Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie raporty należy złożyć za zleceniobiorcę pobierającego zasiłek macierzyński

● Co nie może być podstawą wyłączenia z ubezpieczeń

● Dlaczego nowy przedsiębiorca nie dostanie zasiłku chorobowego

● Prowadzę działalność gospodarczą. Chciałbym zatrudnić na podstawie umowy-zlecenia moją pełnoletnią córkę, która pozostaje ze mną we wspólnym gospodarstwie domowym. Czy muszę ją zgłosić do ubezpieczeń jako osobę współpracującą?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Zatrudniona przez przedsiębiorcę na podstawie umowy-zlecenia córka podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu na zasadach określonych dla zleceniobiorców.

Dla potrzeb ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności, z wyjątkiem osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego. Pracownik spełniający te kryteria określone dla osób współpracujących dla celów ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego także jest traktowany jako osoba współpracująca, a nie jako pracownik (z wyjątkiem pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego).

Nie dotyczy to natomiast osób wykonujących pracę na podstawie umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W przypadku zleceniobiorców brak jest bowiem przepisów, które w przypadku, gdy spełniają oni kryteria określone dla osób współpracujących, nakazywałyby traktowanie ich na gruncie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego tak jak osoby współpracujące. Taki pogląd znajduje swoje potwierdzenie w indywidualnej interpretacji oddziału ZUS w Lublinie z 11 czerwca 2014 r., znak WPI/200000/43/711/2014.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2 i 11, art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 5 pkt 24 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

● Osoba zatrudniona na podstawie umowy-zlecenia do 20 lipca 2015 r. pobierała zasiłek chorobowy, a od 21 lipca w związku z urodzeniem dziecka ma prawo do zasiłku macierzyńskiego. Zasiłki wypłacamy do 10. dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni. Jakie raporty powinny być za nią złożone za lipiec i sierpień?

radca prawny

Płatnik składek jest zobowiązany rozliczyć składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za tych, w stosunku do których pełni obowiązki płatnika składek, a więc za pracowników, zleceniobiorców oraz osoby, którym wypłaca zasiłki chorobowe i macierzyńskie. Zleceniobiorca, który obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, może przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Wówczas po spełnieniu warunków określonych w ustawie o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia chorobowego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) ma prawo do świadczeń chorobowych. Zarówno zasiłek chorobowy, jak i zasiłek macierzyński są okresami przerwy w opłacaniu składek z umowy-zlecenia. Informacje o wypłaconych zasiłkach płatnik przekazuje w raporcie ZUS RSA, w którym podaje okres, za który świadczenie przysługuje, liczbę dni zasiłkowych/liczbę wypłat, kwotę wypłaconego zasiłku i odpowiedni kod świadczenia/przerwy (313 - zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego, 311 - zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego). Raport ZUS RSA z wykazaną kwotą wypłaconego zasiłku jest składany za miesiąc, w którym świadczenie zostało wypłacone. Jeżeli więc zasiłek za lipiec został wypłacony w sierpniu, to należy go wykazać w raporcie składanym za sierpień. W raporcie tym płatnik wykaże okres 1-20 lipca 2015 r., liczbę dni zasiłkowych (20), wypłaconą kwotę i kod świadczenia/przerwy - 313.

Jeżeli oprócz zasiłku chorobowego pracodawca nie wypłacił w lipcu wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, to za lipiec nie powinien składać raportu ZUS RCA z kodem 04 11 xx z zerowymi podstawami wymiaru i zerowymi kwotami składek. Raport zerowy należy składać tylko wówczas, gdy ubezpieczony choć jeden dzień podlegał ubezpieczeniom jako zleceniobiorca. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w tym przypadku, gdyż ubezpieczona od 1 do 20 lipca była na zasiłku chorobowym, a od 21 lipca jest na zasiłku macierzyńskim.

W taki sam sposób płatnik powinien postąpić z wykazywaniem kwoty wypłaconego zasiłku macierzyńskiego. Gdy zasiłek macierzyński w lipcu nie został wypłacony, to za lipiec nie należy składać raportu ZUS RSA z kodem 04 11 xx, tylko wypłacony zasiłek wykazać w raporcie ZUS RSA złożonym za sierpień, czyli miesiąc, w którym zasiłek został wypłacony.

