W maju pracodawcy zapłacą nową składkę wypadkową

Prawidłowe ustalenie wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe na początku roku składkowego jest bardzo istotne. Stopa ta obowiązuje bowiem w takiej samej wysokości przez cały rok składkowy (od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r.) bez względu na to, czy u płatnika zaszły jakieś zmiany, np. zmienił profil produkcji, czy też zmieniła się liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Ustalona na początku roku składkowego stopa procentowa stosowana jest do wyliczania należnych składek za wszystkie osoby podlegające ubezpieczeniu wypadkowemu - bez względu na tytuł tego ubezpieczenia, m.in. za pracowników, zleceniobiorców, osoby współpracujące.

Oczywiście nową stopę procentową płatnicy zastosują dopiero do składek opłacanych za miesiąc kwiecień, a więc do przychodów wypłaconych swoim ubezpieczonym w tym miesiącu, bez względu na to, za jaki okres one przysługują.

Firma firmie nierówna

Stopy procentowe składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe są takie same dla wszystkich płatników składek. Inaczej jest w przypadku składki wypadkowej. Jej wysokość zależy od liczby osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu zatrudnionych przez płatnika, a gdy ta wynosi co najmniej 10 osób, znaczenie ma także rodzaj prowadzonej działalności.

Dla potrzeb różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnicy zostali podzieleni na:

● niepodlegających wpisowi do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej REGON,

● zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON,

● zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej dziesięciu ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON.

Ustalanie liczby ubezpieczonych

W celu obliczenia stopy procentowej składki wypadkowej trzeba ustalić liczbę osób zgłaszanych przez płatnika do ubezpieczenia wypadkowego. Liczbę tę ustala się jako iloraz sumy ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku kalendarzowego i liczby miesięcy, przez które płatnik składek był w poprzednim roku kalendarzowym zgłoszony w ZUS co najmniej jeden dzień. [przykład 1]

Wliczamy tylko raz

W liczbie ubezpieczonych należy uwzględniać wszystkich, którzy w ciągu danego miesiąca podlegali ubezpieczeniu wypadkowemu co najmniej jeden dzień. Gdy dana osoba w ciągu miesiąca podlegała u tego samego płatnika ubezpieczeniu wypadkowemu z dwóch tytułów, to do liczby ubezpieczonych jest wliczana raz.

Jeśli przykładowo Aneta K. od 1 do 10 października 2011 r. wykonywała umowę zlecenia w Spółce A, a od 11 października 2011 r. została przez tę samą firmę zatrudniona na podstawie umowy o pracę, to przy ustalaniu liczby ubezpieczonych w październiku 2011 roku Aneta K. powinna być uwzględniona tylko raz. Jeśli Aneta K. w październiku wykonywałaby w tej samej firmie równocześnie umowę zlecenia i umowę o pracę, to do liczby osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu powinna być również wliczana tylko raz. Wynika to z tego, że w tym miesiącu pomimo wykonywania umowy zlecenia będzie podlegała ubezpieczeniom tylko jako pracownik.

W zakresie ubezpieczeń społecznych osoba, która z własnym pracodawcą zawrze umowę zlecenia (czy umowę o świadczenie usług, do której zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia, albo umowę o dzieło, lub takie umowy wykonuje na rzecz własnego pracodawcy), jest traktowana jak pracownik. Przychód z umowy cywilnoprawnej jest doliczany do pracowniczego i od łącznej kwoty wykazywane są składki w raporcie rozliczeniowym z kodem pracowniczym.

Tylko za niektóre okresy

Ustalając liczbę ubezpieczonych, trzeba pamiętać o okresach, w których dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym. Okresy te są wymienione w art. 13 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

I tak w przypadku pracowników podlegają oni ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od dnia nawiązania do dnia ustania stosunku pracy. W przypadku zleceniobiorców okres ten trwa od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia umowy.

Jeśli zatem płatnik wypłaca pracownikowi wynagrodzenie w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu go z ubezpieczeń, to w tym miesiącu nie uwzględnia tej osoby w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Osoba ta nie podlega już bowiem ubezpieczeniom, mimo iż od otrzymywanego wynagrodzenia płatnik musi potrącić składki na ubezpieczenia społeczne. Tak samo płatnik powinien postępować, rozliczając składki za zleceniobiorców.

