Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakim ubezpieczeniom podlega się z tytułu stypendium stażowego

● W lipcu 2014 r. ZUS przyznał mi z urzędu emeryturę zamiast pobieranej wcześniej renty z tytułu niezdolności do pracy. Wysokość świadczenia została obliczona ze składek i kapitału początkowego. Chciałabym jednak sprawdzić, czy nie byłoby dla mnie korzystniejsze ustalenie emerytury według starych zasad. Przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego spełniłam warunki wymagane do przyznania obliczanej w ten sposób wcześniejszej emerytury pracowniczej, ale nigdy o nią nie wystąpiłam. Czy mimo to mogę ubiegać się o obliczenie na dotychczasowych zasadach świadczenia przyznanego z urzędu?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Zasadą jest, że ZUS przyznaje emeryturę na wniosek. Wyjątek dotyczy osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy, którym świadczenie przyznawane jest z urzędu. Dzieje się tak wówczas, gdy pobierając rentę, kończą one powszechny wiek emerytalny. Przyznanie z urzędu emerytury nie jest przy tym uzależnione od udowodnienia przez nie jakiegokolwiek stażu ubezpieczeniowego. Wystarczy, że podlegały przez dowolny okres czasu (nawet przez jeden dzień) ubezpieczeniu społecznemu (przed 1 stycznia 1999 r.) albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (po 31 grudnia 1998 r.).

W przypadku osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. emerytura przyznana z urzędu obliczana jest w całości na nowych zasadach. Świadczenie ustalane jest poprzez podzielenie podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę, określonym w ukończonych latach i miesiącach.

Podstawą obliczenia emerytury przyznanej z urzędu jest suma:

● zwaloryzowanego kapitału początkowego,

● składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata tego świadczenia, z uwzględnieniem ich waloryzacji, a także

● środków zgromadzonych na subkoncie.

Obliczone w ten sposób świadczenie nie może być niższe od kwoty najniższej emerytury, a także od pobieranej dotychczas renty z tytułu niezdolności do pracy.

Przepisy emerytalne umożliwiają jednak szczególny tryb ponownego obliczenia emerytury przyznanej z urzędu osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. Po pierwsze - jeśli ZUS przyznał to świadczenie w latach 2009- 2014, w każdym czasie osoby te mogą wnioskować o obliczenie emerytury według mieszanych zasad (tj. w określonej części ze składek i kapitału początkowego, a w określonej części według starych zasad). Warunkiem zastosowania takiego sposobu obliczenia emerytury jest nieprzystąpienie do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenie wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w funduszu, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Druga możliwość ponownego obliczenia emerytury przyznanej z urzędu dotyczy tych osób przeniesionych z renty, które spełniły warunki wymagane do uzyskania wcześniejszej emerytury, ale nie wystąpiły o to świadczenie przed przyznaniem przez ZUS z urzędu emerytury. Jednym z takich świadczeń może być wcześniejsza emerytura pracownicza przewidziana w art. 29 i 46 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) dla osób, które do końca 2008 r. udowodniły odpowiedni staż ubezpieczeniowy i ukończyły wcześniejszy wiek emerytalny, a także spełniły pozostałe wymagane warunki.

W takim przypadku można wnioskować o obliczenie emerytury na dotychczasowych zasadach przewidzianych w art. 53 ustawy emerytalnej. Dokonując obliczeń, ZUS ustali najpierw podstawę wymiaru świadczenia, uwzględniając wypadkową zarobków emeryta z wybranych przez niego lat kalendarzowych, przeciętnych płac w tych latach oraz kwoty bazowej. W dalszej kolejności zostanie ustalona wysokość emerytury jako suma:

● części socjalnej (24 proc. kwoty bazowej),

● części należnej za okresy składkowe (po 1,3 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów składkowych),

● części należnej za okresy nieskładkowe (po 0,7 proc. podstawy wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych).

Jeśli po obliczeniu emerytury według starych zasad okaże się, że wyliczona jej kwota jest niższa od dotychczas pobieranej, ZUS będzie wypłacał świadczenie w dotychczasowej wysokości.

Podstawa prawna

Art. 24a-26, 53 oraz 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Prowadzę firmę, która zajmuje się też doradztwem zawodowym. Ostatnio podpisałem umowę o dofinansowanie ze środków unijnych (Program Operacyjny Kapitał Ludzki) projektu, w ramach którego moja firma będzie kierować osoby dorosłe na staże zawodowe do różnych pracodawców. Stypendium stażowe będzie wypłacać moja firma. Czy muszę od stypendium odprowadzać składki do ZUS takie, jak za moich pracowników?

radca prawny

Kwestia stypendiów uregulowana jest w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Z jej przepisów wynika, że osoby pobierające stypendium w okresie odbywania stażu lub praktyki zawodowej, na które zostały skierowane przez inne niż powiatowy urząd pracy podmioty kierujące, obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu.

Podstawę obliczenia składki stanowi w takim wypadku kwota wypłaconego świadczenia, mającego charakter stypendium (bez względu na nazwę, kwota może być wypłacana pod dowolnym tytułem), jeżeli z zawartej umowy na realizację szkolenia lub stażu wynika prawo tej osoby do uzyskiwania świadczenia otrzymywanego z tytułu uczestnictwa w jednej z tych form aktywizacji zawodowej. Obowiązek zgłoszenia i opłacania składek na ubezpieczenie społeczne istniał będzie w tym przypadku, pod warunkiem niepodlegania przez stażystów ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu.

Osoby odbywające taki staż podlegać będą również ubezpieczeniu zdrowotnemu. Aby jednak określić wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne, należy odwołać się do przepisów ustawy o podatku dochodowym. Zasadą jest, że od uzyskanych dochodów należy odprowadzić podatek dochodowy. Podatek przekazywany jest do urzędów skarbowych, w formie zaliczki, przez płatników. W tym wypadku płatnikiem byłaby firma szkoleniowa. Ustawodawca przewidział jednak wyjątek dla takich sytuacji, ustanawiając regułę, że środki finansowe otrzymane przez uczestnika projektu jako pomoc udzielona w ramach programu finansowanego z udziałem środków europejskich są wolne od podatku dochodowego. W przypadkach zaś nieobliczania zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych składkę na ubezpieczenie zdrowotne obniża się do wysokości 0 zł. Innymi słowy, obowiązek odprowadzania składki zdrowotnej istnieje, należy ją ująć w deklaracji, ale jej wysokość będzie wynosiła 0 zł.

Zasady te jednak będą miały zastosowanie tylko do osób pełnoletnich. Zgodnie ze stanowiskiem ZUS wobec osób niepełnoletnich nie ma obowiązku zgłaszania ich do ubezpieczeń społecznych. Podlegają one obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, o ile nie podlegają temu ubezpieczeniu z innego tytułu.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 9a i 18 ust. 4 pkt 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 21 ust. 1 pkt 137 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).