SN o omijaniu obciążeń składkowych

Sygn. akt II UK 449/13

18 marca 2014 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż Hurtownia D. jest podmiotem pełniącym funkcję płatnika składek wobec własnych pracowników, jednocześnie zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych przez Hurtownię D2 i wykonujących w ramach tych umów pracę na rzecz własnego pracodawcy. W związku z powyższym płatnik powinien wykazać podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokościach wskazanych w załączniku nr 2 do protokołu kontroli, obejmującym należności ze stosunku pracy oraz z umów zlecenia zawartych pomiędzy Hurtownią D2 a zainteresowanymi pracownikami Hurtowni D.

Sąd okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że odwołujący nie jest podmiotem pełniącym funkcję płatnika składek wobec własnych pracowników, jednocześnie zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych przez Hurtownię D2. Spółki D i D2 sprzedawały sobie nawzajem towar, w związku z czym zawarły umowę o współpracy. Właścicielem nieruchomości, gdzie znajduje się siedziba spółki D, jest ta spółka, a spółka D2 wynajmuje od niej pomieszczenia biurowe i magazynowe. Przy czym pomieszczenia każdej ze spółek są odrębnie oznaczone. W zależności od tego, czy w danym roku firmą wiodącą była spółka D, czy też spółka D2, to ta zajmowała więcej powierzchni magazynowej i biurowej, bo zatrudniała większą liczbę pracowników i miała większy obrót, podczas gdy druga spółka miała mniejszą liczbę pracowników i zajmowała się sprzedażą w bardzo ograniczonym zakresie.

Większość pracowników zmieniała swojego pracodawcę co roku. Byli jednak tacy, którzy przez cały czas byli zatrudnieni w jednej spółce. Pracownicy zatrudnieni w jednej spółce zawierali umowy cywilnoprawne z drugą, aby świadczyć na jej rzecz swoje usługi. Ta spółka, która zajmowała się obrotem w mniejszym zakresie, w miarę potrzeby, przy dodatkowych transakcjach miała bowiem potrzebę zlecenia usług innym osobom i wówczas te zlecenia otrzymywali pracownicy spółki wiodącej lub osoby w ogóle niezatrudnione w żadnej ze spółek. Czynności wynikające z zawartych umów-zleceń pracownicy jednej spółki wykonywali zawsze na rzecz tej spółki, z którą wiązała ich umowa-zlecenie, świadcząc je w pomieszczeniach należących do podmiotu, który był ich zleceniodawcą, po godzinach pracy bądź w dni wolne od pracy.

W tak ustalonym stanie faktycznym sąd okręgowy uznał, że zgodnie z art. 4 pkt. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.; dalej: ustawa systemowa) płatnikiem składek w stosunku do pracowników jest pracodawca. W myśl art. 8 ust. 2a ustawy za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy-zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

Sąd apelacyjny, uwzględniając apelację organu rentowego, zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie. Podkreślił, iż stosownie do art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, za pracownika w rozumieniu ustawy uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. W ocenie sądu apelacyjnego ze stanu faktycznego niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że zainteresowani wykonując pracę w ramach zawartej umowy-zlecenia świadczyli usługi na rzecz swojego pracodawcy. Zachodziła bowiem tożsamość podmiotowa między wspólnikami obu umów spółek cywilnych. Każdy ze wspólników ma status przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prowadzącego działalność gospodarczą, a skoro tak, to z tytułu zatrudniania pracowników każdy ze wspólników ponosi odpowiedzialność związaną z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne wynikające z tego systemu. Umowy o współpracy, jakie zostały pomiędzy wspólnikami jako przedsiębiorcami zawarte, potwierdzają tylko trafność ustalenia dokonanego przez pozwanego, że każdy z pracowników był zatrudniony przez jednego z przedsiębiorców, wykonywał prace w zakresie obowiązków objętych umowami o pracę, także na rzecz jednego i drugiego przedsiębiorcy w ramach pracy świadczonej na podstawie umów-zleceń.

Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. SN nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości zastosowania w stosunku do skarżącej normy zawartej w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Sąd apelacyjny zasadnie przyjął, że z ustalonego stanu faktycznego jednoznacznie wynika, iż zainteresowani, wykonując prace w ramach zawartych umów-zleceń świadczyli usługi na rzecz swojego pracodawcy w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Tę ocenę SN w pełni podziela, uznając, że całokształt okoliczności sprawy (w tym wskazany przez sąd okręgowy sposób i zakres współpracy pomiędzy obiema spółkami, z których naprzemiennie w kolejnych latach jedna w istocie pracowała na rzecz wypracowania przez drugą stosownego poziomu sprzedaży towarów, uprawniającego do uzyskania premii od kontrahentów, pokrywający się przedmiot ich działalności, naprzemienny system zatrudniania pracowników przez jedną ze spółek w jednym roku, a drugą w następnym i wzajemne korzystanie przez spółkę niezatrudniającą pracowników w danym roku z zawierania z pracownikami drugiej spółki umów-zleceń na wykonanie czynności, mieszczących się w ramach zawartych pomiędzy spółkami umów o współpracę, prowadzenie działalności pod tym samym adresem przy wzajemnym wynajmowaniu pomieszczeń i naprzemiennym dokonywaniu zamiany pomieszczeń, przy oczywistym istnieniu podobieństwa składu osobowego obydwu spółek i występowaniu między wspólnikami bliskiego pokrewieństwa) uprawnia do przyjęcia, iż w istocie praca świadczona w spornym okresie przez zainteresowanych w ramach umów-zleceń zawartych ze spółką cywilną D2 odbywała się w niepodzielnym interesie obydwu spółek i wzbogacała obydwie spółki, w tym spółkę D, będącą w tych okresach pracodawcą zainteresowanych.

Podsumowanie

● Pracodawca, korzystając z pracy swoich pracowników świadczących na jego rzecz pracę w ramach umowy zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek z tytułu tej umowy;

● Pracodawca ma prawo w takiej sytuacji domagać się od pracownika informacji o wysokości przychodu z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią dla ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (zob. wyrok SN z 18 października 2011 r., sygn. akt III UK 22/11, OSNP/21-22/226).