Kogo nie trzeba uwzględniać

Ustalając liczbę ubezpieczonych, nie bierze się pod uwagę osób, które:

● podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ale nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu,

● z danego tytułu podlegają tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu,

● nie podlegają ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji ubezpieczeniu zdrowotnemu, np. studentów, którzy nie ukończyli 26 lat, zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia, [przykład 2],

● przez cały miesiąc pobierały zasiłek macierzyński, przebywały na urlopie wychowawczym, bezpłatnym, zostały powołane do odbycia zasadniczej służby wojskowej. [przykład 3]

Z uwagi na powyższe, jeśli pracownik przykładowo od 2 do 31 maja 2011 r. przebywał na urlopie bezpłatnym, to w maju należy go uwzględnić w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Pozostawał on bowiem 1 maja w stosunku pracy. Fakt, że w tym dniu pracy faktycznie nie wykonywał, nie ma znaczenia.

W liczbie ubezpieczonych nie uwzględnia się także osób, za które za dany miesiąc rozlicza się składki lub wykazuje świadczenia po ustaniu tytułu do ubezpieczeń. Gdy zatem w miesiącu, za który składany jest imienny raport miesięczny, dana osoba nie podlegała ubezpieczeniu wypadkowemu nawet przez jeden dzień, nie wlicza się jej do ustalanej liczby ubezpieczonych. [przykład 4, 5]

Zgłoszenie płatnika w ciągu roku

Odmienne zasady ustalania liczby ubezpieczonych obowiązują, gdy płatnik zgłaszany jest w ZUS w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku. W takiej sytuacji uwzględnia się liczbę osób podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia wypadkowego w ciągu miesiąca, od którego płatnik składek został zgłoszony w ZUS. Zasada ta ma zastosowanie tylko do:

● płatników, którzy są zgłaszani po raz pierwszy w ZUS, przy czym przy ustalaniu liczby ubezpieczonych bierze się pod uwagę miesiąc, w którym został zgłoszony do ubezpieczenia wypadkowego pierwszy ubezpieczony,

● płatników, którzy w poprzednim roku kalendarzowym nie opłacali składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS, ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej osoby do tego ubezpieczenia,

● płatników, którzy zostali skreśleni z krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON na dzień 31 grudnia poprzedniego roku. [przykład 6, 7]

Kiedy po prostu ryczałt

Płatnicy podlegający wpisowi do rejestru REGON, którzy zgłaszali do ubezpieczenia wypadkowego w 2011 roku przeciętnie nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych, opłacają składkę na ubezpieczenie wypadkowe według zryczałtowanej stopy procentowej, wynoszącej 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności.

Z rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 14 marca 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków wynika, że w najwyższa stopa procentowa wynosi 3,86 proc. Zatem płatnicy wymienieni powyżej w okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. obliczają składkę od stopy procentowej wynoszącej 1,93 proc. (50 proc. x 3,86 proc.).

Jeśli przykładowo prowadzący działalność gospodarczą zatrudnia od 1 stycznia 2011 r. 5 pracowników oraz 10 zleceniobiorców, ale składkę na ubezpieczenie wypadkowe opłaca tylko za 7 osób, tj. za siebie, 5 pracowników oraz jednego zleceniobiorcę (pozostali zleceniobiorcy podlegają z tego tytułu tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu), to w roku składkowym obowiązującym od 1 kwietnia 2012 r. będzie go obowiązywała składka ryczałtowa w wysokości 1,93 proc. W 2011 roku liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu była bowiem niższa od dziesięciu. [przykład 8]

W przypadku omawianej grupy płatników nie ma znaczenia rodzaj prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Również zwiększenie stanu zatrudnienia w trakcie roku składkowego nie powoduje konieczności ponownego ustalania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe. [przykład 9]

Przestawione wyżej zasady i wysokość stopy procentowej (1,93 proc.) dotyczą także płatników składek niepodlegających wpisowi do rejestru REGON.

W zależności od grupy działalności

Płatnik, który ustalił, że w 2011 roku zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego więcej niż dziewięciu ubezpieczonych, ale jednocześnie za trzy kolejne lata nie składał informacji ZUS IWA, musi samodzielnie ustalić obowiązującą go stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe. Wówczas konieczne jest ustalenie grupy działalności, do której płatnik należy.

Przypomnieć trzeba, że informację ZUS IWA przekazują do 31 stycznia danego roku za rok poprzedni płatnicy, którzy spełniają łącznie następujące warunki:

● byli zgłoszeni nieprzerwanie w ZUS jako płatnicy składek na ubezpieczenie wypadkowe od 1 stycznia do 31 grudnia roku, za który składana jest informacja, i co najmniej jeden dzień w styczniu następnego roku,

● w roku, za który składana jest informacja, zgłaszali do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych,

● byli wpisani do rejestru REGON w dniu 31 grudnia roku, za który składana jest informacja.

