Kiedy pracownik może skorzystać z urlopu szkoleniowego

Pracownik zyskuje prawo do uprawnień związanych z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych tylko wówczas, gdy na podjęcie przez niego nauki zgodzi się pracodawca. Swoją wolę wyraża on w umowie szkoleniowej zawieranej z podwładnym, który chce rozpocząć naukę. Według Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej (MPiPS) zgoda zakładu pracy może być jednak także wyrażona w sposób dorozumiany. Artykuł 60 kodeksu cywilnego (z wyjątkami) stanowi bowiem, że wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Z wyjaśnień MPiPS wynika, że udzielenie podwładnemu urlopu szkoleniowego lub przyznanie świadczenia dodatkowego (np. na pokrycie opłat za przejazd do szkoły) może być uznane za faktyczną zgodę pracodawcy na podnoszenie kwalifikacji zawodowych.

Art. 103¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Z art. 103¹ par. 1 k.p. jednoznacznie wynika, że przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych rozumie się zdobywanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności przez pracownika, z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą. Według MPiPS przepis ten dotyczy przede wszystkim podnoszenia kwalifikacji zawodowych w ramach pracy aktualnie wykonywanej przez zatrudnionego. Może mieć także zastosowanie w przypadku gdy planowany jest awans pracownika lub gdy firma zamierza zaproponować mu inne warunki pracy (np. pracę na nowym stanowisku, ze względu na zmianę profilu prowadzonej działalności). Natomiast w razie zdobywania przez podwładnego np. wiedzy ogólnej (lub np. rozwijania hobby) zastosowanie będzie miał przepis art. 103⁶ k.p., który w takiej sytuacji umożliwia pracownikowi skorzystanie z urlopu bezpłatnego. W takim przypadku wymiar urlopu ustala się w porozumieniu zawieranym z pracodawcą.

W omawianym przykładzie nic nie stoi na przeszkodzie, aby obie strony zdecydowały jednak w umowie, że zatrudniony zyska prawo do płatnych zwolnień z pracy lub nawet dodatkowego, płatnego urlopu, który będzie mógł wykorzystać na naukę. Będzie to jednak zależało wyłącznie od woli pracodawcy.

Art. 103¹ i 103⁶ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Zgodnie z przepisami urlop szkoleniowy przysługuje pracownikowi przystępującemu do egzaminów eksternistycznych, maturalnych lub potwierdzających kwalifikacje zawodowe (w wymiarze sześciu dni) albo na przygotowanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego (21 dni). W omawianym przykładzie kurs nie kończy się egzaminem lub pracą dyplomową, więc podwładna nie ma prawa domagać się urlopu szkoleniowego (chyba że sam pracodawca przyzna jej dodatkowy płatny czas wolny na udział w szkoleniu).

W praktyce wiele problemów może przysporzyć określenie, które egzaminy uzasadniają udzielenie urlopu szkoleniowego. Z wyjaśnień MPiPS wynika, że decyduje o tym przepis rangi ustawowej lub przepis wydany na podstawie ustawy. Na przykład zgodnie z ustawą z 7 września 1991 r. o systemie oświaty egzamin potwierdzający kwalifikacje zawodowe ma umożliwić uzyskanie dyplomu potwierdzającego takie umiejętności po ukończeniu m.in. zasadniczej szkoły zawodowej, czteroletniego technikum lub trzyletniego technikum dla absolwentów zasadniczej szkoły zawodowej. Z kolei na podstawie egzaminów eksternistycznych osoba, która ukończyła 18 lat i nie jest uczniem żadnej szkoły, może uzyskać świadectwo ukończenia szkoły podstawowej, gimnazjum lub liceum ogólnokształcącego.

Art. 103¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 9 ustawy z 7 września 1991 r. - o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 z późn. zm.).

Przepisy kodeksu pracy nie zobowiązują pracodawcy do udzielenia urlopu szkoleniowego przed egzaminami kończącymi naukę na poszczególnych semestrach. Firma może jednak przyznać taki dodatkowy urlop w zawieranej z pracownikiem umowie szkoleniowej. To zależy jednak tylko od woli zatrudniającego. Pracujący studenci, którzy podjęli naukę z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą, mają jednak prawo do 21 dni urlopu szkoleniowego na ostatnim roku studiów. Mogą go wykorzystać na napisanie pracy dyplomowej oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu dyplomowego. Z wyjaśnień MPiPS wynika, że wymiar takiego urlopu jest niezależny od tego, jakiego rodzaju studia kończy pracownik (licencjackie, magisterskie oraz podyplomowe). Przysługuje on jednak tylko gdy program konkretnych studiów wymaga złożenia pracy dyplomowej albo złożenia egzaminu dyplomowego, bądź też złożenia pracy dyplomowej i egzaminu dyplomowego.

Art. 103² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Co do zasady pracownik powinien występować do pracodawcy o zgodę na podwyższanie kwalifikacji jeszcze przed rozpoczęciem nauki. W takim przypadku decyzja firmy dotyczyłaby całego okresu kształcenia. Nie ma jednak przeszkód, aby zatrudniony wystąpił z taką propozycją już po podjęciu np. studiów lub szkolenia. W takim przypadku zgoda pracodawcy będzie oznaczać, że kontynuowanie nauki będzie traktowane jako podwyższanie kwalifikacji zawodowych. W omawianym przykładzie podwładny będzie mógł więc np. skorzystać z 21 dni urlopu szkoleniowego na ostatnim roku studiów (o ile oczywiście pracodawca wyrazi zgodę na jego kształcenie).

Art. 103¹ i 103² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Jeśli podwładny podejmuje studia z inicjatywy pracodawcy lub za jego zgodą, zyskuje prawo do urlopu szkoleniowego na podstawie kodeksu pracy. Postanowienia umowne, które miałyby go pozbawić takiego uprawnienia, będą nieważne, ponieważ byłyby mniej korzystne dla pracownika od przepisów powszechnie obowiązujących. W umowie szkoleniowej można zawrzeć zatem jedynie rozwiązania, które nie będą ograniczały uprawnień pracowniczych związanych z podwyższaniem kwalifikacji zawodowych gwarantowanych przez kodeks pracy. Możliwe jest zatem np. wydłużenie urlopu szkoleniowego (w omawianym przykładzie z gwarantowanych 21 dni np. do 28 dni). Nie ma też żadnych przeszkód, aby w umowie szkoleniowej obie strony ustaliły, że firma np. przyzna pracownikowi dofinansowanie do czesnego, zakupu podręczników czy też kosztów dojazdu do i ze szkoły, w której rozpocznie studia.

Art. 103² i 103⁴ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl