Poradnia ubezpieczeniowa

● W jaki sposób doprowadzić do wykreślenia hipoteki ustanowionej przez ZUS

● Jak ustalić podstawę należności na ubezpieczenia za osobę przebywającą na wychowawczym

● Czy zatrudniony za granicą ma prawo do świadczeń wypadkowych z polskiego systemu ubezpieczeń

● Od kilkunastu lat prowadzę działalność gospodarczą. Z uwagi na przejściowe problemy finansowe na początku bieżącego roku nie opłaciłem składek na ubezpieczenia społeczne. W konsekwencji ustało moje dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Zamierzam ponownie się do niego zgłosić. Czy okoliczność, iż mam zadłużenie z tytułu składek, sprawia, że nie mogę liczyć na zasiłek chorobowy z ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie pozbawia przedsiębiorcy prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego. Oczywiście, jeżeli spełnia on warunki do nabycia prawa do tego świadczenia. Gdy jednak zadłużenie przedsiębiorcy przekracza 6,60 zł, nie przysługuje mu zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego aż do momentu spłacenia całej zaległości.

Osoby fizyczne podlegające obowiązkowo bądź dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu mają prawo do świadczeń pieniężnych z tego ubezpieczenia, w tym zasiłku chorobowego. Świadczenia przysługują na warunkach określonych przepisami ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa). Przedsiębiorca, który jest objęty obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi, na swój wniosek może być także objęty dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym. W konsekwencji przedsiębiorca, który podlega takiemu ubezpieczeniu, ma prawo do zasiłku chorobowego, o ile spełni warunki określone przepisami przywołanej ustawy.

W ustawie zasiłkowej zostały wskazane okoliczności, których wystąpienie pozbawia ubezpieczonego prawa do zasiłku chorobowego (np. wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy). Do tych okoliczności nie należy jednak zadłużenie przedsiębiorcy z tytułu składek.

Niezależnie od powyższego dodać trzeba, że zadłużenie przedsiębiorcy z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma negatywny wpływ na jego prawo do niektórych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego, w tym do zasiłku chorobowego. Prawo do takiego świadczenia nie przysługuje bowiem w razie wystąpienia, w dniu wypadku lub w dniu złożenia wniosku o przyznanie zasiłku chorobowego z tytułu choroby zawodowej, zadłużenia na kwotę przekraczającą 6,60 zł - aż do czasu spłaty całości zaległości. Podkreślenia przy tym wymaga, że jeżeli przedsiębiorca nie ureguluje takiego zadłużenia w terminie 6 miesięcy od dnia wypadku lub od dnia złożenia wniosku o przyznanie zasiłku chorobowego z tytułu choroby zawodowej, prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego się przedawnia.

Podstawa prawna

Art. 1 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 6 ust. 2 i 3 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).

Art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

● Prowadzę jednoosobową działalność gospodarczą. W 2012 roku sąd na wniosek ZUS ustanowił hipotekę przymusową na mojej nieruchomości z powodu dużych zaległości składkowych. Kilka miesięcy temu spłaciłem zaległości, ale hipoteka nadal widnieje w księdze wieczystej. Czy ZUS nie ma obowiązku złożenia wniosku o jej wykreślenie z chwilą całkowitej spłaty długu? Chciałbym jak najszybciej sprzedać nieruchomość, jak więc mogę zmusić ZUS do podjęcia działania w tej sprawie?

radca prawny

ZUS dla zabezpieczenia swoich wierzytelności wobec płatników ma prawo żądać ustanowienia hipoteki przymusowej na ich nieruchomościach. Podstawą jest doręczona dłużnikowi decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek.

Nie trzeba być jednak przedsiębiorcą niepłacącym składek, żeby hipoteka przymusowa została ustanowiona. Podstawą wpisu może być również decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego (np. spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy). Po doręczeniu decyzji ZUS może wystąpić do sądu z wnioskiem o ustanowienie hipoteki przymusowej.