Przynajmniej jedna osoba w miesiącu

Przez nieprzerwane zgłoszenie w ZUS jako płatnika składek na ubezpieczenie wypadkowe należy rozumieć, że w każdym z miesięcy roku, za który składana jest informacja, czyli od stycznia do grudnia, przynajmniej jeden ubezpieczony płatnika podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu.

Obowiązku złożenia informacji ZUS IWA za 2011 rok nie mieli więc ci płatnicy, którzy choć w jednym miesiącu 2011 roku nie byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. ani jeden ubezpieczony nie podlegał temu ubezpieczeniu.[przykład 10]

Gdy płatnik w 2011 roku zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego więcej niż dziewięciu ubezpieczonych, ale za trzy kolejne lata nie składał informacji ZUS IWA, to w celu samodzielnego ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe musi najpierw sprawdzić, do której grupy działalności należy. A należy on do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON w dniu 31 grudnia poprzedniego roku.

Natomiast płatnik składek zgłoszony w ZUS w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON w dniu, od którego jest zgłoszony w ZUS.

Według kodu PKD

Płatnik powinien ustalić rodzaj przeważającej działalności według kodu PKD 2007 (określonego rozporządzeniem Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r.). Jest to pięcioznakowy kod alfanumeryczny, np. 15.20.Z (produkcja obuwia).

Na podstawie dwóch pierwszych cyfr z kodu rodzaju przeważającej działalności według PKD 2007 ustala się, do jakiego działu (sekcji) płatnik został zaklasyfikowany, np. w przypadku 15.20.Z - dział 15 sekcja C. Następnie właściwą dla płatnika składek stopę procentową składki ustala się na podstawie zmienionej w tym roku tabeli stanowiącej załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (patrz tabela).

Należy odczytać wysokość stopy procentowej składki odpowiadającej grupie działalności, do której został zaklasyfikowany dany płatnik składek, według kodu PKD 2007 na poziomie działu

(sekcji), np. w przypadku działu 15 (produkcja skór i wyrobów ze skór wyprawionych) sekcji C (przetwórstwo przemysłowe) stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 1,20 proc.

Jeśli przykładowo płatnik prowadzi działalność w zakresie sprzedaży hurtowej odzieży i obuwia, to ma kod PKD 46.42.Z. Oznacza to, że zaklasyfikowany jest do działu 46 (sekcji G). Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. dla działalności opisanej w tym dziale stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 1,20 proc. [przykłady 11, 12, 13]

Wysokość stóp procentowych dla poszczególnych grup działalności określona jest w zależności od kategorii ryzyka dla danej grupy.

Ryzyko określone jest wskaźnikiem częstości:

● poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem,

● poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich,

● stwierdzonych chorób zawodowych,

● atrudnionych w warunkach zagrożenia.

Ustalanie stopy procentowej przez ZUS

ZUS ustala stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe wyłącznie dla tych płatników, którzy na trzy kolejne, ostatnie lata składali informację ZUS IWA. Oznacza to, że zawiadomienie z ZUS o stopie procentowej składki na okres od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. otrzymają tylko płatnicy, którzy złożyli informację za lata 2009, 2010 i 2011.

Stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalana przez ZUS (dla płatników podlegających wpisowi do rejestru REGON, zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, którzy przesłali ZUS IWA za kolejne trzy lata) jest obliczana jako iloczyn stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe określonej dla grupy działalności, do której należy płatnik składek, i wskaźnika korygującego.

Wysokość dopuszczalnych wartości wskaźnika korygującego określa rozporządzenie z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków. Wskaźnik korygujący od 1 kwietnia 2009 r. wynosi:

● ,5 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest niższa o co najmniej 6 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności,

● ,6 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest niższa o 5 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,7 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest niższa o 4 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,8 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest niższa o 3 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,9 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest niższa o 2 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,1 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest wyższa o 2 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,2 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest wyższa o 3 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,3 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest wyższa o 4 kategorie od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,4 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest wyższa o 5 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,5 - jeżeli kategoria ryzyka ustalona dla płatnika składek na podstawie informacji ZUS IWA jest wyższa o co najmniej 6 kategorii od kategorii ryzyka ustalonej dla grupy działalności,

● ,0 - w pozostałych przypadkach.

Różne ryzyka

ZUS na podstawie danych wykazanych w informacjach ZUS IWA za trzy kolejne, ostatnie lata kalendarzowe ustala dla płatnika kategorię ryzyka. Robi to w oparciu o cząstkowe kategorie ryzyka K1, K2, K3, przez obliczenie średniej ważonej z tych cząstkowych kategorii ryzyka, według następującego wzoru:

@RY1@i02/2012/072/i02.2012.072.217000500.804.jpg@RY2@

Poszczególne symbole oznaczają:

● zx - kategoria ryzyka dla danego płatnika składek,

● 1 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem,

● 2 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich,

● 3 - kategoria ryzyka odpowiadająca wskaźnikowi zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Cząstkowe kategorie ryzyka określa załącznik nr 3 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r.

