Pracować na rodzicielskim wolno. Pytanie jednak, czy to się opłaca

Pracownica może zarówno w trakcie dodatkowego urlopu macierzyńskiego, jak i urlopu rodzicielskiego wrócić do pracy u pracodawcy, który udzielił jej tego urlopu. Nie przerywa wówczas ani nie rezygnuje z uprawnienia, lecz łączy je z etatem. Korzystanie z dodatkowego lub rodzicielskiego można połączyć z wykonywaniem pracy u macierzystego pracodawcy w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku dodatkowego urlopu macierzyńskiego/urlopu rodzicielskiego udziela się na pozostałą część wymiaru czasu pracy - art. 182 1 par. 5 kodeksu pracy. Brzmienie tego przepisu nie jest do końca jasne i właściwe jego zastosowanie wymaga praktycznej, matematycznej wiedzy, szczególnie przy operowaniu niepełnymi wymiarami czasu pracy. Problem polega bowiem na tym, czy chodzi o zmniejszenie zasiłku macierzyńskiego "o" wynik otrzymany z proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu do wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem czy "do" tego wyniku.

CO MÓWIĄ PRZEPISY

Wysokość zasiłku macierzyńskiego pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym łączy się korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu. Tak stanowi art. 29 ust. 7 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159; dalej: ustawa zasiłkowa). Powrót do pracy w czasie takiego urlopu oznacza więc zmniejszenie kwoty zasiłku. Jego podstawa wymiaru jest taka sama jak dla zasiłku za urlop podstawowy, czyli nie podlega przeliczeniom. Jest to zgodne z zasadą, że podstawy wymiaru zasiłku nie ustala się na nowo, jeżeli między okresami pobierania zasiłków nie było przerwy albo przerwa była krótsza niż 3 miesiące kalendarzowe. To wysokość zasiłku macierzyńskiego pobieranego w czasie łączenia go z pracą (a więc stawkę dzienną) pomniejsza się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, w którym pracownik łączy korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego (lub urlopu rodzicielskiego) z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego takiego urlopu, na zasadach określonych w art. 182¹ par. 5 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 ze zm.; dalej: k.p.).

Za czas omawianych urlopów przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 i 60 proc. (odpowiednio urlop macierzyński i rodzicielski) lub tylko 80 proc. (wszystkie urlopy), w zależności od wyboru ścieżki rodzicielskiej. Jednak w razie łączenia opieki nad dzieckiem z pracą zasiłek ulega zmniejszeniu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy łączonego z danym urlopem. Wbrew pozorom nie jest to takie proste, gdyż przepis ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa można błędnie odczytać. A wówczas pracodawca będący płatnikiem zasiłków może niesłusznie zaniżyć pracowniczy zasiłek.

STANOWISKA URZĘDÓW

Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

Aby sprawdzić, co na to ZUS, trzeba sięgnąć do komentarza do ustawy zasiłkowej, gdzie powtórzono brzmienie art. 29 ust. 7 ustawy zasiłkowej i jedynym komentarzem jest przykład obrazujący przeliczenie stawki zasiłku w razie wykonywania pracy na 1/4 etatu podczas urlopu dodatkowego. Przykład jest dość uproszczony, bo stawka 100-proc. zasiłku jest pomnożona przez 3/4, czyli przez tyle, ile zajmuje urlop. Ten mechanizm nie w każdym przypadku się sprawdza.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej:

Na specjalnie stworzonej platformie poświęconej tematyce uprawnień rodzicielskich resort pracy udziela informacji w formie pytań i odpowiedzi. Udzielono tam m.in. następującej odpowiedzi: "W przypadku łączenia urlopu rodzicielskiego z pracą u pracodawcy udzielającego tego urlopu, w wymiarze nie wyższym niż połowa wymiaru czasu pracy, zasiłek macierzyński ulega pomniejszeniu proporcjonalnie do tego wymiaru. A zatem jeśli mama dziecka podejmie pracę na 1/2 etatu, będzie otrzymywać połowę przysługującego jej zasiłku (tzn. 30 proc. lub 40 proc. podstawy wymiaru w zależności od wyboru ścieżki uzyskiwania urlopów związanych z narodzinami dziecka)".

Po pierwsze, odpowiedź ta znowu dotyczy najprostszego przykładu, tj. redukcji z pełnego do połówki etatu, więc niewiele wyjaśnia. Po drugie, podano, że pracownica będzie otrzymywała połowę, tj. odpowiednio 30 lub 40 proc. podstawy wymiaru, co jest błędne. Nie podstawa wymiaru ulega obniżeniu, lecz stawka dzienna zasiłku.

ZDANIEM EKSPERTÓW

Błędy w przykładach

@RY1@i02/2014/127/i02.2014.127.03300020c.803.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert ds. wynagrodzeń