Hipoteka z mocy prawa wygasa z chwilą wygaśnięcia wierzytelności w wyniku spłaty zaległości składkowych. Nie oznacza to jednak, że automatycznie zostanie ona z księgi wieczystej wykreślona. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawiera oddzielnych uregulowań w tej kwestii. Należy więc odwołać się do zasad ogólnych określonych w ustawie o księgach wieczystych i hipotece. Do złożenia wniosku o wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej uprawniony jest bowiem właściciel nieruchomości (użytkownik wieczysty).

Z ustawy o księgach wieczystych i hipotece wynika jedynie obowiązek wierzyciela do "dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej". W przypadku ZUS będzie to oznaczało wydanie byłemu dłużnikowi zaświadczenia o niezaleganiu ze składkami. Wniosek o wykreślenie hipoteki powinien złożyć sam właściciel nieruchomości. Powinien dołączyć dowód wygaśnięcia zobowiązania, które było podstawą do wpisu hipoteki. W tym przypadku będzie to zaświadczenie, o które należy wystąpić do ZUS. Nie jest konieczne oddzielne oświadczenie o zgodzie ZUS na wykreślenie hipoteki. Wykreślenie nie jest uzależnione od woli wierzyciela, ale od zaistnienia pewnych zdarzeń stwierdzonych właśnie zaświadczeniem.

Jeśli ZUS odmówi wydania zaświadczenia, a przedsiębiorca uważa, że zabezpieczona należność nie istnieje, może domagać się uzgodnienia stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na drodze powództwa cywilnego. Ustawa o księgach wieczystych daje prawo do występowania do sądu osobie, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia o usunięcie niezgodności. Prawo do takiego powództwa ma również osoba, na której nieruchomości sąd ustanowił hipotekę w wyniku błędnego wniosku ZUS (np. pomyłki w danych dłużnika).

Podstawa prawna

Art. 26 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 10, 94 i 100 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U z 2013 r. poz. 707).

● Od 11 sierpnia 2014 r. pracownica przebywa na urlopie wychowawczym. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi kwota 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Czy z uwagi na to, że została ona objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym, w trakcie miesiąca podstawa wymiaru składek powinna być proporcjonalnie zmniejszona? Czy kwotę 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia dzieli się przez 30 czy przez 31 dni?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Jeżeli osoba przebywająca na urlopie wychowawczym została objęta obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w trakcie miesiąca, podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. Proporcjonalnego zmniejszenia podstawy wymiaru składek dokonuje się w ten sposób, że dzieli się ją przez liczbę dni kalendarzowych danego miesiąca, a następnie mnoży przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom w tym miesiącu.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chyba że ma ustalone prawo do emerytury lub renty bądź inny tytuł rodzący obowiązek ubezpieczeń społecznych. Obowiązkowe dla takiej osoby jest także ubezpieczenie zdrowotne, o ile nie podlega ona temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy. Podstawa ta nie może być jednak wyższa niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego oraz nie może być niższa niż 75 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia.

W przypadku gdy osoba przebywająca na urlopie wychowawczym była z tego tytułu objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi jedynie przez część miesiąca, podstawa wymiaru składek ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. Nie ma przy tym znaczenia, czy podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osoby przebywającej na urlopie wychowawczym stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających urlop wychowawczy, 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego czy 75 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Ustalając w takim przypadku podstawę wymiaru składek emerytalnej i rentowych, najpierw kwotę podstawy wymiaru dzieli się przez liczbę dni kalendarzowych danego miesiąca, a następnie otrzymany wynik mnoży przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom w tym miesiącu.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6, art. 18 ust. 5b i 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Pracownik zatrudniony jest za granicą w Republice Czeskiej. Pobiera przez 380 dni świadczenie z obcego systemu ubezpieczeń (zasiłek chorobowy). Czy może żądać wypłaty świadczenia rehabilitacyjnego z polskiego systemu ubezpieczeń społecznych z tytułu wypadku przy pracy, którego doznał za granicą?

adwokat

Z zasady równego traktowania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w prawie wspólnotowym wynika, że pracownik migrujący, który w czasie zdarzenia (wystąpienia ryzyka ubezpieczeniowego) podlegał właściwemu ustawodawstwu jednego tylko państwa członkowskiego UE, w którym wykonywał pracę i w tym właściwym porządku prawnym w całości wykorzystał prawo do świadczeń pieniężnych (zasiłku chorobowego) z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, nie może utracić innych przywilejów lub skutków prawnych wynikających z pobrania tych świadczeń gwarantowanych mu przez to ustawodawstwo (właściwe dla miejsca wykonywania pracy).