Podstawę ustalenia cząstkowych kategorii ryzyka K1, K2, K3 stanowią średnie arytmetyczne wskaźników częstości W1, W2, W3. Wskaźniki te są obliczane odrębnie na każdy rok, w przeliczeniu na umowną liczbę 1000 ubezpieczonych, według wzorów:

@RY1@i02/2012/072/i02.2012.072.217000500.805.jpg@RY2@

Poszczególne symbole oznaczają:

● 1 - wskaźnik częstości poszkodowanych w wypadach przy pracy ogółem,

● 2 - wskaźnik częstości poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich,

● 3 - wskaźnik częstości zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy,

● 1 - liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem (pole 02 w bloku IV informacji ZUS IWA),

● 2 - liczba poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich (pole 03 w bloku IV informacji ZUS IWA),

● 3 - liczba zatrudnionych w warunkach zagrożenia, które występują w razie przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (pole 04 w bloku IV informacji ZUS IWA),

●  - liczba ubezpieczonych (pole 01 w bloku III informacji ZUS IWA).

Kategorię ryzyka dla grupy działalności, do której należy płatnik ze względu na rodzaj wykonywanej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności, ustala się na podstawie załącznika nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. Płatnik składek należy do grupy działalności ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD ujętego w rejestrze REGON w dniu 31 grudnia poprzedniego roku.

Jaka podstawa wymiaru

Podstawę do naliczania składki na ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe bez stosowania ograniczenia do kwoty trzydziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W 2012 roku roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi 105 780,00 zł. Oznacza to, że nawet gdy za daną osobę nie są już naliczane i odprowadzane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z powodu osiągnięcia rocznego limitu, w dalszym ciągu istnieje obowiązek opłacania za nią składki na ubezpieczenie wypadkowe.

Zawiadomienie z ZUS

Płatnicy, którym stopę procentową składki ustala ZUS, w terminie do 20 kwietnia otrzymują za pośrednictwem poczty zawiadomienie o jej wysokości. Jeżeli do 30 kwietnia płatnik nie otrzyma zawiadomienia, powinien zgłosić się do swojej jednostki terenowej ZUS w celu podania obowiązującej go stopy procentowej.

Gdy po otrzymaniu powyższego zawiadomienia płatnik ma wątpliwości co do wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, może wystąpić do właściwej terenowej jednostki ZUS o podanie algorytmu wyliczeniowego.

Skutki niewłaściwego obliczenia

Jeżeli płatnik składek zobowiązany do przekazania danych na formularzu ZUS IWA nie wykona tego obowiązku albo przekaże nieprawdziwe dane, co będzie skutkowało zaniżeniem stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, ZUS wyda decyzję o ustaleniu tej stopy na cały rok składkowy. Będzie ona wynosiła 150 proc. stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych. Płatnik musi wówczas opłacić zaległe składki wraz z odsetkami za zwłokę.

Gdy skutkiem nieprzekazania informacji ZUS IWA lub przekazania w niej nieprawidłowych danych będzie zawyżenie stopy procentowej, ZUS ustali stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na cały rok składkowy w wysokości ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

W przedstawionych wyżej sytuacjach płatnik składek musi złożyć informację ZUS IWA (jeżeli jej wcześniej nie złożył) lub ewentualnie korektę tej informacji, gdy wcześniej przekazane dane były nieprawidłowe.

Podwyższenie o 50 procent

Jeżeli płatnik składek zobowiązany do samodzielnego ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe nieprawidłowo ustali liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności, co w konsekwencji spowoduje zaniżenie stopy procentowej, to po stwierdzeniu nieprawidłowości powinien ponownie prawidłowo ją ustalić oraz opłacić należności wraz z odsetkami za zwłokę. W takim przypadku ZUS w drodze decyzji podwyższa stopę procentową na cały rok składkowy o 50 proc. stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

Gdy skutkiem nieprawidłowego ustalenia liczby ubezpieczonych lub grupy działalności będzie zawyżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, płatnik we własnym zakresie ustala stopę procentową składki na podstawie prawidłowych danych.

