Kiedy po zwolnieniu dyscyplinarnym można się ubiegać o wyższe odszkodowanie

Czytelnik uzyskał od pracodawcy odszkodowanie w kwocie trzymiesięcznego wynagrodzenia za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy. Polegało ono na niezachowaniu przez pracodawcę miesięcznego terminu na zwolnienie dyscyplinarne. Po roku czytelnik wniósł drugi pozew. Domaga się od pracodawcy wynagrodzenia za 12 miesięcy. Po bezprawnym zwolnieniu nie znalazł bowiem innego zatrudnienia. Czy ta okoliczność wystarcza do przyznania mu dodatkowego odszkodowania?

Nie. Uzyskanie odszkodowania przewyższającego limit z art. 58 kodeksu pracy wymaga wykazania wszystkich okoliczności uzasadniających cywilnoprawną odpowiedzialność pracodawcy. Dopuszczalność kierowania takich roszczeń wobec pracodawcy jest skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05, Dz.U. nr 225, poz. 1672). Stwierdzono w nim, że art. 58 k.p. w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, iż wyłącza dochodzenie innych niż określone w art. 58 k.p. roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z konstytucją.

W wyroku z 1 kwietnia 2011 r. (II PK 238/10, LEX 898417) Sąd Najwyższy podkreślił jednak, że na pracowniku dochodzącym tego typu roszczeń ciąży obowiązek udowodnienia wszystkich przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy, a więc bezprawności, winy, szkody i związku przyczynowego. Jak zwrócił uwagę SN w wyroku z 28 stycznia 2009 r. (I PK 135/08, OSNP 2010/15-16/188), podstawą prawną uzupełniającej odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy w razie rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia są przepisy kodeksu cywilnego o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Taką odpowiedzialność uzasadnia (przy spełnieniu pozostałych przesłanek) działanie pracodawcy polegające na zamierzonym (umyślnym) naruszeniu przepisów o rozwiązywaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia (por. też wyrok SN z 18 sierpnia 2010 r., II PK 28/10, OSNP 2011/23-24/29).

Pracownik musi zatem wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności pracodawcy wynikające z art. 415 k.c. Co do zasady szkodą jest utrata zarobku, który pracownik uzyskałby, gdyby umowa o pracę nie została rozwiązana. Na pracowniku ciąży jednak obowiązek przeciwdziałania powiększeniu szkody, co oznacza, że po rozwiązaniu stosunku pracy powinien wykazać aktywność w poszukiwaniu nowego zatrudnienia, a brak takiej aktywności podlega uwzględnieniu jako przyczynienie się do powstania szkody. Na poczet szkody zalicza się także odszkodowanie uzyskane na podstawie przepisów kodeksu pracy.

Nie wystarcza zatem określenie wysokości szkody jako iloczynu wynagrodzenia, które pracownik otrzymywał przed zwolnieniem, i liczby miesięcy pozostawania bez zatrudnienia. Już samo to, że pracownik uzyskał odszkodowanie tylko na skutek niezachowania przez pracodawcę terminu z art. 52 par. 2 k.p. powoduje, że trudno będzie wykazać podstawy do zasądzenia dodatkowego odszkodowania. Zwolnienie pracownika nie wynikało bowiem z umyślnego (celowego) naruszenia przepisów. Podstawową kwestią jest zaś udowodnienie winy w zakresie rozwiązania umowy o pracę. Wina w zakresie uniemożliwienia podjęcia nowego zatrudnienia podlega ocenie dopiero w dalszej kolejności, przy ustalaniu rozmiaru szkody.

Ważne

W wyroku z 22 czerwca 2010 r. (I PK 38/10, LEX 653652) SN zwrócił uwagę, że jeśli pracownik uzasadnia poniesienie szkody utratą wynagrodzenia, jakie by uzyskał, gdyby pozostał w rozwiązanym stosunku pracy, to musi wykazać, że w tym czasie mógłby świadczyć taką pracę. Jeśli zaś twierdzi, że szkoda wynikła z nieuzyskania przez niego innego zatrudnienia po bezprawnym rozwiązaniu umowy przez pracodawcę, powinien dowieść, że czynił starania o podjęcie innej pracy, ale zakończyły się one niepomyślnie z uwagi na sposób zakończenia poprzedniego zatrudnienia

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 415, art. 416 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).

Art. 52 par. 2, art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).