Jak ZUS przyznaje z urzędu emeryturę osobom pobierającym rentę

Osoby otrzymujące rentę z tytułu niezdolności do pracy, po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego, zostaną pozbawione tego świadczenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W zamian przyzna on im emeryturę z urzędu. Pobierający rentę nie musi zatem składać do ZUS wniosku, aby dostał nowe świadczenie. Zakład przyzna prawo do niego osobie, która ma:

● 60 lat (kobieta)

● 65 lat (mężczyzna).

Kolejnym warunkiem uzyskania emerytury jest obowiązek podlegania przez rencistę przez dowolny czas ubezpieczeniu społecznemu, emerytalnemu albo ubezpieczeniom rentowym. Musi mieć on udokumentowany jakikolwiek okres ubezpieczenia. To oznacza, że ustawodawca nie wymaga określonego stażu, np. przynajmniej pięcioletniego, od którego zależy przyznanie emerytury. Zatem ZUS zamieni z urzędu ubezpieczonemu rentę z tytułu niezdolności do pracy na emeryturę po osiągnięciu przez niego ustawowego wieku emerytalnego i wykazaniu posiadania przez uprawnionego jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia.

Emeryturę z urzędu mogą otrzymać tylko osoby pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy. Zatem nie otrzymają jej m.in. uprawnieni do renty wypadkowej, socjalnej, renty, do której nie było wymagane udokumentowanie jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia (tzw. uczniowskiej), czy mający świadczenie przyznane przez premiera.

Nie jest możliwe ustalenie z urzędu uprawnień do emerytury, jeśli świadczeniobiorcy przysługuje wprawdzie prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, na podstawie wspomnianych przepisów, ale jej wypłata została wstrzymana, np. w związku z osiąganiem przychodu. W takiej sytuacji ZUS może przyznać z urzędu emeryturę dopiero od dnia, od którego rozpocząłby wypłatę renty, np. po dostarczeniu przez wnioskodawcę odpowiedniego zaświadczenia lub oświadczenia o zaprzestaniu osiągania przychodu.

Na dwa miesiące przed osiągnięciem wieku 60 lat (przez kobietę) i 65 lat (przez mężczyznę) ZUS wysyła do rencistów, którym wstrzyma wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy i przyzna emeryturę z urzędu, powiadomienie. Informuje on w nim, że:

● z dniem ukończenia powszechnego wieku emerytalnego zostanie im przyznane takie nowe świadczenie z urzędu, co oznacza utratę prawa do dotychczas otrzymywanego

● emeryci, którzy osiągną powszechny wiek emerytalny, mogą zarobkować bez ograniczenia.

ZUS liczy emeryturę

Podstawę wymiaru emerytury przyznawanej dla osoby, która miała wcześniej ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, stanowi podstawa wymiaru:

● renty - w wysokości uwzględniającej rewaloryzację oraz wszystkie kolejne waloryzacje, o ile ubezpieczony nadal, jest uprawniony do świadczenia z tytułu niezdolności do pracy

albo

● ustalona na nowo, na zasadach obowiązujących dla świadczeń przyznawanych po raz pierwszy, a więc na podstawie średniej płacy z kolejnych 10 lat w ciągu 20 lat poprzedzających rok złożenia wniosku lub 20 dowolnych lat.

Do podstawy wymiaru emerytury dolicza się kwoty przysługujących ubezpieczonemu w danym roku kalendarzowym wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy. Uwzględnia się także kwoty zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, zasiłku wyrównawczego, świadczenia wyrównawczego lub dodatku wyrównawczego, a także wartość rekompensaty pieniężnej ustaloną zgodnie z pkt 3 załącznika do ustawy z 6 marca 1997 r. o zrekompensowaniu okresowego niepodwyższania płac w sferze budżetowej oraz utraty niektórych wzrostów lub dodatków do emerytur i rent (t.j. Dz.U. z 2000 r. nr 23, poz. 294 z późn. zm.). Do podstawy wymiaru wlicza się również zasiłki dla bezrobotnych, szkoleniowe lub stypendia wypłacone z Funduszu Pracy za okres udokumentowanej niezdolności do pracy.

Jeżeli do obliczenia emerytury przyznawanej uprawnionemu do renty zostały przyjęte wynagrodzenia z określonej liczby lat, a nie podstawa wymiaru renty, to jej wysokość określa się od nowej kwoty bazowej obowiązującej w miesiącu zgłoszenia wniosku o emeryturę albo w miesiącu, od którego przysługuje. Który z wyżej wymienionych wariantów jest bardziej korzystny, zależy już od indywidualnej sytuacji wnioskodawcy.

Podstawę wymiaru emerytury dla osoby, która wcześniej pobierała świadczenie przedemerytalne, stanowi wielkość przyjęta do jego ustalenia w wysokości uwzględniającej wszystkie kolejne waloryzacje przypadające w okresie następującym po ustaleniu prawa do niego albo podstawa wymiaru ustalona na nowo, czyli w sposób opisany powyżej.

Przyznane z urzędu emerytury podlegają waloryzacji. W jej wyniku zostaje podwyższona podstawa wymiaru i kwota obliczonego świadczenia. W przypadku gdy emerytura z urzędu wypłacana jest w gwarantowanej wysokości równej rencie z tytułu niezdolności do pracy, zwiększona zostaje podstawa wymiaru i kwota emerytury wypłacana w wysokości gwarantowanej.