W każdym przypadku zmiany stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnik ma obowiązek złożyć korekty składanych do ZUS dokumentów rozliczeniowych. [przykład 14]

ZUS nie podwyższa stopy procentowej składki wypadkowej, jeżeli w momencie rozpatrywania sprawy przez zakład stan zaniżenia już nie występuje, tj. wówczas gdy płatnik złożył wszystkie niezbędne dokumenty rozliczeniowe korygujące. Jeżeli więc sam płatnik odkryje swoją pomyłkę i złoży korektę dokumentów, a także opłaci składki, to może uniknąć sankcji w postaci podwyższenia stopy procentowej. [przykład 15]

Warto wiedzieć, że inspektor pracy może wystąpić do ZUS z wnioskiem o podwyższenie płatnikowi o 100 proc. stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalonej na najbliższy rok składkowy. Jest to możliwe, gdy stwierdzi rażące naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w czasie dwóch kolejnych kontroli. Decyzję o podwyższeniu składki na wniosek inspektora wydaje ZUS. Oczywiście płatnik, który nie zgadza się z tą decyzją, może wnieść odwołanie do sądu. Odwołanie jest składane za pośrednictwem jednostki ZUS, która wydała decyzję.

PRZYKŁAD 1

Średnia z dziewięciu miesięcy

Krzysztof K. od kwietnia 2011 roku prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. W kwietniu opłacał składki wyłącznie za siebie, a zatem obliczając składkę na ubezpieczenie wypadkowe w ostatnim roku składkowym, stosował stopę ryczałtową. Liczba ubezpieczonych w poszczególnych miesiącach 2011 roku była następująca: w kwietniu - 1, w maju - 2, czerwcu - 2, lipcu - 2, sierpniu - 2, wrześniu - 3, październiku - 2, listopadzie - 4, grudniu - 5. W celu ustalenia stopy procentowej składki wypadkowej w roku obowiązującym od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. płatnik ustalił, że zgłaszał do ubezpieczenia wypadkowego w 2011 roku średnio trzech ubezpieczonych [23 (liczba ubezpieczonych z poszczególnych miesięcy od kwietnia do grudnia 2011 r.): 9 (liczba miesięcy, w których prowadzący działalność był w 2011 roku zgłoszony w ZUS jako płatnik składek) = 2,56, a po zaokrągleniu 3].

PRZYKŁAD 2

Umowa zlecenia ze studentem

Spółka zatrudnia na podstawie umowy zlecenia studenta, który nie ukończył 26 lat. W takiej sytuacji zleceniobiorca nie podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i w konsekwencji również ubezpieczeniu wypadkowemu. Za takiego zleceniobiorcę nie należy opłacać także składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalając liczbę ubezpieczonych w celu obliczenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, płatnik nie uwzględnia zleceniobiorcy - studenta, gdyż nie podlegał on ubezpieczeniom społecznym, w tym wypadkowemu.

PRZYKŁAD 3

Zawieszenie w czasie urlopu bezpłatnego

Pracownik przebywał na urlopie bezpłatnym od 1 do 31 grudnia 2011 r. Ustalając liczbę ubezpieczonych w grudniu 2011 roku, płatnik nie uwzględnia tego pracownika, gdyż nie podlegał on w tym miesiącu nawet przez jeden dzień ubezpieczeniu wypadkowemu.

PRZYKŁAD 4

Wypłata wynagrodzenia po ustaniu stosunku pracy

Pracodawca z końcem września 2011 roku rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę. Złożył formularz ZUS ZWUA i wyrejestrował go z ubezpieczeń. Wynagrodzenie za wrzesień wypłacił jednak w październiku. Rozliczenie tego wynagrodzenia nastąpiło w raporcie ZUS RCA z kodem 30 00 XX złożonym za październik z uwagi na to, że zatrudniana osoba nie podlegała już ubezpieczeniom. W miesiącu tym osoby tej nie należy uwzględniać w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

PRZYKŁAD 5

Trzynastka w czasie wychowawczego

Pracownica przebywająca od grudnia 2010 roku na urlopie wychowawczym w lutym 2011 roku otrzymała nagrodę roczną, tzw. trzynastkę. Oczywiście mimo otrzymania przychodu, od którego pracodawca naliczył składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, w lutym osoba ta nie powinna być uwzględniona w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

PRZYKŁAD 6

Rozpoczęcie w trakcie roku

ABC Spółka z o.o. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w lutym 2012 roku. W tym miesiącu zgłosiła do ubezpieczenia zdrowotnego dwóch zleceniobiorców. Natomiast w marcu zgłosiła do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego 20 pracowników. W związku z tym, iż w lutym nie została zgłoszona żadna osoba do ubezpieczenia wypadkowego, znaczenie miała liczba osób podlegających temu ubezpieczeniu w marcu. Z uwagi na to, że płatnik zgłosił więcej niż 9 pracowników do ubezpieczenia wypadkowego, spółka musiała ustalić obowiązującą ją stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na podstawie swojego PKD.

