Jak w przyszłym roku zmieni się czas pracy i wynagrodzenie

Począwszy od przyszłego roku, firma nie musi oddawać podwładnym wolnego w innym terminie, jeśli święto wypadnie w dzień wolny od pracy z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy (najczęściej jest to sobota). O tym, który dzień tygodnia jest wolny (z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy), decyduje pracodawca. Może więc tak ustalać rozkłady czasu pracy podwładnych, aby dni takie jak najczęściej przypadały w święta. Wtedy podwładni będą dłużej pracować, bo należne im dni wolne (z tytułu świąt i pięciodniowego tygodnia pracy) się skumulują. Na przykład pracownicy, dla których dniem wolnym jest poniedziałek w 2011 r. będą pracować o 16 godz. dłużej od tych, którzy mają wolną sobotę (w przyszłym roku święto aż trzykrotnie wypada w poniedziałek, a tylko raz w sobotę). Pracodawca może też np. ustalić, że przez pierwsze trzy miesiące roku dniem wolnym dla pracownika jest sobota. Firma nie musi wtedy oddawać pracownikowi dnia wolnego za sobotę 1 stycznia (Nowy Rok). Od kwietnia dniem wolnym z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy może być poniedziałek. Do końca roku święta trzykrotnie wypadną w ten dzień tygodnia. Pracodawca nie będzie musiał oddawać pracownikom wolnego w innym terminie. W skali roku zyska cztery dni pracy, a straci tylko jeden (Trzech Króli). W ogólnym rozrachunku pracownicy będą więc pracować o trzy dni dłużej.

Art. 1 i 2 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459).

W skali całego roku pracownik, który ma wolne poniedziałki, przepracuje dwa dni więcej od kolegi, który nie pracuje w soboty. W 2011 r. święta wolne od pracy trzykrotnie wypadną w poniedziałek. Firma nie będzie musiała już zwracać podwładnemu wolnego w innym terminie. W sobotę święto wypadnie tylko raz. Jeśli obaj pracownicy są wynagradzani w jednakowych stawkach miesięcznych, otrzymają za swoją pracę takie samo wynagrodzenie, mimo że pierwsza z wymienionych osób przepracuje o 16 godz. więcej niż druga. To wynik zmian w kodeksie pracy. Na ten problem zwróciło uwagę Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej, które było przeciwne uchwaleniu nowelizacji. Zdaniem resortu może to prowadzić do nierównego traktowania pracowników zarówno ze względu na wysokość wynagrodzenia za taką samą pracę, jak i ze względu na wymiar czasu pracy. W takich sytuacjach pracownicy mogą zarzucić pracodawcy dyskryminację. Konieczne będzie jednak wskazanie cechy, ze względu na którą pracodawca dyskryminuje podwładnego, ustalając mu dłuższą pracę za takie samo wynagrodzenie (np. wiek, płeć, przynależność związkowa).

Art. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459). Art. 18^3a, 18^3b ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Z powodu zmian w zasadach ustalania wymiaru czasu więcej mogą zarobić osoby wynagradzane w stawkach godzinowych. Jeśli pracodawca będzie starał się kumulować ich dni wolne od pracy z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy oraz święta, ich wymiar czasu pracy będzie dłuższy. Na przykład w styczniu wymiar czasu pracy osoby mającej wolne soboty będzie o osiem godzin dłuższy niż tej, która ma wolne piątki (firma nie będzie musiała jej oddawać dnia wolnego za 1 stycznia, który wypada w sobotę). Jeśli pierwsza z wymienionych osób jest wynagradzana w stawkach godzinowych, otrzyma wyższe wynagrodzenie.

W przyszłym roku wyższe pensje za styczeń otrzymają również osoby, które będą pracować 6 stycznia, czyli w Trzech Króli. Za pracę w święto podwładnym należy się 100-proc. dodatek do pensji (jeśli nie można udzielić im dnia wolnego w innym terminie). Przypomnijmy, że w dni świąteczne dozwolona jest praca m.in. w razie prowadzenia akcji ratowniczych, przy pracy zmianowej, w ruchu ciągłym, transporcie i komunikacji, rolnictwie i hodowli, hotelarstwie i gastronomii oraz przy wykonywaniu prac koniecznych ze względu na użyteczność społeczną i potrzeby ludności. W każde święto pracuje około 1 mln pracowników.