Wniosek o ponowne przeliczenie

Ubezpieczony może w każdym czasie złożyć w ZUS wniosek o wyliczenie emerytury w inny sposób. Jeśli Zakład do ustalenia emerytury przyjął podstawę wymiaru renty, można zgłosić wniosek o obliczenie tego pierwszego świadczenia od tych samych zarobków, które były brane pod uwagę przy liczeniu renty albo od innych nowych wynagrodzeń. Albo może być odwrotnie. Zainteresowany ma prawo domagać się od ZUS, aby wyliczył mu emeryturę na podstawie tych samych pensji co rentę lub w oparciu o zwaloryzowaną podstawę jej wymiaru. Oprócz tego świadczeniobiorcy mogą przeliczyć podstawę wymiaru emerytury z uwzględnieniem zarobków uzyskanych zarówno przed, jak i po jej przyznaniu. Mają także możliwość zwiększenia wysokości świadczenia poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych lub nieskładkowych.

Gwarancja emerytury

Osoby pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy nie stracą na tym, że przejdą na emeryturę. Nie mogą bowiem wskutek takiej operacji pobierać niższego świadczenia. Zasada ta dotyczy zarówno osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., jak i po 1948 r. Ale jest jeszcze jedna ważna kwestia. Emerytura przyznana z urzędu nie może być niższa od kwoty najniższego świadczenia (obecnie 799,18 zł). Jeśli więc faktycznie wyliczona jego kwota wynosi mniej, wówczas podlega podwyższeniu do tej wysokości. Gwarancja najniższej emerytury nie dotyczy jednak osób, które udowodniły staż ubezpieczeniowy niższy niż 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych (w przypadku kobiet) lub 25 lat tych okresów (w przypadku mężczyzn). Powyższa regulacja ma istotne znaczenie dla osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. To dlatego, że mogą sporo zyskać. Najwięcej wtedy, gdy pobierają najniższą rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Obecnie wynosi 613,38 zł, natomiast emerytura minimalna to 799,18 zł. W takiej sytuacji ZUS podwyższa świadczenie przyznane z urzędu właśnie do kwoty minimalnej emerytury.

Samodzielny wniosek

Osoba pobierająca rentę z tytułu niezdolności do pracy, która ukończyła powszechny wiek emerytalny, może uniknąć utraty uprawnień do tego świadczenia. Do końca miesiąca, w którym osiągnęła ten wiek, może bowiem wystąpić z wnioskiem o emeryturę. Jeśli to zrobi, ZUS nie przyzna z jej urzędu, ale rozpatrzy zgłoszony wniosek. W takim przypadku, gdy przyzna wnioskowane świadczenie, pozostawi uprawnienia do pobieranej dotychczas renty, o ile oczywiście świadczeniobiorca ma stwierdzoną niezdolność do pracy na dłuższy okres niż do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego. Osoba uprawniona do renty oraz emerytury nie może jednak pobierać obydwu świadczeń - musi wybrać, które z nich ma być jej wypłacane.

Ważne

Od dnia przyznania emerytury z urzędu nie przysługuje prawo do renty. Osoba taka nie ma prawa wyboru świadczenia

Ważne

W przypadku emerytury przyznawanej przez ZUS z urzędu nie składa się wniosku o nią. Można natomiast wystąpić o ponowne jej obliczenie

Ważne

Okres pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy uwzględniony przy ustalaniu prawa do emerytury nie ma wpływu na jej wysokość

PRZYKŁADY

1 Zakład ustali prawo do renty po przyznaniu emerytury

Ponieważ w dniu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego ubezpieczona była uprawniona do renty z tytułu niezdolności do pracy przyznanej na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu, ZUS od 13 marca 2012 r. zamieni dotychczas pobierane świadczenie na emeryturę z urzędu. Nie ma znaczenia fakt, że rencistka nie ma wymaganego do jego przyznania 20- albo 15-letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustanie od 13 marca 2012 r., od którego to dnia z urzędu przyznano świadczeniobiorcy emeryturę.

2 ZUS podwyższy ubezpieczonemu emeryturę do kwoty pobieranej renty

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał osobie zainteresowanej emeryturę z urzędu, ponieważ ukończyła ona ustawowy wiek emerytalny wynoszący dla mężczyzn 65 lat. Zakład postąpił tak, mimo że ubezpieczony miał krótszy staż od ogólnie wymaganego. Wyliczona kwota okazała się niższa od minimalnej emerytury, jak również od pobieranej wcześniej renty. Ze względu na brak wymaganego 25-letniego stażu ubezpieczeniowego ZUS nie mógł podwyższyć nowo przyznanego świadczenia do wysokości minimalnej emerytury. Może zastosować jednak drugą gwarancję - zwiększenie kwoty emerytury przyznanej z urzędu do ustalonej wcześniej renty z tytułu niezdolności do pracy.

3 65-letni rencista nadal będzie pobierał to świadczenie, a nie emeryturę

ZUS nie przyzna emerytury z urzędu osobie uprawnionej do wcześniejszej emerytury, która pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy jako świadczenie korzystniejsze. Ubezpieczony nadal może więc ją otrzymywać. Po ukończeniu 65 lat może złożyć do ZUS wniosek o ustalenie kwoty emerytury, jaką otrzymywałby. Gdyby okazała się ona wyższa niż renta, to wówczas ma prawo do rezygnacji z niej na rzecz emerytury. Te reguły są jednak wyjątkiem od zasady mówiącej o tym, że ZUS sam z urzędu ustala i przyznaje emeryturę dla osób, które ukończyły powszechny wiek emerytalny, który wynosi 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn. Ustalenie nowego świadczenia z urzędu nie zależy od spełnienia przez rencistę wymogu posiadania stażu ubezpieczeniowego uprawniającego do przyznania emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, tj. 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku kobiet oraz 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych w przypadku mężczyzn. Ważne jest jednak to, by przez jakikolwiek okres uprawniony podlegał ubezpieczeniu społecznemu (przed 1 stycznia 1999 r.) lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (po 31 grudnia 1998 r.).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 24a, 27a, 53, 54a, 87 i 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).