Płatnik musi pamiętać, że zasiłek macierzyński jest również odrębnym od umowy o pracę tytułem do ubezpieczeń. Osoba, która go pobiera, podlega w tym okresie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a podstawę wymiaru składek stanowi kwota wypłaconego zasiłku macierzyńskiego.

Płatnikiem składek jest podmiot wypłacający zasiłek, który należne składki wykazuje w raporcie ZUS RCA z kodem 12 40 xx. Oczywiście płatnik tych składek nie wpłaca do ZUS, a jedynie wykazuje w raporcie rozliczeniowym. Są one bowiem finansowane przez budżet państwa.

Jeżeli w lipcu ubezpieczona miała prawo do zasiłku, ale go nie otrzymała, to za ten miesiąc płatnik powinien złożyć raport ZUS RCA z kodem 12 40 xx i wykazać zerową podstawę wymiaru i zerowe kwoty składek. Natomiast rozliczenie zasiłku należnego za lipiec nastąpi w sierpniu, tj. w miesiącu, w którym ten zasiłek zostanie wypłacony.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 2 lit. a, art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6, art. 36 ust. 2a, art. 41 ust. 3 pkt 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz.121 ze zm.).

● Prowadzę działalność gospodarczą, w jej prowadzeniu pomaga mi żona. W związku z tym, że żona w innej firmie wykonuje prace na umowę-zlecenie i tam są za nią opłacane składki, opłacam za nią tylko ubezpieczenie zdrowotne. Z końcem sierpnia umowa-zlecenie zostanie jednak rozwiązana, a żona będzie podlegać wszystkim ubezpieczeniom z tytułu współpracy. Żona jest w ciąży z terminem porodu wyznaczonym na koniec września. Obawiam się, że ZUS wyłączy ją z ubezpieczeń, ponieważ składki na ubezpieczenia społeczne będą opłacane od wyższej podstawy niż minimalna.

radca prawny

Żona, która pomaga mężowi przy prowadzonej działalności, wspólnie z nim mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwa domowe, w zakresie ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jest traktowana jako osoba współpracująca. Podlega wówczas obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu, a ubezpieczenie chorobowe jest dla niej dobrowolne. Składki na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne są za nią opłacane za okres od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu działalności do dnia jej zakończenia. W sytuacji gdy w okresie współpracy żona jest zatrudniona w innej firmie na podstawie umowy-zlecenia, ma dwa tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń. W takim przypadku jako tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń może zostać wybrana umowa-zlecenie, co w konsekwencji oznacza, że ubezpieczenia społeczne ze współpracy są dobrowolne, a obowiązkowe jest wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne. Jeśli umowa-zlecenia zostanie zakończona, jedynym tytułem do ubezpieczeń będzie współpraca. Wobec tego czytelnik powinien złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować żonę z ubezpieczenia zdrowotnego, wpisując w pole "data ustania obowiązku ubezpieczeń" 1 września 2015 r. i z tym dniem, na druku ZUS ZUA z tytułu współpracy zgłosić żonę do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Oczywiście z tytułu współpracy żona może przystąpić także do ubezpieczenia chorobowego. Składki na ubezpieczenia społeczne za osobę współpracującą są opłacane od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W 2015 r. podstawa ta wynosi 2375,40 zł. Nie ma żadnych przeszkód, aby składki na ubezpieczenia społeczne zostały opłacone od wyższej podstawy niż minimalna. Jedyne ograniczenie, jakie obowiązuje, wprowadza art. 20 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, z którego wynika, że miesięczna podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W 2015 r. ta kwota wynosi 9897,50 zł. W przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osób z nimi współpracujących wysokość składek nie jest związana z faktycznie osiąganym przychodem i jego wysokością, lecz jedynie z istnieniem tytułu ubezpieczeń i zadeklarowaną kwotą. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów z 21 kwietnia 2010 r., sygn. akt II UZP 1/10 uznał, że po stronie przedsiębiorcy istnieje uprawnienie do zadeklarowania dowolnej kwoty w ustawowych granicach jako podstawy wymiaru składek. Jest to jego wyłączna decyzja i jakakolwiek ingerencja ZUS w tę sferę jest niedopuszczalna. W wyroku z 11 grudnia 2014 r., sygn. akt I UK 145/14, Sąd Najwyższy uznał również, że w przypadku osób współpracujących ZUS nie ma uprawnień do kwestionowania zadeklarowanej podstawy wymiaru składek. Wobec tego ZUS w żadnym wypadku nie może wydać decyzji ograniczającej podstawę wymiaru składek. Może natomiast wydać decyzję, że osoba współpracująca nie podlega ubezpieczeniom, jeżeli współpraca nie była wykonywana. Nie może jednak tej decyzji motywować tym, że żona była w ciąży. Nie ma bowiem jakichkolwiek norm moralnych i prawnych, które zabraniałyby kobietom w ciąży działalności zarobkowej (współpracy). Takie ograniczenia byłyby sprzeczne z prawem, gdyż naruszałyby konstytucyjną zasadę równości.

Jeśli więc ZUS zakwestionuje podstawę wymiaru składek tylko na podstawie ich wysokości, z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że decyzja ta zostanie zmieniona przez sąd.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Prowadzę pierwszą działalność gospodarczą, którą zgłosiłem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od 1 czerwca br. Dzień później zgłosiłem się do ubezpieczeń społecznych z tego tytułu i dobrowolnie wybrałem też opłacanie składki chorobowej. Pracowałem bardzo intensywnie i 10 lipca zachorowałem. Wciąż się leczę. Chciałem skorzystać z zasiłku chorobowego, ale w ZUS powiedziano mi, że go nie otrzymam. Czy ZUS ma rację, przecież składki opłacam terminowo?

radca prawny

Tak. Jest to sytuacja uregulowana przez ustawodawcę w sposób wyjątkowy. Osoba prowadząca działalność gospodarczą ma prawo do zasiłku chorobowego, o ile dobrowolnie przystąpiła do ubezpieczenia chorobowego. Podstawowym warunkiem do uzyskania świadczenia jest terminowe opłacanie składki chorobowej. W przypadku przedsiębiorcy jednoosobowego, który opłaca składki za siebie, oznacza to konieczność uregulowania należności do 10. dnia każdego miesiąca. Składka chorobowa jest dobrowolna i wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru.

Istotą problemu w tym przypadku jest jednak tzw. okres wyczekiwania, czyli okres podlegania ubezpieczeniu chorobowemu wymaganemu do przyznania prawa do zasiłku chorobowego.

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa zasiłkowa) w art. 4 ust. 1 stanowi, że ubezpieczony nabywa prawo do zasiłku chorobowego:

1) po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli podlega mu obowiązkowo,

2) po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego - jeżeli jest ubezpieczony dobrowolnie.

Dobrowolność ubezpieczenia chorobowego oznacza więc automatycznie dłuższy okres wyczekiwania.

W konsekwencji, prawo do zasiłku chorobowego przedsiębiorca uzyska dopiero po upływie 90 dni, licząc w tym wypadku od 1 czerwca br. Oznacza to, że dwukrotne opłacenie składki chorobowej, czyli za czerwiec i lipiec, nie wystarczy, aby uzyskać prawo do zasiłku chorobowego. Powstanie ono dopiero 31 sierpnia.

Ustawa zasiłkowa przewiduje jednak wyjątki od tej zasady, kiedy zasiłek przysługuje już od pierwszego dnia podlegania ubezpieczeniu. W myśl art. 4 ust. 3 ustawy zasiłkowej od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku chorobowego przysługuje m.in. wtedy, gdy niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. Jednakże w opisywanej sytuacji przedsiębiorca nie uległ takiemu wypadkowi, a za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą. Za taki wypadek nie można uznać zachorowania, nawet jeśli miało jakiś związek z ilością wykonywanej pracy.

Wynika więc z tego, że prowadzący działalność gospodarczą musi być ubezpieczony nieprzerwanie przez co najmniej 90 dni, aby nabyć prawo do zasiłku. Dopiero niezdolność do pracy zaistniała po tym okresie uprawnia do otrzymania świadczenia.

Podstawa prawna

Art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 6 i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).