Art. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459). Art. 151¹⁰ - 151¹¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

W przyszłym roku firmy będą mogły zaoszczędzić na ekwiwalencie. Jego wysokość zależy bowiem m.in. od liczby dni wolnych w roku (z tytułu świąt i pięciodniowego tygodnia pracy). Aby obliczyć jego wartość, trzeba ustalić współczynnik wyrażający przeciętną w danym roku liczbę dni roboczych przypadających w miesiącu. Na przykład dla osób, które mają wolne soboty, w przyszłym roku od 365 dni odejmujemy 52 dni (niedziele), 9 dni (święta wolne od pracy nieprzypadające w niedzielę) oraz 52 dni (wolne z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy). Otrzymany wynik (252 dni pracujących w roku) dzielimy przez 12. Współczynnik wynosi więc 21. Jeśli wynagrodzenie służące jako podstawa obliczania ekwiwalentu wynosi np. 4,5 tys. zł, ekwiwalent za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wyniesie 214,29 zł. Z kolei w przypadku osób, które mają wolne poniedziałki, od 365 dni należy odjąć 52 dni z tytułu niedziel, 9 dni z tytułu świąt, które nie wypadają w niedzielę, oraz 50 dni z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy. Ich współczynnik wyniesie 21,17 (365 - 52 - 9 - 50 = 254, a 254: 12 = 21,17). Jeśli ich wynagrodzenie wynosi 4,5 tys., za jeden dzień niewykorzystanego urlopu otrzymają zatem 212,57 zł.

Par. 19 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.). Art. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459).

Wprowadzenie zmian w przepisach ułatwi podwładnym łączenie na przełomie roku dni wolnych z tytułu świąt i korzystanie z długiego weekendu. Osoby, które na przełomie 2010 i 2011 r. skorzystają z ośmiu dni urlopu, uzyskają 16 dni wolnego z rzędu (połączą Boże Narodzenie z Nowym Rokiem i świętem Trzech Króli). Aby uzyskać taki długi weekend, pracownik powinien odebrać np. 27 grudnia (poniedziałek) dzień wolny za pracę w sobotę 25 grudnia, czyli pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia (pracodawca musi jeszcze w tym roku oddawać wolne w innym terminie, jeśli święto wypadnie w dzień świąteczny). Następnie od wtorku 28 grudnia do piątku 31 grudnia musi skorzystać z czterech dni urlopu. W 2011 r. powinien zaplanować urlop od 3 (poniedziałek) do 5 stycznia (środa). Czwartek 6 stycznia będzie wolny od pracy (święto Trzech Króli). 7 stycznia podwładny znów będzie musiał skorzystać z urlopu wypoczynkowego. Łącznie jednak zyska 16 kolejnych dni wolnego (od 25 grudnia 2010 r. do 9 stycznia 2011 r.)

Art. 130 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Art. 2 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459).

Święto Trzech Króli stanie się 13. dniem wolnym od pracy w roku. 6 stycznia będzie więc obowiązywał zakaz pracy w handlu w święta. Placówki handlowe mogą być czynne w ten dzień, jeśli obsługują je sami właściciele lub osoby prowadzące działalność gospodarczą czy też świadczące pracę na podstawie umów cywilnoprawnych: np. umowy zlecenia albo umowy o dzieło. Nie jest jednak dopuszczalne zawarcie z własnym pracownikiem dodatkowej umowy cywilnoprawnej jedynie w celu świadczenia przez niego pracy w dni świąteczne. Firmy muszą też pamiętać, że zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których z powinna być zawarta umowa o pracę, jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika. Za takie działania pracodawcy grozi kara grzywny do 30 tys. zł. Państwowa Inspekcja Pracy (lub sam zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej) może też żądać przed sądem ustalenia istnienia stosunku pracy (czyli zawarcia z nim umowy o pracę). PIP występowała już do właścicieli sklepów o niezawieranie umów cywilnych tylko na okres świąt.

Art. 22, art. 151^9a ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.). Art. 2 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy i niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459).

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl