Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy ZUS miał rację, kwalifikując umowę jako świadczenie usług, skoro opracowano konspekty i materiały dla studentów, które są dziełem

● Jak rozliczyć składki ze zlecenia wykonywanego u pracodawcy

● Czy zleceniobiorca może w zastępstwie zagranicznego podmiotu sam za siebie rozliczać ZUS i jakich obowiązków musi dopełnić

● Kończył mi się okres pobierania zasiłku chorobowego. Zwróciłem się więc do ZUS o przyznanie mi świadczenia rehabilitacyjnego. Jednak lekarze orzecznicy uznali, że odzyskałem zdolność do pracy. Tym samym wydano decyzję odmawiającą mi świadczenia. Czy mam jeszcze szanse na otrzymanie zasiłku rehabilitacyjnego?

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Tak, jeśli po wyczerpaniu okresu zasiłkowego ubezpieczony jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie rokuje jej odzyskanie, to może otrzymać świadczenie rehabilitacyjne. Gdyby ZUS wydał decyzję odmawiającą takiego świadczenia, ubezpieczony może złożyć odwołanie do sądu.

Ubezpieczony, którego choroba się przedłuża musi się liczyć z tym, że wyczerpie maksymalny okres pobierania zasiłku chorobowego zanim wyzdrowieje. W takich przypadkach - przewlekłej niezdolności do pracy z powodu choroby, ale jednocześnie pomyślnych rokowań co do jej odzyskania - możliwe jest uzyskanie świadczenia rehabilitacyjnego. Przysługuje ono także ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłków chorobowych ubiegał się wprawdzie o rentę z tytułu niezdolności do pracy, ale lekarz orzecznik ZUS uznał, że rokuje odzyskanie zdolności do pracy. Tym samym wskazane będzie dla niego świadczenie rehabilitacyjne, a nie renta. Jak bowiem wynika z art. 18 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, w razie choroby i macierzyństwa świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy.

Omawiane świadczenie chorobowe może otrzymać nie tylko pracownik, lecz także np. zleceniobiorca lub osoba prowadząca działalność gospodarczą, jeżeli podlegali ubezpieczeniu chorobowemu.

Ważne jest, że uprawnienie do świadczenia rehabilitacyjnego nie jest uzależnione od istnienia tej samej choroby po zasiłku chorobowym, lecz od dalszego, nieprzerwanego występowania niezdolności do pracy spowodowanej tą samą lub też inną chorobą, albo też kilkoma współistniejącymi chorobami. Tak też wskazywał Sąd Najwyższy w wyroku z 14 listopada 2013 r. (sygn. akt II UK 135/13, LEX nr 1396412).

Świadczenie jest przyznawane na okres niezbędny do odzyskania zdolności do pracy, nie dłużej jednak niż na 12 miesięcy. Nie można więc go uzyskać na okres dłuższy niż rok.

Należy jednak podkreślić, że nie każdy ubezpieczony może otrzymać świadczenie rehabilitacyjne, bowiem nie przysługuje ono:

●osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego lub do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz do urlopu dla poratowania zdrowia albo świadczenia przedemerytalnego,

●za okresy, w których pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia,

●za okresy przebywania pracownika na urlopie bezpłatnym lub wychowawczym,

● za okres tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności.

Ubezpieczony występujący o świadczenie powinien złożyć w oddziale ZUS wniosek wraz z kompletem dokumentów przed końcem okresu zasiłkowego. Wniosek o świadczenie rehabilitacyjne wypełnia osoba ubiegająca się o to świadczenie (część I), a także pracodawca (część II). ZUS, rozpoznając złożony wniosek, przeprowadza badanie ubezpieczonego przez lekarza orzecznika ZUS. Niekiedy konieczne jest przeprowadzenie badania także przez lekarza specjalistę wskazanego przez ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika można w terminie 14 dni odwołać się do komisji lekarskiej ZUS.

Wysokość świadczenia rehabilitacyjnego wynosi 90 proc. podstawy wymiaru za pierwsze 3 miesiące i 75 proc. podstawy wymiaru za dalsze miesiące. W wysokości 100 proc. przysługuje ono z ubezpieczenia chorobowego jedynie kobietom w ciąży. Stan ciąży powinien być poświadczony zaświadczeniem lekarskim. Także wysokość świadczenia rehabilitacyjnego przyznanego z ubezpieczenia wypadkowego w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową zawsze wynosi 100 proc. podstawy wymiaru.

