Kiedy przysługuje zwolnienie od pracy

ekspert z zakresu prawa pracy

Zgodnie z regulacją zawartą w par. 15 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej

z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (dalej rozporządzenie) pracodawca jest obowiązany udzielić pracownikowi zwolnienia od pracy w wymiarze: dwóch dni - w razie ślubu pracownika lub urodzenia się jego dziecka albo zgonu i pogrzebu małżonka pracownika lub jego dziecka, ojca, matki, ojczyma lub macochy, jednego dnia - w razie ślubu dziecka pracownika albo zgonu i pogrzebu jego siostry, brata, teściowej, teścia, babki, dziadka, a także innej osoby pozostającej na utrzymaniu pracownika lub pod jego bezpośrednią opieką.

Literalna wykładnia powyższego przepisu wyraźnie wskazuje, iż zwolnienie pracownika od obowiązku wykonywania pracy, udzielone w przypadku zaistnienia wymienionych powyżej okoliczności, jest obligatoryjne dla pracodawcy. Pamiętać jednak należy, iż nieobecność w pracy pracownika spowodowana zwolnieniem od pracy ma charakter następczy i jest wynikiem decyzji pracodawcy. Oznacza to, iż pracownik nie może sam siebie zwolnić tylko z tego powodu, iż wystąpiła jedna z wyżej wymienionych przesłanek.

Za okres takiego zwolnienia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, które ustala się według zasad obowiązujących przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy. Stanowi o tym par. 16 ust. 1 rozporządzenia w związku z par. 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy.

Problem jednak może powstać w sytuacji, w której z wnioskiem o zwolnienie od obowiązku wykonywania pracy wystąpi pracownik, któremu zmarł były teść. Powołany powyżej przepis nie reguluje bowiem takiej sytuacji wprost. Dlatego też w poruszonej kwestii zastosowanie znajdą odpowiednie przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W myśl art. 61⁸ par. 1 k.r.o. z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Trwa ono mimo ustania małżeństwa.

Zatem w sytuacji, w której małżeństwo wywarło skutki cywilnoprawne, tzn. zostało zawarte przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (małżeństwo cywilne) lub przed duchownym i sporządzono później akt małżeństwa (małżeństwo konkordatowe), powstała jednocześnie więź powinowactwa pomiędzy małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Mimo orzeczenia rozwodu tego rodzaju więź istnieje nadal. W konsekwencji oznacza to, iż w przypadku śmierci ojca byłego małżonka (teścia) pracownikowi przysługuje jeden dzień urlopu okolicznościowego.

Art. 61⁸ par. 1 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. nr 9, poz. 59 z późn. zm.).

Par. 15 i 16 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. nr 60, poz. 281 z późn. zm.).

Par. 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.)