PRZYKŁAD 7

Od rejestracji pierwszych pracowników

Spółka jawna rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej we wrześniu 2011 roku. W okresie do końca marca 2012 roku spółka rozliczała składki wyłącznie za jedną osobę zatrudnioną na podstawie umowy zlecenia. Zleceniobiorca był zgłoszony wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego. Oczywiście wspólnicy spółki rozliczali się samodzielnie. W kwietniu 2012 r. spółka zatrudniła 4 pracowników na cały etat oraz 8 pracowników na pół etatu. Z uwagi na to, że liczba ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu jest wyższa niż 9 osób, spółka musi samodzielnie ustalić obowiązującą stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe na podstawie PKD. Przy ustalaniu liczby osób ubezpieczonych nie ma znaczenia wymiar czasu pracy. Oznacza to, że pracownik zatrudniony zarówno na cały etat, jak i w niepełnym wymiarze czasu pracy jest w ten sam sposób uwzględniany w liczbie osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Oczywiście wspólnicy spółki w dalszym ciągu będą opłacali za siebie składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości zryczałtowanej.

PRZYKŁAD 8

Mniej niż 10 ubezpieczonych

Marek J. od początku 2011 roku prowadzi sklep spożywczy. Składki na ubezpieczenia społeczne opłaca za siebie, a także dwóch zatrudnionych pracowników oraz żonę, która jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba współpracująca. W tym roku składkowym czyli od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe za niego oraz zatrudnionych w jego sklepie pracowników i za osobę współpracującą jest ryczałtowa i wynosi 1,93 proc. Marek J. zgłasza bowiem do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych i jest płatnikiem podlegającym wpisowi do rejestru REGON.

PRZYKŁAD 9

Zwiększenie zatrudnienia w 2012 roku

Piotr P. już od kilku lat prowadzi działalność gospodarczą. W 2011 roku zatrudniał średnio 5 osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. Od stycznia 2012 roku zatrudnił więcej pracowników. Teraz pracuje u niego 15 osób. Składka na ubezpieczenie na obecny rok składkowy będzie ryczałtowa, gdyż liczba osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w 2011 roku była niższa niż 10. Zwiększenie zatrudnienia w 2012 roku będzie miało ewentualnie wpływ na stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe obowiązującą w kolejnym roku składkowym, czyli od 1 kwietnia 2013 r.

PRZYKŁAD 10

Konieczne ZUS IWA za trzy kolejne lata

ABC Spółka z o.o. prowadzi działalność od marca 2007 roku. Spółka składała informację ZUS IWA za lata 2008, 2009 i 2010 rok. Informacja nie została przekazana za 2011 rok, gdyż płatnik zatrudniał tylko 5 osób. Z uwagi na nieskładanie ZUS IWA za trzy ostatnie lata spółka będzie opłacała składkę w wysokości zryczałtowanej.

PRZYKŁAD 11

Wysokość bez zmian

Płatnik prowadzący działalność w zakresie produkcji mebli kuchennych ma kod PKD 31.02.Z. Zaklasyfikowany jest zatem do działu 31 (sekcji C). Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia z 29 listopada 2002 r. dla działalności opisanej w tym dziale stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe wynosi 2,00 proc. (czyli jest taka sama jak w ubiegłym roku składkowym).

PRZYKŁAD 12

Składka dla wspólników spółki jawnej

Spółka jawna zatrudnia 18 pracowników i 10 zleceniobiorców objętych ubezpieczeniami społecznymi. W okresie od 1 kwietnia 2012 r. do 31 marca 2013 r. będzie opłacała składkę w wysokości 0,93 proc., która została ustalona przez ZUS na podstawie składanych przez spółkę informacji ZUS IWA. Jednak wspólnicy tej spółki rozliczają się indywidualnie - każdy z nich w odrębnie składanej deklaracji rozliczeniowej. Obowiązuje ich stawka zryczałtowana. W konsekwencji każdy ze wspólników opłaca za siebie składkę na ubezpieczenie wypadkowe od stopy procentowej 1,93 proc.

PRZYKŁAD 13

Istotny dzień zgłoszenia

Płatnik składek - spółka z o.o. - rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej 12 marca 2012 roku. W marcu zatrudniono 5 pracowników, a w kwietniu przyjęto do pracy jeszcze 20 osób. W okresie od marca 2012 r. do 31 marca 2013 r. spółka bez względu na rodzaj prowadzonej przez siebie działalności opłaca składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości 1,93 proc. Jeżeli zgłoszenie płatnika w ZUS następuje od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku, to ustalając stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe, trzeba uwzględnić liczbę ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego w miesiącu kalendarzowym, od którego płatnik składek został zgłoszony w ZUS.

PRZYKŁAD 14

Korekta dokumentów

Spółka jawna prowadzi działalność gospodarczą od stycznia 2008 roku. W 2009 roku zatrudniała 10 osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu. W konsekwencji składkę na ubezpieczenie wypadkowe opłacała w oparciu o swoje PKD. Składka ustalona przez spółkę wynosiła 1,20 proc. Jednak ustalając liczbę osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu, spółka nieprawidłowo uwzględniła dwie osoby - jedna przebywała przez cały miesiąc na urlopie bezpłatnym, a druga na urlopie wychowawczym. Po odliczeniu tych osób liczba ubezpieczonych wyniosła 8 i tym samym spółka powinna opłacać za rok składkowy, który skończył się 31 marca 2011 r., składkę na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości zryczałtowanej, tj. 1,67 proc., a nie ustaloną na podstawie swojego PKD. W takiej sytuacji spółka złożyła korektę dokumentów rozliczeniowych za okres od 1 kwietnia 2010 r do 31 marca 2011 r. W skorygowanych imiennych raportach miesięcznych ZUS RCA wykazała składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalone od prawidłowej stopy procentowej składki. Oczywiście oprócz korekty raportów rozliczeniowych za każdy miesiąc spółka musiała w trybie korekty złożyć również deklarację rozliczeniową ZUS DRA, a także opłacić składki wraz z odsetkami za zwłokę.

PRZYKŁAD 15

Rozliczenie nadpłaty

Spółka z o.o. rozpoczęła prowadzenie działalności w maju 2011 roku. W miesiącu tym nie zgłaszała żadnej osoby do ubezpieczenia wypadkowego. Natomiast w czerwcu zgłosiła do ubezpieczeń 10 pracowników oraz dwóch zleceniobiorców podlegających także ubezpieczeniu wypadkowemu. Przez pomyłkę spółka opłacała składkę w wysokości 1,67 proc., a ustalona na podstawie PKD stawka wynosiła 1,20 proc. Spółka powinna złożyć korektę dokumentów rozliczeniowych za okres od maja 2011 roku do marca 2012 roku i w skorygowanych dokumentach naliczyć składki na ubezpieczenie wypadkowe od prawidłowej stopy procentowej. Oczywiście po złożeniu korekty na koncie płatnika powstanie nadpłata składek, jeżeli nie miał zadłużenia za wcześniejsze okresy. Płatnik może wówczas pomniejszyć wpłatę składek na ubezpieczenia społeczne o kwotę powstałej nadpłaty.

Ważne

Ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają wyłącznie osoby, które z danego tytułu podlegają obowiązkowo albo dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Ubezpieczenie wypadkowe nie występuje więc jako samodzielne ryzyko ubezpieczeniowe. Dana osoba nie może więc podlegać tylko ubezpieczeniu wypadkowemu

Ważne

Liczba ubezpieczonych podlega zaokrągleniu do jedności w górę, jeżeli końcówka jest większa lub równa 0,5, albo w dół, jeśli jest mniejsza od 0,5

* Kod PKD określony w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz.U. nr 251, poz. 1885 oraz z 2009 r. nr 59, poz. 489)

Ważne

W przypadku gdy upływa termin opłacenia składki, a płatnik nie otrzymał zaświadczenia o wpisie w rejestrze REGON, stopę procentową składki ustala się zaliczkowo w wysokości 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Po otrzymaniu zaświadczenia płatnik musi skorygować stopę procentową składki