W razie stwierdzenia, w wyniku kontroli przeprowadzonej przez pracodawcę lub ZUS, że pracownik przebywający na świadczeniu rehabilitacyjnym wykonuje w okresie jego pobierania pracę zarobkową lub wykorzystuje ten okres w sposób niezgodny z celem przyznania tego świadczenia, traci on prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za cały okres niezdolności do pracy. Nie można więc w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego pracować czy też prowadzić działalności gospodarczej.

Podstawa prawna

Art. 18 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159).

● Zawarłem umowę ze szkołą wyższą o prowadzenie cyklu wykładów dla studentów w trakcie jednego semestru. W jej ramach prowadziłem wykłady dwa razy w tygodniu. Zobowiązany byłem przygotowywać konspekty zajęć i komplet materiałów dla studentów. Umowa została określona jako umowa o dzieło. ZUS ją zakwestionował, uznając za umowę o świadczenie usług, i zobowiązął szkołę do zapłaty zaległych składek. Szkoła żąda z kolei ode mnie zwrotu ich części. Czy ZUS miał rację, kwalifikując umowę jako świadczenie usług, skoro w ramach umowy powstawało dzieło - konspekty i materiały dla studentów?

radca prawny

Oznaczanie umów o przeprowadzenie cyklu szkoleń, wykładów, lekcji jako umów o dzieło jest popularną praktyką stosowaną chętnie przez obie strony umowy - zarówno podmiot zlecający, jak i zleceniobiorcę. Pozwala bowiem na wypłatę wyższego wynagrodzenia, niepomniejszonego o składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Jako dzieło będące przedmiotem umowy wskazuje się często nie sam wykład (szkolenie), ale materiały dydaktyczne stanowiące najczęściej jego streszczenie, które otrzymują uczestnicy. Kwalifikacja takiego rodzaju umów jest jednak w dużej części kwestionowana przez ZUS w trakcie przeprowadzanej kontroli i uznawana za umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o umowie zlecenia. W następstwie wydawana jest decyzja o obowiązku uiszczenia przez płatnika (zleceniodawcę, w tym przypadku szkołę) zaległych składek.

Na początku trzeba podkreślić, że o rodzaju umowy nie przesądza to, w jaki sposób została nazwana przez strony, ale charakter zobowiązań. Wielokrotnie w takich sprawach zajmował stanowisko Sąd Najwyższy (np. wyrok z 13 listopada 2013 r., sygn. akt II UK 115/13, LEX nr 1396411), podzielając stanowisko ZUS. Orzecznictwo w zasadzie nie kwestionuje możliwości uznania za umowę o dzieło takiego kontraktu, którego rezultat ma charakter niematerialny. W każdym jednak razie musi on być weryfikowalny za pomocą obiektywnych kryteriów określonych już w umowie. To postanowienia umowne muszą określać cechy dzieła, których spełnienie warunkuje odebranie dzieła i zapłatę wynagrodzenia. Za dzieło nie może być uznany wobec tego sam fakt wykonania jakiejś czynności, np. przeprowadzenia szkolenia lub wykładu. Jak zauważył Sąd Najwyższy, za rezultat nie może być w takich przypadkach uznany poziom wiedzy, jaki w wyniku uczestniczenia w wykładzie osiągnęliby słuchacze.

Przeprowadzanie wykładów uznaje się więc za przykład typowej usługi, gdzie zleceniobiorca odpowiada za staranność swojego działania, nie zaś za jego wynik. Nie można za rezultat umowy przyjąć także przekazywanych konspektów czy materiałów. Ich przygotowanie nie stanowi przedmiotu umowy. Jest to jedynie zobowiązanie dodatkowe w ramach umowy podstawowej niezbędne do wykonania zobowiązania głównego - przeprowadzenia wykładu. Za rezultat takiego rodzaju umów nie uznaje się również ich celu oznaczanego niekiedy jako przygotowanie słuchaczy do konkretnego egzaminu lub sprawdzianu.

W tej sytuacji ZUS miał rację, kwestionując charakter umowy i kwalifikując ją jako umowę o świadczenie usług. Płatnik (szkoła) jest zobowiązany do zapłaty zaległych składek. Z kolei czytelnik ma obowiązek zwrotu płatnikowi tej części, która powinna wcześniej zostać potrącona z wynagrodzenia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 627 i 750 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

● Pracownica łączy urlop macierzyński z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił jej tego urlopu. Pracodawca zamierza z tą pracownicą zawrzeć również umowę-zlecenie. Czy składki należne od przychodu z umowy-zlecenia należy rozliczyć w raporcie ZUS RCA z kodem 01 10 00, czy też w raporcie z kodem 04 11 00?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne należne od przychodu z tytułu umowy-zlecenia, którą pracownica łącząca urlop macierzyński z wykonywaniem pracy zawarła z pracodawcą, który udzielił jej tego urlopu, powinny być rozliczone łącznie z przychodem ze stosunku pracy w raporcie ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX.