Odczytując literalnie art. 29 ust. 7 ustawy zasiłkowej, można początkowo wysnuć wniosek, iż chodzi o redukcję zasiłku odpowiednio do wymiaru czasu pracy, czyli do części uzyskanej z proporcji nowego do uprzedniego wymiaru czasu pracy. Jednak gdyby faktycznie takie działanie zastosować, wynik byłby nieprawidłowy. Wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona z zastosowaniem proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu dodatkowego/rodzicielskiego do wymiaru czasu pracy wykonywanej przed urlopem macierzyńskim. Przykładowo, pracownica normalnie zatrudniona na pełny etat w czasie dodatkowego urlopu chce pracować na ćwierć wymiaru. Wówczas zasiłek powinien być zmniejszony o 1/4 (a nie do 1/4), co wynika z ułożonej proporcji 1/4 : 1. Analogicznie ustala się proporcję w przypadku pracowników, którzy przed macierzyńskim byli zatrudnieni w niepełnym wymiarze czasu pracy i chcą jednocześnie pracować i korzystać z danego urlopu. Zasada jest taka: wysokość zasiłku macierzyńskiego powinna zostać zmniejszona o część, jaka wynika z wyliczenia proporcji wymiaru czasu pracy podjętej w czasie urlopu do zwykłego wymiaru czasu pracy. Można niestety natknąć się na publikacje, w których obliczenia są błędne. Najlepiej obrazuje to przykład, w którym pracownica pełnoetatowa w czasie urlopu rodzicielskiego pracuje na 1/8 etatu. W związku z tym na 7/8 jest na urlopie. Gdyby kwotę zasiłku macierzyńskiego obniżyć do 1/8, zasiłek byłby jaskrawo za niski, a przecież zdecydowaną większość swego wymiaru przeznaczyła na opiekę nad dzieckiem. Zatem zasiłek powinien być obniżony o 1/8 (1/8 : 1).

Dużo wątpliwości

@RY1@i02/2014/127/i02.2014.127.03300020c.804.jpg@RY2@

Joanna Śliwińska radca prawny

Podjęty problem nie został dotąd jednoznacznie rozstrzygnięty, gdyż przepisy dotyczące urlopów, dodatkowego macierzyńskiego/rodzicielskiego są stosunkowo nowe. Nie jest jeszcze dostępne orzecznictwo ani szerokie piśmiennictwo omawiające to zagadnienie.

Przyznać trzeba, że sytuacja, w której pracownica postanawia w trakcie tego rodzaju urlopu podjąć pracę na ułamek dotychczasowego etatu, należy raczej do rzadkości. Prawdopodobnie właśnie z tego powodu przypadek taki nie jest szczegółowo opisany w komentarzu ZUS ani Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Przedstawiono jedynie najprostszy przykład, którego objaśnienie nie pomaga w rozwiązaniu tego właśnie zagadnienia.

Przedstawione wyjaśnienia nie sprawdzają się we wszystkich sytuacjach. Dotyczy to w szczególności przypadku, gdy występują części ułamkowe wymiaru czasu pracy.

Zgodnie z art. 182¹ par. 5 k.p. pracownik może łączyć korzystanie z dodatkowego urlopu macierzyńskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielającego tego urlopu w wymiarze nie wyższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy. Za pełny wymiar czasu pracy uznaje się co do zasady przeciętnie 40 godzin pracy tygodniowo.

Przepis nie zawiera zastrzeżenia, że sformułowanie "połowa pełnego wymiaru" oznacza połowę obliczaną z wymiaru czasu pracy dla danego pracownika. Analogicznie, zmniejszenie wysokości stawki dziennej zasiłku w przypadku podjęcia pracy na część etatu musi zachodzić wg przedstawionego w przykładzie schematu.

PRZYKŁAD

Dodatkowy urlop macierzyński i 1/8 etatu

Pracownica jest zatrudniona na 3/4 etatu, z wynagrodzeniem 2200 zł. Niedługo zakończy podstawowy urlop macierzyński i przejdzie na 6-tygodniowy dodatkowy urlop macierzyński, który zamierza jednocześnie połączyć z przychodzeniem do pracy. Pracownica będzie wykonywała pracę na 1/8 etatu. Pracodawca, uznając wniosek, udzieli pracownicy dodatkowego urlopu macierzyńskiego na pozostałą część wymiaru czasu pracy - 5/8 etatu (3/4 - 1/8). Obniżenie wielkości etatu powinno pociągnąć za sobą odpowiedni spadek wynagrodzenia, tj. proporcjonalnie do nowej części etatu, czyli do kwoty 367 zł. Natomiast 100-proc. zasiłek macierzyński (brak wniosku o urlop rodzicielski) przysługuje pracownicy w wysokości zmniejszonej proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy wykonywanej w czasie urlopu dodatkowego, tj. zmniejszonej o 1/6 (1/8 : 3/4 = 1/6, tj. 0,17). Za okres urlopu, czyli za 42 dni, pracownica otrzyma zasiłek macierzyński w kwocie:

1898,38 zł - podstawa wymiaru zasiłku (2200 zł x 13,71 proc. = 301,62 zł; 2200 zł - 301,62 zł = 1898,38 zł),

1898,38 zł : 30 (liczba dni miesiąca przyjmowana do obliczenia stawki dniowej zasiłku) = 63,28 zł - pełna dniówka zasiłku macierzyńskiego,

63,28 zł x 0,17 (wysokość zmniejszenia wysokości zasiłku) = 10,76 zł - kwota zmniejszenia dniówki zasiłku,

63,28 zł - 10,76 zł = 52,52 zł - nowa dniówka zasiłku (po zmniejszeniu),

52,52 zł x 42 dni urlopu = 2205,84 zł - zasiłek za dodatkowy urlop macierzyński.

Dla porównania, gdyby obniżenie zasiłku miało nastąpić do 1/6, zasiłek wyniósłby tylko 451,92 zł, co wynika z obliczenia:

63,28 zł x 0,17 = 10,76 zł x 42 dni = 451,92 zł - za urlop, który zajmuje 5/8 etatu, a więc zdecydowanie większą część wymiaru.

NASZA RADA

Oprac. I.N.