Wyklucza to zatem stanowisko, że w państwie miejsca zamieszkania (Polsce) przysługuje mu dalsze i rodzajowo inne świadczenie pieniężne na wypadek choroby (świadczenie rehabilitacyjne) za kolejne okresy, którego nie reguluje ustawodawstwo państwa wykonywania pracy oraz ubezpieczenia wnioskodawcy (Republiki Czeskiej).

Zasada równego traktowania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych w prawie wspólnotowym nie uzasadnia przyznawania świadczeń pieniężnych na podstawie dwóch różnych krajowych porządków prawa ubezpieczeń społecznych, w tym przyznania po wykorzystaniu korzystniejszego, bo dłuższego (380-dniowego okresu zasiłkowego) z tytułu ubezpieczenia w państwie wykonywania pracy, dodatkowo świadczenia rehabilitacyjnego w państwie miejsca zamieszkania (w Polsce), ponieważ osoba ubezpieczona z tytułu wykonywania pracy najemnej może podlegać ochronie prawnej ustawodawstwa jednego tylko państwa członkowskiego.

Zatem obywatel Polski, który podlegał wyłącznie ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w innym państwie UE oraz wyczerpał ustalone i wypłacone przez instytucje właściwe dla tego państwa świadczenia pieniężne z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby, nie nabywa prawa do uregulowanego w polskim porządku prawnym świadczenia rehabilitacyjnego. Tak uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 21 maja 2014 r., sygn. I UK 428/13, LEX nr 1483573.

Podstawa prawna

Art. 5, art. 11 ust. 1 i ust. 3a, art. 21 ust. 1, art. 17, art. 21 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE z 2004 r. L 166 s.1 ze zm.).

Sprostowanie

W przykładzie podanym przy artykule "Jak skorygować dokumenty, jeśli ma być zasiłek zamiast wynagrodzenia", który został opublikowany w DGP nr 157/2014, została błędnie podana podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Nie odjęto bowiem sumy składek na ubezpieczenia społeczne. Tym samym błędnie została wyliczona sama składka zdrowotna oraz kwota netto do wypłaty. Poniżej - prawidłowo wypełniona tabela. Za błąd przepraszamy.

Lista płac czerwiec 2014

Płaca zasadnicza	500,00 zł	500,00 zł	- zł
Wynagrodzenie chorobowe	1012,44 zł	- zł	- 1012,44 zł
Zasiłek chorobowy	- zł	1265,66 zł	1265,66 zł
Suma składników brutto	1512,44 zł	1765,66 zł	253,22 zł
Podstawa składek społ.	500,00 zł	500,00 zł	- zł
Razem składki ZUS	68,55 zł	68,55 zł	- zł
Przychód	1512,44 zł	1765,66 zł	253,22 zł
Koszty uzyskania	111,25 zł	111,25 zł	- zł
Dochód (przychód - koszty)	1401,19 zł	1654,41 zł	253,22 zł
Podstawa opodatkowania (dochód - składki)	1333,00 zł	1586,00 zł	253,00 zł
Ulga podatkowa	46,33 zł	46,33 zł	- zł
Obliczony podatek	193,61 zł	239,15 zł	45,54 zł
Podstawa składki zdrowotnej	1443,89 zł	431,45 zł	- 1012,44 zł
Składka ubezp. zdrowotne 9 proc.	129,95 zł	38,83 zł	- 91,12 zł
Składka ubezp. zdrowotne 7,75 proc.	111,90 zł	33,44 zł	-78,46 zł
Zaliczka podatku dochodowego	82,00 zł	206,00 zł	124,00 zł
Netto do wypłaty	1231,94 zł	1452,28 zł	220,34 zł