1	Uprawy rolne, chów i hodowla zwierząt, łowiectwo, włączając działalność usługową	A-01	9	2,53
2	Leśnictwo i pozyskiwanie drewna	A-02	13	3,60
3	Rybactwo	A-03	5	1,47
4	Wydobywanie węgla kamiennego i węgla brunatnego (lignitu)	B-05	14	3,86
5	Górnictwo ropy naftowej i gazu ziemnego	B-06	12	3,33
6	Górnictwo rud metali	B-07	13	3,60
7	Pozostałe górnictwo i wydobywanie	B-08	7	2,00
8	Działalność usługowa wspomagająca górnictwo i wydobywanie	B-09	10	2,80
9	Produkcja artykułów spożywczych	C-10	6	1,73
10	Produkcja napojów	C-11	6	1,73
11	Produkcja wyrobów tytoniowych	C-12	4	1,20
12	Produkcja wyrobów tekstylnych	C-13	5	1,47
13	Produkcja odzieży	C-14	3	0,93
14	Produkcja skór i wyrobów ze skór wyprawionych	C-15	4	1,20
15	Produkcja wyrobów z drewna oraz korka, z wyłączeniem mebli; produkcja wyrobów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania	C-16	9	2,53
16	Produkcja papieru i wyrobów z papieru	C-17	7	2,00
17	Poligrafia i reprodukcja zapisanych nośników informacji	C-18	3	0,93
18	Wytwarzanie i przetwarzanie koksu i produktów rafinacji ropy naftowej	C-19	5	1,47
19	Produkcja chemikaliów i wyrobów chemicznych	C-20	5	1,47
20	Produkcja podstawowych substancji farmaceutycznych oraz leków i pozostałych wyrobów farmaceutycznych	C-21	4	1,20
21	Produkcja wyrobów z gumy i tworzyw sztucznych	C-22	6	1,73
22	Produkcja wyrobów z pozostałych mineralnych surowców niemetalicznych	C-23	8	2,26
23	Produkcja metali	C-24	10	2,80
24	Produkcja metalowych wyrobów gotowych, z wyłączeniem maszyn i urządzeń	C-25	7	2,00
25	Produkcja komputerów, wyrobów elektronicznych i optycznych	C-26	4	1,20
26	Produkcja urządzeń elektrycznych	C-27	6	1,73
27	Produkcja maszyn i urządzeń, gdzie indziej niesklasyfikowana	C-28	7	2,00
28	Produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep, z wyłączeniem motocykli	C-29	6	1,73
29	Produkcja pozostałego sprzętu transportowego	C-30	9	2,53
30	Produkcja mebli	C-31	7	2,00
31	Pozostała produkcja wyrobów	C-32	5	1,47
32	Naprawa, konserwacja i instalowanie maszyn i urządzeń	C-33	7	2,00
33	Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych	D-35	5	1,47
34	Pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody	E-36	6	1,73
35	Odprowadzanie i oczyszczanie ścieków	E-37	5	1,47
36	Działalność związana ze zbieraniem, przetwarzaniem i unieszkodliwianiem odpadów; odzysk surowców	E-38	8	2,26
37	Działalność związana z rekultywacją i pozostała działalność usługowa związana z gospodarką odpadami	E-39	5	1,47
38	Roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków	F-41	7	2,00
39	Roboty związane z budową obiektów inżynierii lądowej i wodnej	F-42	8	2,26
40	Roboty budowlane specjalistyczne	F-43	6	1,73
41	Handel hurtowy i detaliczny pojazdami samochodowymi; naprawa pojazdów samochodowych	G-45	3	0,93
42	Handel hurtowy, z wyłączeniem handlu pojazdami samochodowymi	G-46	4	1,20
43	Handel detaliczny, z wyłączeniem handlu detalicznego pojazdami samochodowymi	G-47	3	0,93
44	Transport lądowy oraz transport rurociągowy	H-49	5	1,47
45	Transport wodny	H-50	7	2,00
46	Transport lotniczy	H-51	4	1,20
47	Magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport	H-52	6	1,73
48	Działalność pocztowa i kurierska	H-53	5	1,47
49	Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi	I	3	0,93
50	Informacja i komunikacja	J	3	0,93
51	Działalność finansowa i ubezpieczeniowa	K	2	0,67
52	Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości	L	3	0,93
53	Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna	M	3	0,93
54	Wynajem i dzierżawa	N-77	4	1,20
55	Działalność związana z zatrudnieniem	N-78	4	1,20
56	Działalność organizatorów turystyki, pośredników i agentów turystycznych oraz pozostała działalność usługowa w zakresie rezerwacji i działalności z nią związane	N-79	2	0,67
57	Działalność detektywistyczna i ochroniarska	N-80	3	0,93
58	Działalność usługowa związana z utrzymaniem porządku w budynkach i zagospodarowaniem terenów zieleni	N-81	5	1,47
59	Działalność związana z administracyjną obsługą biura i pozostała działalność wspomagająca prowadzenie działalności gospodarczej	N-82	2	0,67
60	Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne, organizacje i zespoły eksterytorialne	O,U	3	0,93
61	Edukacja	P	3	0,93
62	Opieka zdrowotna i pomoc społeczna	Q	4	1,20
63	Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją	R	3	0,93
64	Pozostała działalność usługowa, gospodarstwa domowe zatrudniające pracowników; gospodarstwa domowe produkujące wyroby i świadczące usługi na własne potrzeby	S,T	3	0,93

 

Michał Jarosik

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 27 - 36 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).

Art. 6, 12, 13 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 200, poz. 1692 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) (Dz.U. nr 2007, nr 251, poz. 1885 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 14 marca 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. z 2012 r., poz. 285).