Pracownik, który łączy urlop macierzyński z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym zarówno z tytułu stosunku pracy, jak i pobierania zasiłku macierzyńskiego. Obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu taki pracownik podlega natomiast tylko ze stosunku pracy, gdyż pobieranie zasiłku macierzyńskiego nie stanowi tytułu do tego ubezpieczenia. W odróżnieniu od pracownika, który nie wykonuje pracy w okresie urlopu macierzyńskiego, pracownik łączący urlop macierzyński z wykonywaniem pracy u pracodawcy, który udzielił mu tego urlopu, dla celów ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego jest uważany za pracownika. Oznacza to, że jeżeli taka osoba będzie wykonywała pracę na podstawie umowy-zlecenia zawartej z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy będzie wykonywać pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, to także w zakresie tej umowy będzie traktowana jako pracownik, a nie jako zleceniobiorca.

Przychód ze zlecenia wykonywanego w takich warunkach powinien być uwzględniony w podstawie wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W konsekwencji składki należne od przychodu powinny być rozliczone w raporcie ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX.

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 2a, art. 9 ust. 6b i art. 18 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Zleceniobiorca wykonuje pracę w Polsce na rzecz niemieckiej firmy, która w Polsce nie posiada oddziału lub przedstawicielstwa. Czy taki zleceniobiorca może w zastępstwie zagranicznego zleceniodawcy rozliczać i opłacać składki ZUS? Jeżeli tak, to jakich formalności powinien dopełnić?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Niemiecki zleceniodawca, który nie prowadzi w Polsce działalności, może uzgodnić ze zleceniobiorcą, że to on będzie w zastępstwie zleceniodawcy rozliczał i opłacał składki należne z tytułu umowy-zlecenia.

Okoliczność, że siedziba lub miejsce prowadzenia działalności pracodawcy znajdują się poza terytorium właściwego państwa członkowskiego, nie zwalania go z wypełniania wszystkich obowiązków wynikających z ustawodawstwa mającego zastosowanie do jego pracowników, w szczególności z obowiązku zapłacenia składek przewidzianych w tym ustawodawstwie tak, jakby jego siedziba lub miejsce prowadzenia działalności znajdowały się we właściwym państwie członkowskim. Pracodawca niemający miejsca prowadzenia działalności w państwie członkowskim, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, może jednak uzgodnić z pracownikiem, że spoczywający na pracodawcy obowiązek zapłacenia składek może być wypełniany w jego imieniu przez pracownika bez uszczerbku dla podstawowych obowiązków pracodawcy. Powyższe odnosi się również do zleceniodawcy i zleceniobiorcy.

Zleceniobiorca, który na mocy zawartej z zagranicznym zleceniodawcą umowy przejął obowiązki płatnika składek, powinien złożyć w ZUS kopię tej umowy wraz z kopią decyzji o nadaniu nr. NIP. Powinien również, w zależności od tego, czy podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, czy też tylko zdrowotnemu, zgłosić się do właściwych ubezpieczeń przy wykorzystaniu formularza ZUS ZUA albo formularza ZUS ZZA. Ponadto zleceniobiorca powinien złożyć w ZUS formularz ZUS ZAA, w którym podaje się dodatkowo adres zagranicznego zleceniodawcy. Wypełniając powyższe formularze ubezpieczeniowe, należy pamiętać o tym, że jako dane identyfikacyjne płatnika składek podaje się w nich dane identyfikacyjne zleceniobiorcy, tj. NIP, PESEL, nazwisko i imię.

Niezależnie od powyższego zleceniobiorca, który przejął obowiązki płatnika składek, za każdy miesiąc podlegania ubezpieczeniom przekazuje do ZUS odpowiednie dokumenty rozliczeniowe. Mianowicie formularz ZUS DRA albo formularz ZUS DRA z dołączonymi do niego raportami ZUS RCA lub ZUS RZA, jeżeli zleceniobiorca jest zobowiązany także do rozliczania składek także za innych ubezpieczonych oraz ewentualnie formularz ZUS RSA, jeżeli w danym miesiącu wystąpiły przerwy, które podlegają zgłoszeniu do ZUS.

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.).