od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2001 r. (4 lata) oraz zaświadczenie ZUS, że od 1 marca 1994 r. do 31 maja 1997 r. prowadził działalność gospodarczą (3 lata i 3 miesiące), z tytułu której miał prawo do świadczeń pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa. W związku z przedstawieniem takich dokumentów Mieczysław L. ma prawo do wynagrodzenia za czas choroby od 11 do 15 czerwca 2012 r., mimo że z tytułu obecnego zatrudnienia nie podlegał ubezpieczeniu chorobowemu przez okres co najmniej 30 dni i między okresami ubezpieczenia była przerwa trwająca ponad 30 dni.

Ważne

Okres choroby bez prawa do zasiłku lub wynagrodzenia chorobowego z powodu zbyt krótkiego stażu pracy traktuje się przy ustalaniu okresu wyczekiwania na równi z ubezpieczeniem chorobowym

Aneta Maj ekspert

od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 4, art. 12 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 92 par. 3 pkt 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 11, art. 6 ust. 2d ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 167 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572).